|
 ПАРАДОКСЫ Ў ЦЭНТРЫ ЕЎРОПЫ
 Уладзімір ДЗЮБА
Гадоў дзвсяць таму ў знак пратэсту супраць дзяржаўнай цэнзуры некаторыя прыватныя беларускія газеты выходзілі з «белымі» плямамі на палосах . 3 цягам часу такія «плямы» з ' явіліся і на мапе Беларусі : сёння ў Магілёўскай і Гомельскай абласцях няма ніводнага незалежнага грамадска - палітычнага выдання . У іншых абласных цэнтрах — не больш за адно . Інфармацыйны вакуум паглынуў дзесяткі раёнаў , куды дэмакратычная прэса ўвогуле не даходзіць . Парадокс, але сёння на дзесяцімільённую краіну выдаевда толькі адзіная штодзённая агульнанацыянальная незалежная газета «Народная воля», якая не паспявае адбівацца ад судовых позваў ды шматмільённых штрафаў. Зрэшты, як і нямногія незалежныя штотыднёвікі, што яшчэ здолелі выжыць у беларускай сталіцы ды рэгіёнах. Не зважаючы на высяленне з арэндаваных памяшканняў ды бясконцыя пераезды, арышты накладаў, адмовы РА «Белпошта» ад распаўсюду, не зважаючы на друкарні, што раптам адмаўляюць у паслугах, на перашкоды мясцовых вертыкальшчыкаў «ва ўзгадненні» адрасоў старых і новых газет, шмат дзе перажыўшы прыпыненне дзейнасці рэдакцый і пазбаўленне іх супрацоўнікаў элементарнай магчымасці зарабіць на кавалак хлеба. Пагадзіцеся, у такіх варунках журналісцкая праца з рамяства ператвараецца ў грамадзянскі ўчынак, які вымагае прафесійнай мужнасці і стойкасці.
Сёння тыя, хто на працягу многіх гадоў зведваў эканамічную, палітычную ды прававую дыскрымінацыю, сталі не толькі паплечнікамі, але аднадумцамі, для якіх прафесійная годнасць і пачуццё абавязку ёсць найгалоўнейшымі жыццёвымі каштоўнасцямі. Нягледзячы на хрэстаматышае сцвярджэнне, што газетная справа павінна быць перш за ўсё бізнесам. Аднак афіцыйныя ўлады ніколі не давалі і ўжо не дадуць разбагацець дэмакратычным мас-медыя.
Тым часам інфармацыйныя пустэчы, адкуль павыціскалі незалежныя СМІ, запаўняюцца сухімі, падобнымі да вярблюджай калючкі, «новостными» праграмамі дзяржаўных тэлеканалаў. Палітычна заангажаванымі, неапраўдана жорсткімі і амбіцыёзнымі. Тут да апанентаў улады прымяняюцца выключна метады «расстрэльнай» журналістыкі, сутнасць якой у навешванні непрыстойных ярлыкоў, бессаромнай хлусні і замоўчванні праўды. Гэтым займаецца невялікая брыгада «агітпропа», якая штовечар мае доступ да шматмільённай аўдыторыі.
Журналісты заходніх дзяржаў і нават краін Балтыі, якія параўнальна нядаўна пазбавіліся камуністычнага ярма, не могуць зразумець, як можна ігнараваць замацаваныя ў Канстытуцыі Беларусі правы грамадзян на атрыманне ўсебаковай і праўдзівай інфармацыі. Адчуўшы свабоду думак і творчасці, яны неспадзявана хутка забыліся на тэлефоннае права «бацькоў нацыі» і цэнзуру з боку «адзінай кіруючай і натхняючай». Яшчэ адзін парадокс у тым, што ў цэнтры Еўропы з'явілася не проста «унітарная дэмакратычная сацыяльная прававая дзяржава» (арт. 1 Канстытуцыі), а незалежная постсавецкая дзяржава, дзе, у адрозненне ад суседзяў, часам працягваюць жыць не па законах, а па «паняццях». Бо, каб было інакш, даўно знайшлі б і пакаралі выкрадальнікаў вядомых на Беларусі альтэрнатыўных палітыкаў, выкрадальнікаў і забойцаў нашых калег Дзімы Завадскага і Веранікі Чаркасавай. Даўно б асудзілі і амапаўца, што ўдарыў у твар жонку Дзімы Святлану, якая ў дзень пятай гадавіны знікнення мужа выйшла з яго партрэтам на Кастрычніцкую плошчу ў Мінску.
«Калі не згорнуць партрэты, — пад мост...»
7 ліпеня дэмакратычныя журналісты праводзілі Дзень памяці, моўчкі трымаючы ў руках партрэты Веранікі і Дзімы. Літаральна праз пяць хвілін дужыя дзецюкі ў цывільным і амапаўскай форме пачалі нас выціскаць. Адзін з іх вырваў з рук Святланы партрэт, скамечыў і кінуў пад ногі. Потым пачаў яе штурхаць. Неўзабаве ўдарыў кулаком у твар. На збялелым твары яе чатырнаццацігадовага сына Юры, які стаяў побач, я ўбачыў здзіўленне і адчай. Але страху ў яго вачах не было. За пяць гадоў чакання і спадзяванняў, што бацька вернецца, сэрца падлетка заўчасна пасталела.
Сярод нас было некалькі людзей сталага веку, якія перажылі вайну. Пачулася: «Такое было толькі падчас акупацыі Мінска! Хлопцы, ці ёсць у вас матулі і сёстры, ці засталося што-небудзь святое ў душы? Што ж вы робіце, фашысты!» Ну, думаю, зараз пачнуць таптаць каванымі абцасамі. Аднак на тварах толькі некаторых «сілавікоў» была злосць і нянавісць. Астатнія хавалі вочы і паўтаралі: «У нас загад, разумееце, загад...» На іх каменных тварах ніводзін нерв не ўздрыгануўся. Відаць, псіхалагічна рыхтуюцьдобра. Ці замбіруюць?
Падумалася: якія ж яны фашысты, гэтыя ў большасці сваёй вясковыя хлопцы? Кожнага з іх у далёкім пасёлку ці вёсачцы чакаюць бацькі і бабулі, у якіх далёка не салодкае жыццё. I надта не хочацца вяртацца туды, на маленькую радзіму. Шчырыя, дужыя вясковыя хлопцы... Сёння многіх з вас навучылі ненавідзець...
Прынамсі, за апошнія дзесяць гадоў у Беларусі выхавана новае пакаленне сілавікоў, якія нясуць службу ў самых розных структурах. Кожны з іх, вядома, даваў прысягу самаахвярна ды аддана служыць беларускаму народу, бараніць яго гонар, годнасць, спакой ды маёмасць. Але «прафесійная» дзейнасць многіх «людзей у форме» скіравана выключна на падаўленне вальнадумства, пакаранне «адшчапенцаў» і прымус. Навідавоку падмена функцый і абавязкаў тых, хто павінен днём і ноччу абараняць наш спакой ці, як зараз модна гаварыць, «стабільнасць».
Апошнім часам, як ніколі, дзяржаўныя тэлеканалы прэзентуюць перадачы пра дзіцячую ды падлеткавую злачыннасць. Нагадваюць, што зараз у краіне 28 тысяч «педагогически запущенных» хлапчукоў ды дзяўчат, якія стаяць на ўліку ў інспекцыі па справах непаўналетніх. Толькі летась такія падлеткі здзейснілі 54 забойствы. Расце колькасць кватэрных крадзяжоў, рабаўніцтваў, цяжкіх злачынстваў...
Зразумела, добра, што дзяр-жаўныя тэлежурналісты асвятляюць гэтыя праблемы. Аднак далей канстатацыі фактаў яны не ідуць. Дык у чым жа сапраўдныя прычыны масавага п'янства, росту злачыннасці, таго, што амаль 50 працэнтаў шлюбаў распадаецца, а дзеці выхоўваюцца ў няпоўных сем'ях. У славутай «стабільнасці»?..
...Нас паволі выціскаюць да Траецкага прадмесця. Народ, які разамлеў ад піва на ўтульных лавах ля Палаца рэспублікі, ускоквае і, палахліва азіраючыся, шпарка расцякаецца ў розныя бакі. Звонку, за шчыльным кальцом амапаўцаў, павісае знаёмая «стабільная» цішыня. Людзі ў ёй быццам расталі. Здаецца, памяркоўнасць і талерантнасць беларусаў паступова выціскаюцца страхам...
Вось і Кафедральны сабор, адкуль чуюцца гукі царкоўнага хора. Вядуць, як на Галгофу. Толькі не ўверх, а ўніз, па нядаўна збудаванай шырокай лесвіцы. Падалей ад храма... Здаецца, што хор адпявае ці то грахі людскія, ці то грамадскую годнасць і сумленне беларусаў...
Спыніліся ля набярэжнай у парку. Мінакоў не відаць. Толькі здымачныя групы расійскіх тэлеканалаў побач: яны ў гэты момант не столькі працуюць, колькі страхуюць нас ад бяды. Дзеяннямі міліцыі нехта кіруе па рацыі: «Калі не згорнуць партрэты, варыянт нумар два — пад мост!» У Дзень памяці побач з намі не было ніводнага дзяржаўнага журналіста, ніводная афіцыйная газета не ўзгадала, што роўна 5 гадоў таму «бясследна» знік Дзіма Завадскі.
Неяк у размове з адным мэтрам айчыннай журналістыкі я адзначыў, што, на жаль, мы па розныя бакі барыкад. «Няма ніякіх барыкад, — адказаў ён мне. — Усё гэта міф. Журналіст мусіць працаваць і зарабляць грошы там, дзе хоча. Усіх нас аб'ядноўвае прафесія». Магчыма, і так. Аднак мы даўно знаходзімся па розныя бакі прафесійнага сумлення. Гэта першаснае і галоўнае, што нас адрознівае. «Белыя» плямы часам з'яўляюцца не толькі на мапе. У людскіх душах — таксама. Але гэта тэма для асобнай размовы.
Апошняй партрэт сына акуратна згарнула Вольга Рыгораўна Завадская...
Публікуецца на сайце з ласкавай згоды
Беларускай Асацыяцыі Журналістаў
|
Польскі аўкцыён
