У аддзеле рэдкай кнігі і старадрукаў Цэнтральнай бібліятэкі Акадэміі Навук Літвы захоўваецца ўлётка БСГ, якую можна датаваць кастрычнікам-лістападам 1905 г.* Дакумент красамоўна сведчыць пра пазіцыю галоўнай партыі беларускага нацыянальнага руху па “жыдоўскай праблеме”. Дзеячы БСГ бачылі ў антыжыдоўскіх акцыях “руку” царскага ўраду і заклікалі працоўных рашуча супрацьставіцца пагромам.

Дакумент друкуецца ўпершыню. Мова і правапіс дакумента цалкам захаваныя.

Алесь Смалянчук

Pracawita biednata usich krajou złuczajsia!

 Czym car ratujecca.

Bywaje i złodzieju kiepska. Bywaje tak, szto apanujuć jaho usi skryudżenyja i niema jak wyrabicca. Ale i tutaka żal addać usio pakradzienaje – chto najśmialejszy, chto najbliżej, tamu addać treba, aby mauczau, a ad reszty można ucieczy, można budzie jeszcze krychu aszukanstwam prażyć. Tak i rasiejskaje prawicielstwa. Pryszłosia jamu kiepska. Japoń bje, bje na suchapuci, bje na wadzie, bje biez litości, biez pierestanku. Da heta jeszcze niczoha, horsz szto pracznuusia uwieś biedny pracawity narod. “Hodzi, kryknau, razbojniki, hodzi pijauki i wy bahaczy, szto naszu krou i pot pjecie i ty, carawa prawicielstwa, szto za bahatymi staisz i ich baronisz”. I jak raka na wiasnu padniausia narod. Padniausia, jak wada na wiasnu, ale inszy jon ad wady – taja uraz uraz i apadnie, a jon szumić i pienicca pa dziś dzień. Padniusia pracawity narod za prawa swaje, za prawa żyć z swaje pracy, za usiaku swabodu, szto tak ludziom patrebna, jak sonce, jak wada, jak pawietre. Padniausia, zapieniusia krouju swajej czyrwonaju, krouju swajej haraczaju – niczoha nie majuczy procz życia i hetaha dla dabra supolnaha nie szkadawau. Taczyła z jaho hetu krou i palicia, taczyli kazaki, taczyła wojska; chacieu car pażar buntu u krywi utapić. Darma. Praudy nie utaisz a licha na świeci nie wieczna. Z ruk tychże rabotnikau paczali hinuć katy. Hinuli wielikije kniazi, hubernatory, palicmejstry, a szto hetaju drabiazoju to i dobry paletak wyhnaiuby. Niema dnia, kab kara nie spatkała kaho z kryudziecielou nie na Kaukazie, to u Polszczy, nie u Rasiei, to u Finlandyi. Strach napau na usich Kryudzicielou. “Szto rabić”, blednymi wusnami szaptaje car Mikałaj. “Z nami usio ludzie za hroszy kuplenyje, usio ludzie szto za misku strawy rodnaha baćku zareżuć, a zа masznu zołata i duszu pradaduć, a tam ludzi, szto u dabro zupolnaje uzirajuczyś, życia, krywi swaje nie szkadujć. Druhoje rady niemasz, jak  padzielić ich na czaści, a jaszcze lepiej paswaryć ich adnych z druhimi. Kaho najmniejszym abjedkam można zdawolić? Katolikou, unijatou, starawierau – janyż dobra prycisnutyje byli, ich hetym pierekupisz”. I napisau car ukaz ab swabodzie wiery na usio rasiejskaje carstwa. I paczali caraniata, czynouniki i usie kuplenyje huby kryczać: “Car dabradziej, chilcie kark pad nahajki, nie spierajciesia, koli was bjuć, a car was usim adaruje”. Wy wiedajcie, czym was adaruje. Padatkau starych nie skinie, nowyje nałożyć, achcyzy nowyje nakinie, a nie budzicie buntawać, to i niekrutau dwa razy bolsz nabiare, jak byłyje hody brau. Dy i czamyż ni brać – narodu jość jeszcze spakojnaho sprahadliwaho, a i prykazka każe, chto wiazie, na taho i kładuć. Hdzie narodu abjedkami ni zadawolisz, tam car druhuju radu robić. Nackuje narod na narod, chaj chryzucca – a sam uziraicca, cieszycca. Na kaho hajlahczej ciomny narod padniać – hdzie na kaho, a u nas na żydou. Hdzie tolki narod śmieła lepszaje doli dabiwajecca, tudy szle car tajnyja ukazy. Hubernatory, sprauniki, palicja – zbirajuć żulikau, maszennikau, zładziejau z turmy wypuszczajuć, aby żydou bili. Palicja skidaje mundziery, prybirajicca za rabotnikau i mużykou, kaho padkupić, kaho padpoić, kaho padmowić i idzie na kramki, na chaty żydouskije, usio na biednych, bahatych nie czapajuć. Tolki żydy baranicca – jany kryczać: żydy chryśćjanou bjuć. A ciomny narod biażyć ratawać, krou ljecca, mazolnyje ruki biednaty chryśćjanskaje i żydouskaje, szto pawinny na cara, na czynounikau, na bahaczou-kryudzicielau padymacca, reżuć, bjuć brat brata.

Car hladzić, cieszycca, jak jaho worohi adzin adnaho mardujuć, czynouniki-caraniata, dy pany bahaczy za jaho pleczmi zuby z radaści łupiać. Dy i czahoż śmijacca, jany hetaj krwi bytcam i niewinny, a rubiel adzin druhi na udawy, na siraty, na pabitych kinuć i dabradziejami stanuć. Hladzi, pracawity narod, czym żywie rasiejskij car i jaho podłaje prawicielstwo.

Da was użo padchodziać carowy judaszy, proci żydou padmaulajuć; nia wiercie im: pamiatajcie, szto brat toj, chto z swaje pracy żywie, choć on żyd, ci katolik, ci prawasłauny. Czuży toj, chto z czużoje pracy żywie, a woroh najhorszy, chto brata proci brata padmaulaje, rabotnika na rabotnika ckuje.

Jak budzie chto was padmaulać iści żydou bić – bijcie jaho, zabijcie jak sabaku szalonaha.

A samy, ci żydy, ci chryścićjanie razam dabiwajcisia lepszaje doli, nowaho paradku.

Chaj żywie wielikaje bractwo pracawitaha narodu usiaho świeta.

Druhi Krajowy Kamitet

Biełaruskaje Socjalistycznaje Hromady.

Drukawano 5000.