БЕЛАРУСКАЯ ІНТЭРНЭТ— БІБЛІЯТЭКА

КАМУНІКАТ... | Часопісы... | Кнігі... | Партнэры... | Гасьцёўня... | Форум...

стары сайт


Падпішыся на абнаўленьні КАМУНІКАТУ

Польскі аўкцыён
Заходзь!!!  

    КНІГІ
  •  Гісторыя
  •  Літаратура
  •  Пераклады
  •  Мова
  •  Крытыка
  •  Рэлігія
  •  Палітыка
  •  Грамадзтва

 ЧАСОПІСЫ
  •  Akcent
     Białoruski
  •  АRCHE
  •  Białoruskie
     Zeszyty
     Historyczne
  •  БГА
  •  Беларус
  •  Белорусский
      Сборник
  •  Бельскі
      Гостінэць
  •  Гістарычны
      Альманах
  •  Год Беларускі
  •  Запісы БІНіМ
  •  Зямля N
  •  Inform-Банк
  •  Калосьсе
  •  КАМУНІКАТ
  •  КРАЙ-KRAJ
  •  Ніва
  •  Паміж
  •  pARTisan
  •  Правінцыя
  •  Спадчына
  •  Тэрмапілы
  •  Terra Alba
  •  Terra Historica
  •  Філяматы
  •  Фрагмэнты
  •  Шуфляда
  •  Czasopis

Нашыя сябры

Polityka polska wobec szkolnictwa białoruskiego w okresie odbudowy państwowości polskiej

Marian Siemakowicz
(Warszawa)

1. Początki szkolnictwa białoruskiego[1]

Pierwsze białoruskie szkoły średnie powstały podczas okupacji niemieckiej ziem białoruskich w okresie I wojny światowej. W związku z wielonarodowościową strukturą obszarów tzw. Ober-Ostu, zajętych w wyniku letniej ofensywy w 1915 r., władze niemieckie zajęły stanowisko równorzędnego traktowania każdej narodowości m.in. w dziedzinie szkolnictwa. Języki białoruski, polski i litewski (poza rosyjskim) zostały uznane za równorzędne. W każdej szkole zostały wprowadzone jako obowiązkowe zajęcia języka niemieckiego w stopniu umożliwiającym jego używanie w mowie i piśmie[2]. Jesienią 1916 r. powstało pierwsze białoruskie seminarium nauczycielskie w Świsłoczy na Grodzieńszczyźnie, które zajęło się przygotowaniem kadry nauczycielskiej dla szkolnictwa powszechnego. Pierwszy kurs trwał trzy, a następne po sześć miesięcy. W sumie do końca istnienia seminarium (jesień 1918 r.) przeszkolono 144 nauczycieli[3]. Zamknięcie seminarium w Świsłoczy przypisywano władzom polskim, co nie zawsze znajduje potwierdzenie w faktach (wojska polskie zajęły Grodzieńszczyznę dopiero w lutym 1919 r.)[4].

Po zajęciu przez wojska niemieckie Mińska w lutym 1918 r. sprawy oświaty białoruskiej zostały przekazane Sekretariatowi Ludowemu — organowi wykonawczemu nieuznawanej przez Niemców Rady Białoruskiej Republiki Ludowej, która 25 marca 1918 r. ogłosiła niepodległość Białorusi. Wiosną 1918 r. powstało pierwsze gimnazjum białoruskie w Budsławiu (Ziemia Wileńska) oraz Miński Instytut Pedagogiczny (wykładowcami byli m.in. Eufemiusz Karski, Bronisław Taraszkiewicz, Usiewołod Ihnatowski). Władze niemieckie asygnowały pewne kwoty pieniężne na utrzymanie tych placówek szkolnych[5]. W okresie zarządzania ziemiami białoruskimi przez władze niemieckie należy doszukiwać się początków białoruskiego gimnazjum w Wilnie oraz progimnazjum w Grodnie, które znajdując się wówczas w trakcie organizacji funkcjonowały jako szkoły powszechne[6]. Poza tym należy odnotować znaczny rozwój białoruskiego szkolnictwa powszechnego. Liczbę szkół białoruskich podczas okupacji niemieckiej ziem białoruskich (koniec 1918 r.) ocenia się na ok. 350, w tym 135 na Grodzieńszczyźnie, 54 na Nowogródczyźnie, 150 na Wileńszczyźnie oraz trudną do określenia liczbę szkół w Mińszczyźnie i na Białostocczyźnie. Poza tym w końcowym okresie okupacji niemieckiej na Grodzieńszczyźnie tuż przed zajęciem tego obszaru przez wojska polskie (luty 1919 r.) funkcjonowało jeszcze ok. 150 szkół białoruskich[7].

W czasie krótkotrwałego okresu okupacji radzieckiej ziem białoruskich (jesień — zima 1918-1919 r.) nastąpiła likwidacja białoruskiego szkolnictwa powszechnego powstałego pod zarządem władz niemieckich, a następnie jego ponowna organizacja przez radzieckie Komisariaty Oświaty. Miński Instytut Pedagogiczny został przemianowany na Pedagogiczny Instytut Oświaty Ludowej, w którym wykładał m.in. Wacław Iwanowski[8]. Historycy radzieccy dowodzą, że w tym okresie powstało podobno ok. 400 białoruskich szkół powszechnych[9]. Niewykluczone, że władze radzieckie przypisały swojej działalności rozwój szkolnictwa białoruskiego.

2. Szkoły białoruskie w okresie ZCZW i ZTPiE

W lutym 1919 r. w momencie wkraczania wojsk polskich na ziemie białoruskie funkcjonowało jedno gimnazjum białoruskie w Budsławiu oraz progimnazja w Wilnie i Grodnie. Wraz z zajmowaniem kolejnych obszarów białoruskich polskie władze szkolne przystąpiły do likwidacji białoruskich szkół powszechnych, natomiast nauczyciele, których posądzono o sympatie proradzieckie, spotkali się z represjami ze strony polskich władz.

Na zajmowanych obszarach litewsko-białoruskich został ustanowiony Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (kwiecień 1919 — wrzesień 1920). Przepisy regulujące sprawy szkolnictwa zostały ujęte w rozporządzeniu tymczasowym Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich (z nominacji Józefa Piłsudskiego został nim Jerzy Osmołowski) dotyczącym szkolnictwa i oświaty z dnia 11.10.1919 r. Główne zasady rozporządzenia to: wolność nauczania dzieci w języku ojczystym, obowiązek wprowadzenia od 2 lub 3 roku nauczania 2 godzin języka polskiego w każdej klasie i każdej szkole powszechnej, natomiast w szkole średniej od klasy pierwszej; możliwość otrzymania zapomóg w wypadku, gdy język wykładowy jest językiem ojczystym 2/3 ogólnej liczby uczniów; uzależnienie języka wykładowego od uchwał gmin i gromad; uzależnienie otrzymania zapomogi rządowej od warunku posługiwania się programem nauki zatwierdzonym przez polskie władze oświatowe; obowiązkowa nauka religii, która miała się odbywać w języku macierzystym uczniów. Obowiązek szkolny nie został wprowadzony. Rozporządzenie przewidywało również tworzenie przez Sekcję Oświecenia Publicznego państwowych seminariów nauczycielskich z polskim językiem nauczania. Seminaria niepolskie mogły powstawać tylko jako szkoły prywatne. Obszar ZCZW nie obejmował powiatów białostockiego, bielskiego i sokólskiego[10].

Na otwarcie szkoły konieczne było zezwolenie władz oświatowych: koncesje na prywatne szkoły powszechne wydawał inspektor szkolny, natomiast na średnie — szef Sekcji Oświecenia Publicznego (L. Zarzecki). Należało dostarczyć władzom szkolnym podanie oraz załączniki: rejentalnie uwierzytelnione zobowiązanie dotyczące odpowiedzialności za utrzymanie szkoły i jej moralność, program, wykaz podręczników z podaniem języka wykładowego, liczbę klas, opis lokalu, informacje o właścicielu szkoły oraz spis kadry nauczycielskiej. Przepisy te były aktualne jeszcze w 1927 r.[11]

Komisarz Generalny Ziem Wschodnich J. Osmołowski relacjonował Stanisławowi Grabskiemu, że pod koniec lipca 1919 r. społeczeństwo białoruskie utrzymywało własnym kosztem trzy szkoły średnie[12]. Chodziło z pewnością o prywatne gimnazja w Budsławiu i Wilnie oraz progimnazjum w Grodnie. W czerwcu 1919 r. dyrekcja gimnazjum w Wilnie ogłosiła nabór do wszystkich 8 oddziałów na rok szkolny 1919/20[13].

Władze polskie dążąc do pozyskania Białorusinów zezwoliły na utworzenie Białoruskiej Centralnej Rady Wileńszczyzny i Grodzieńszczyzny (zjazd odbył się w czerwcu 1919 r. w gimnazjum białoruskim w Wilnie, prezesem został Bronisław Taraszkiewicz) oraz powołanie w sierpniu 1919 r. Białoruskiej Rady Szkolnej (BRS), która wkrótce przystąpiła do organizacji szkolnictwa powszechnego i średniego[14]. W październiku 1919 r. BRS wystąpiła do władz polskich z memoriałem, w którym domagała się m.in. założenia dwóch seminariów nauczycielskich w Mińsku i Borysowie oraz Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Mińsku, a także subwencji na wydanie podręczników. Ze względów politycznych władze polskie zezwoliły na organizację szkolnictwa białoruskiego jedynie w Mińszczyźnie, ograniczając jego rozwój na Grodzieńszczyźnie, Wileńszczyźnie, Nowogródczyźnie oraz pozostałych obszarach białoruskich podlegających administracji ZCZW. W grudniu 1919 r. w okręgu wileńskim pozostało już tylko 12 szkół powszechnych, natomiast w brzeskim nie było już ani jednej — w tym samym czasie w Mińszczyźnie istniało ich 150[15]. Majątek i budynki szkolne były przejmowane na rzecz organizowanych szkół polskich, co nastąpiło m.in. w przypadku białoruskiego progimnazjum w Grodnie[16]. Poza tym zostało zamknięte gimnazjum białoruskie w Budsławiu. „Okazało się — pisał Jerzy Osmołowski — że żadna władza podległa Komisarzowi Generalnemu nie wydała zarządzenia o zamknięciu gimnazjum (...) w Budsławiu. (...) Na skutek nieporozumień pomiędzy właścicielem i najemcą nastąpiła eksmisja najemcy. (...) Progimnazjum w Grodnie mieściło się w gmachu miejskim przejętym przez miasto na swoje potrzeby”[17]. Z początkiem roku szkolnego zaczęły natomiast funkcjonować niepełne (tzn. posiadające mniej niż 8 oddziałów) gimnazja w Wilnie, Mińsku i Słucku oraz progimnazjum w Grodnie, które znalazło siedzibę w innym miejscu. Poza tym rozpoczął swą działalność Białoruski Instytut Pedagogiczny w Mińsku (rektorem został W. Iwanowski), stanowiący oparcie dla wszelkich inicjatyw w sprawach oświaty[18].

Oficjalne stanowisko władz polskich wobec sprawy białoruskiej ujawniło się przy próbie reaktywowania Rady BRL. Podczas zjazdu delegatów Rady w grudniu 1919 r. w Mińsku niepodległościowi działacze białoruscy zostali aresztowani lub zmuszeni do emigracji (m.in. premier BRL W. Łastowski). Pozostałym zezwolono na zorganizowanie nowego zjazdu, na którym „rozwiązano” Radę BRL oraz powołano Najwyższą Radę Białoruską (NRB), na czele której znaleźli się m.in. Szymon Rak-Michajłowski i Józef Losik. NRB zrezygnowała z dążeń niepodległościowych ograniczając się do spraw kulturalnych, oświatowych i społecznych.

Ranga NRB znacznie wzrosła w obliczu pertraktacji polsko-radzieckich. Dla pozyskania działaczy białoruskich — także spoza NRB — J. Piłsudski zgodził się na pewne ustępstwa w sprawach kulturalno-oświatowych, odrzucając jednocześnie wszelkie rozwiązania polityczne (wykluczał m.in. traktowanie NRB jako „rządu” białoruskiego). Do przeprowadzenia negocjacji z Białorusinami została powołana przez rząd polski specjalna delegacja pod przewodnictwem Leona Wasilewskiego. Przedstawicielem NRB do kontaktów z władzami polskimi został W. Iwanowski[19].

W dniu 18.03.1920 r. W. Iwanowski złożył władzom polskim (bezpośrednio L. Wasilewskiemu) „Memoriał w sprawie białoruskiej” zawierający postulaty NRB w sprawach najbardziej istotnych dla ludności białoruskiej. Postulaty te dotyczyły przede wszystkim spraw politycznych — domagano się niepodzielności Białorusi, odrzucenia inkorporacji, zobowiązania się do rozwiązania losu ziem białoruskich zgodnie z wolą ludności, utworzenia rządu litewsko-białoruskiego oraz dopuszczenia przedstawicielstwa białoruskiego do rokowań z bolszewikami. W sprawach szkolnictwa Białorusini domagali się m.in. autonomii szkoły białoruskiej, wprowadzenia od r. szk. 1920/21 języka białoruskiego do wszelkich szkół z językiem wykładowym niebiałoruskim, upaństwowienia Białoruskiego Instytutu Pedagogicznego w Mińsku, wyasygnowania środków finansowych na organizację trzech seminariów nauczycielskich (Mińsk, Nieśwież, Mołodeczno lub Nowa Wilejka), upaństwowienia trzech niepełnych gimnazjów w Mińsku, Wilnie i Słucku oraz wskrzeszenia gimnazjum w Budsławiu, udzielenia subsydiów na wydanie kompletu podręczników dla szkół powszechnych i średnich oraz na działalność Rady Szkolnej[20].

W następstwie prowadzonych rozmów w dniach 20-24.03.1920 r. w Mińsku została zorganizowana konferencja polsko-białoruska. Ze strony polskiej udział wzięli m.in. Leon Wasilewski i Władysław Raczkiewicz (pominięto przedstawicieli ZCZW), natomiast ze strony białoruskiej m.in. Wacław Iwanowski, Paweł Losik, Arkadiusz Smolicz, ks. Adam Stankiewicz oraz członkowie NRB — Paweł Własow i Szymon Rak-Michajłowski. Wyniki rozmów streściły się w uzyskaniu poparcia Białorusinów dla stanowiska Polski wobec Rosji Radzieckiej w zamian za spełnienie zredukowanych do minimum postulatów dotyczących spraw kulturalno-oświatowych i społecznych z jednoczesnym wyeliminowaniem postulatów o charakterze politycznym. Ustalono, że w ramach ZCZW zostaną ustanowieni referenci powiatowi i okręgowi oraz w miarę możliwości referent generalny ds. białoruskich. Poza tym język białoruski stawał się obowiązkowym od r. szk. 1920/21 w Mińszczyźnie, a w miarę możliwości — na pozostałych obszarach. Zgodzono się także na organizację kursów dla nauczycieli białoruskich.

Delegacja polska odrzuciła m.in. postulaty upaństwowienia instytutu pedagogicznego (Mińsk) i trzech białoruskich gimnazjów (Wilno, Mińsk i Słuck), otwarcia gimnazjum w Budsławiu oraz zorganizowania trzech białoruskich seminariów nauczycielskich. Istniejącym szkołom średnim przyznano jedynie pewne kwoty subsydiów — na utrzymanie gimnazjów przyznano milion marek (od zaraz 50 tys. marek), natomiast na instytut pedagogiczny — 600 tys. marek (od zaraz 150 tys. marek).

Minimalna kwota subsydiów żądanych przez Białorusinów 29 650 tys. marek polskich została zredukowana do 10 700 tys. marek. Kwota 3 609 tys. marek została uznana do wypłacenia od zaraz, resztę podzielono na sumy do wypłacenia jednorazowo (4 050 tys. marek) i na raty miesięczne po 278 tys. marek. Z sumy żądanej na szkolnictwo 12 690 tys. marek otrzymano 5 422 tys. marek, z których uznano do wypłacenia od zaraz 1 060 tys. marek (żądano 4 307,5 tys. marek), resztę 2 550 tys. marek podzielono na sumy do wypłacenia jednorazowo oraz w ratach miesięcznych po 151 tys. marek. Na wydanie podręczników przeznaczono sumę 1 800 tys. marek, z czego od zaraz 900 tys. marek[21].

Białoruska Rada Szkolna otrzymała ogółem sumy nie przekraczające 500 tys. marek, które przeznaczyła na utrzymanie gimnazjum w Wilnie i szkół w Mińszczyźnie oraz wydanie podręczników. W czerwcu 1920 r. został opracowany przez przedstawicieli BRS i wydziału narodowościowego ZCZW Statut Rady Szkolnej, który jednak nie został zatwierdzony przez polskie władze. W momencie ewakuacji wojsk polskich działał Białoruski Instytut Pedagogiczny w Mińsku oraz cztery prywatne gimnazja białoruskie (Wilno, Słuck oraz dwa w Mińsku). Gimnazjum wileńskie liczyło 240 uczniów i 24 nauczycieli. Tylko w oddziałach I-III zajęcia prowadzone były w języku białoruskim, natomiast w pozostałych IV-VIII — po rosyjsku. Pozostałe gimnazja — podobnie jak progimnazjum w Grodnie — nie wychodziły poza ramy szkoły powszechnej 7-oddziałowej. Dwa gimnazja mińskie oraz słuckie liczyły łącznie 256 osób i 18 nauczycieli. Poza tym należy odnotować znaczny rozwój białoruskiego szkolnictwa powszechnego. W marcu 1920 funkcjonowały już 243 szkoły białoruskie, w tym w okręgu mińskim — 194, wileńskim — 15 oraz poleskim — 34. Natomiast w momencie ewakuacji wojsk polskich w Mińszczyźnie działały już 234 szkoły białoruskie[22]. Ograniczenia w rozwoju szkolnictwa białoruskiego poza okręgiem mińskim spowodowały, że częstym zjawiskiem było powstawanie szkół nielegalnych. Według znanego działacza białoruskiego Antona Łuckiewicza, w okręgu wileńskim funkcjonowało 17 legalnych i 40 tajnych szkół białoruskich[23].

Zagadnienie szkolnictwa przestało być istotne w obliczu letniej ofensywy wojsk bolszewickich. W efekcie działań wojennych, a następnie rozmów pokojowych, zakończonych traktatem pokojowym w Rydze (18.03.1921 r.), nastąpił podział ziem litewsko-białoruskich, stanowiący zwycięstwo zwolenników programu inkorporacyjnego (prawica polska) nad federacyjnym (obóz piłsudczykowski). Podczas działań wojennych Wileńszczyzna została przyłączona do Litwy, natomiast po zawarciu pokoju preliminaryjnego w Rydze (12.10.1920 r.) Mińszczyzna znalazła się pod rządami Rosji Radzieckiej. Zobowiązania rządu polskiego wobec Białorusinów stały się nieaktualne, zwłaszcza że odeszła niemal cała Mińszczyzna będąca głównym obszarem „pracy białoruskiej”. Wraz z Mińszczyzną odpadł Instytut Pedagogiczny, trzy gimnazja białoruskie oraz większość białoruskich szkół powszechnych.

Administrację obszarów przyznanych Polsce po traktacie ryskim powierzono Zarządowi Terenów Przyfrontowych i Etapowych. W okresie jego krótkotrwałego istnienia (wrzesień — listopad 1920 r.) zostały zlikwidowane niemal wszystkie białoruskie szkoły powszechne (ok. 200). Było to efektem niedostosowania ich programu do norm i przepisów obowiązujących w państwie polskim, braku odpowiednich kwalifikacji nauczycieli, jak również celowej polityki władz polskich. Przykładem takich działań mogą być wprowadzone przez szefa ZTPiE W. Raczkiewicza ograniczenia w używalności języka białoruskiego na niektórych obszarach. Język białoruski nie został równouprawniony z językiem polskim do używania w szkolnictwie utrzymywanym lub subwencjonowanym przez państwo w powiatach grodzieńskim, lidzkim, wołkowyskim, białowieskim, białostockim, bielskim i sokólskim. Według danych oficjalnych, w r. szk. 1920/21 funkcjonowały już tylko 4 szkoły białoruskie (Grodzieńszczyzna), w tym szkoła 7-oddziałowa (progimnazjum) w Grodnie z 251 uczniami[24].

3. Szkoły białoruskie w okresie TKRLŚ

Natomiast wraz z początkiem roku szkolnego 1920/21 rozpoczęło działalność białoruskie gimnazjum w Wilnie oraz kilkadziesiąt białoruskich szkół powszechnych na Ziemi Wileńskiej, która na krótki okres znalazła się pod rządami Litwy kowieńskiej. W październiku 1920 r. „zbuntowane” oddziały wojska polskiego pod dowództwem gen. Lucjana Żeligowskiego zajęły Ziemię Wileńską, na obszarze której zostało utworzone państewko pod nazwą Litwy Środkowej. Funkcje rządu LŚ pełniła powołana przez Żeligowskiego Tymczasowa Komisja Rządząca. O losie tego terytorium miała zadecydować wola ludności, z tego względu pierwsze władze TKR z W. Abramowiczem na czele prowadziły liberalną politykę w stosunku do ludności białoruskiej. Aktywność inteligencji białoruskiej została skierowana na działalność kulturalno-oświatową. Rolę przedstawicielstwa Białorusinów wobec władz TKR pełnił Białoruski Komitet Narodowy (BKN), który był przedłużeniem rozwiązanej w połowie 1919 r. Centralnej Rady Wileńszczyzny. Białorusini pełnili nawet przez krótki okres ważne funkcje w aparacie TKR (W. Iwanowski został szefem Departamentu Aprowizacji, natomiast B. Taraszkiewicz został kierownikiem sekcji (referatu) szkół białoruskich w Departamencie Oświaty TKR)[25].

W okresie Litwy Środkowej w dziedzinie szkolnictwa i oświaty obowiązywały przepisy ZCZW potwierdzone dekretem gen. L. Żeligowskiego. Wykorzystując przychylne stanowisko władz TKR działacze białoruscy (m.in. B. Taraszkiewicz, ks. A. Stankiewicz, W. Iwanowski, M. Harecki, F. Jaremicz i A. Smolicz) przystąpili do organizacji szkolnictwa powszechnego i średniego. Kontynuowało swą działalność prywatne gimnazjum białoruskie o profilu humanistycznym w Wilnie (w latach 1921-22 dyrektorem był B. Taraszkiewicz). Gimnazjum korzystało częściowo z subsydiów władz TKR, jednak mimo zabiegów działaczy białoruskich nie uzyskało ono praw gimnazjów państwowych. Pod koniec 1920 r. zostało założone białoruskie prywatne seminarium nauczycielskie w Borunach k. Oszmiany. Poza tym należy odnotować znaczną liczbę białoruskich szkół powszechnych funkcjonujących pod koniec 1920 r. (ok. 140, w tym w Wilnie — 7). W całym okresie istnienia TKR zostało założonych 186 szkół białoruskich. Dzięki staraniom działaczy białoruskich w lipcu 1921 r. wznowiła działalność (Centralna) Białoruska Rada Szkolna. W październiku 1921 r. z inicjatywy B. Taraszkiewicza powstało Towarzystwo Szkoły Białoruskiej w Radoszkowiczach, które zajęło się organizacją początkowych klas późniejszego prywatnego gimnazjum białoruskiego o profilu humanistycznym im. Franciszka Skaryny[26].

W styczniu 1921 r. ster rządów na Litwie Środkowej objęli zwolennicy programu inkorporacyjnego, co spowodowało zmianę polityki wobec ludności białoruskiej. W Departamencie Oświaty zlikwidowano sekcję szkolnictwa białoruskiego do jednego referenta. W lutym 1921 r. zostało zamknięte seminarium w Borunach z powodu braku oficjalnej zgody władz oświatowych TKR. Gimnazjum wileńskiemu zostało odebrane subsydium. Poza tym od jesieni 1921 r. z inicjatywy członka Wileńskiej Rady Miejskiej Wacława Studnickiego rozgorzał kilkuletni spór o tzw. mickiewiczowską „celę Konrada”. Białorusini zostali oskarżeni o profanację tego miejsca. Gimnazjum oraz kilka innych placówek białoruskich mieściło się w budynku pobazyliańskim przy ulicy Ostrobramskiej w Wilnie — ewentualne odebranie Białorusinom tego gmachu mogło się przyczynić do ich likwidacji[27].

Wiosną 1921 r. pod zarząd państwa polskiego przeszło 15 gmin LŚ, a wraz z nimi 94 białoruskie szkoły powszechne, które z powodu różnic programowych i nieodpowiednich kwalifikacji nauczycieli oraz celowej polityki władz polskich uległy likwidacji. W tym czasie na obszarze LŚ pozostało 47 szkół białoruskich. Przed objęciem przez Polskę władzy państwowej nad Ziemią Wileńską w marcu 1922 r. funkcjonowało ok. 30 szkół powszechnych oraz gimnazjum w Wilnie[28].

Змест

Беларускае школьніцтва, якое ўзнікла пры нямецкай акупацыі пад канец 1918 года, ахапіла сваім уздзеяннем значны працэнт насельніцтва Гродзеншчыны, Віленшчыны, Міншчыны і Беласточчыны. Паралельна з фармаваннем цэнтраў польскай улады вясной 1919 года гэтае школьніцтва паступова ліквідавалася. Кіраўніцтва Цэнтральнай управы Усходніх зямель дазволіла існаваць беларускаму школьніцтву толькі на Міншчыне, дзе напрыканцы 1919 года існавала яшчэ каля 150 школ з беларускай мовай навучання. Адносна кароткі перыяд паспяховага развіцця быў у беларускага школьніцтва на Віленшчыне пасля яе далучэння да Польшчы ў 1920 годзе. У структурах улады г.зв. Сярэдняй Літвы дзейнічалі тады Браніслаў Тарашкевіч і Вацлаў Іваноўскі. Беларускія дзеячы на працягу года здолелі стварыць 186 асветных устаноў і забяспечыць іх функцыянаванне.