|
 NAZWY JEDNEJ MIEJSCOWOŚCI
Ponad pięćset lat temu w urokliwej dolinie zwanej Hajem, na skraju mrocznych lasów oddzielających terytorium miejskie od Starostwa bielskiego (wieś Piliki) i dóbr prywatnych (Lewki, Podbiele, Knorydy, Mokre), obok niewielkiej osady zbudowano młyn i dwór. Miejscowość zwano już od dawna Studziwodami, zapewne od zimnej - studzionoj wody, która wypływała z licznych źródeł w tymże Haju. Pisana historia wsi rozpoczyna się dopiero na początku XVI w., kiedy dobra zaczęły należeć do jednego z najbogatszych rodów Podlasia – Siehieniewiczów. Urokliwą miejscowość polubili następni jej właściciele – Pietrankowie, Wiszowaci, Sarnaccy, Wyszyńscy, upiększając swoją posiadłość parkiem i ogrodem. A sama wieś oddalona tylko dwieście metrów od dworu nigdy nie była liczna, do połowy XIX w. liczyła zawsze poniżej dwudziestu domów. Wszyscy jej mieszkańcy, oprócz kowala, karczmarza i strażnika leśnego, zajmowali się rolnictwem – na swoim i na dworskim. Większość chodziła do cerkwi, kilka rodzin do kościoła. Rozmawiali ze sobą, niezależnie od wyznania, przeważnie po rusku (starobiałorusku).
Jaki był język, takie tworzono i nazwy uroczysk. Czytelnik niniejszego numeru, który w całości poświęcamy Studziwodom, będzie mógł się przekonać, że prawie wszystkie nazwy miejscowe są tu pochodzenia wschodniosłowiańskiego. Używali ich w takim brzmieniu wszyscy mieszkańcy, wiele nazw trafiło na stronice urzędowych akt notarialnych i geodezyjnych. Dzięki temu właśnie niektóre z nich przetrwały. Liczba wszystkich nazw miejscowych, odnotowanych w niniejszym wydaniu jest imponująca, wynosi blisko osiemdziesiąt jednostek nazewniczych. Niektóre z nich kilkakrotnie powtarzają się w kilku miejscach, np. Nadiełki, Nadatki (ich numeracja pochodzi od autora słownika) co daje w sumie 78 nazw, występujących na terytorium gruntów studziwodzkich. Jak na niewielki obszar (ok. 2,5 km2) jest to liczba imponująca.
Co stało się przyczyną tak bogatej twórczości nazewniczej? Po pierwsze – szczególna lokalizacja geograficzna miejscowości. Grunta studziwodzkie są położone wzdłuż doliny rzeki Białej, do której z zachodu na wschód zmierza kilka mniejszych dolin, strumieni i rowów, którymi woda, stale lub sezonowo, spływa do rzeki. Dodatkowo różne fragmenty gruntów rozdzielają lasy oraz liczne zagajniki, stanowiące fragmenty obszernego lasu, który niewiele ponad sto lat temu porastał uroczyska: Staryje i Nowy Poruby czy Lichaniową. Występują tu także podmokłe nieużytki, miejsca po dawnych oczkach wodnych, np.: Kupiaśkie Bołoto, Hłyboki Łuh. Innym czynnikiem, który sprzyjał tworzeniu nazw były burzliwie, zmieniające w ciągu ostatnich stu pięćdziesięciu lat, stosunki własnościowe. Jeśli w okresie pańszczyźnianym duży obszar dworskich gruntów wystarczyło nazywać Hospodisko lub Dwuorszczyna, to po uwłaszczeniu i trwającej przez następne półwiecze zakupu ziemi dworskiej przez gospodarzy ten sam obszar zyskiwał wiele nowych nazw. Z tego więc powodu, chociaż nie tylko, w Studziwodach możemy zauważyć pokrywanie się nazw, np. „Staryje Poruby dzielą się na Nadatki, Podoużnie, Bruod Drugi i pole – Lichaniowa; Hospodisko dzieli się na Dwuorszczynu, Zahony i Puwłoczki, a te z kolei na Sztuki Peredni, Haj, Sztuki Seredni, Seredni Smuoh i Sztuki Zadni, itp.
Autor słownika dokładnie prześledził i doskonale przekazał te wszystkie, jakże ważne, szczegóły. Bardzo istotne jest również dokładny zapis fonetyczny z zaznaczeniem, poprzez podkreślenie, akcentowanej litery. Dla badaczy zajmujących się nazwami miejscowymi Podlasia słownik Włodzimierza Gulewicza – napisany nie fachowo, ale szczerze – jak sam zaznacza, da wiele nowych informacji o charakterze nazewnictwa południowego obszaru administracyjnego Bielska Podlaskiego oraz tej części powiatu bielskiego. Rodowici mieszkańcy Studziwód dzięki lekturze owego słownika będą mogli się przenieść w czasy swej młodości. Młodzi natomiast, którzy ze starych nazw nie korzystają lub ich nie znają w ogóle, przekonają się, jakimi pięknymi słowami, jaką śpiewną mową nasi przodkowie nazywali drogi, pola, łąki, rzeki i lasy, jakoby żywe istoty. Miejmy również nadzieję, że treść słownika będzie wskazówką dla władz miasta: gdy w przyszłości będą wytyczać w obrębie studziwodzkim nowe ulice, nadadzą im nazwy adekwatne do historycznej tradycji naszej Małej Ojczyzny.
Doroteusz Fionik
STUDZIWODY
SŁOWNIK NAZW MIEJSCOWYCH
Włodzimierz GULEWICZ
1. Alchaluoszczyna (Àëüõàëþîø÷ûíà), grunt orny – wspólnota; w okresie powojennym, do czasu komasacji gruntów – pastwisko; położony za „Hromadnim”, na prawo od „Zimowuoj Dorohi” – zasiewana dawnymi czasy przez społeczność wiejską. Zebrany plon przeznaczano na cele hromady; Mikołaj Kondraciuk (Kola Pawlusiuow) mówił, że grunt ten zasiewali również Niemcy (stąd może pochodzić z niemiecka brzmiąca nazwa). Po komasacji grunt ponownie orny.
2. Bahno (Áàãíî), niewielkie wzniesienie terenu nieopodal rzeczki Bystrej na łąkach „Puwłoczki III”, mocno zabagnione, trzęsawisko; opowiadają, że w czasie II Wojny Światowej ugrzązł tu czołg niåmiecki.
3. Bołoto (Áîëîòî), pastwisko-wspólnota; położone pomiędzy „Koreją” a łąkami „Lichaniowa”. Wschodnią granicę uroczyska stanowi rz. Biała. Na jego terenie pochowano kilku żołnierzy radzieckich, ekshumacji dokonano po II Wojnie światowej.
 4. Bruod Druhi (Áðóîä Äðóã³), zagajnik po wschodniej i zachodniej stronie „Zimowei Dorohi”, położony za „Brodom Perszym”.
5. Bruod Perszy (Áðóîä Ïýðøû), zagajnik; po zachodniej stronie „Zimowe³ Dorohi” (pierwszy za wsią w kierunku południowym); po komasacji własność m.in. Grzegorza i Krystyny Sidorskich.
6. Brodka (Áðîäêà), rzeczka-strumień; wypływa z „Hłybokoho Łuhu”. Płynie przez „Druhi Bruod” oraz „Bołoto”. Z realacji mojego ojca Włodzimierza Gulewicza (Wołod’ka Jakimiszyn) wynika, że na przełomie XIX i XX ww. miejscowi gospodarze, celem udrożnienia rz. „Brodki” przeprowadzili w jej rejonie prace o charakterze melioracyjnym (pogłębili jej koryto, urządzili przepusty). Nazwa po raz pierwszy była zamieszczona w publikacji inż. Borysława Rudkowskiego (Topografija Dorog i Pamiatnikow), wśród mieszkańców jednak nie funkcjonowała. Poniżej ujścia „Brîdki” do Białej na początku lat 90-tych bobry zbudowały tamę.
7. Budka (Áóäêà), domek dróżnika kolejowego przy przejeździe kolejowym, który zamieszkiwał tu do czasów I Wojny Światowej; obecnie nie istnieje, rośnie tu dzika grusza, krzaki bzu, widoczne ślady podmurku.
8. Bystra (Áûñòðà), rzeczka-strumień; początek bierze na zachód od wsi Dobromil. Przepływa przez Piliki, miejscowe uroczysko „Wouczucha”. Na gruntach studziwodzkich płynie północnym obrzeżem lasu „Za Bystroju” przez łąki „Puwłoczki”, „Nadatki”, „Szyroka” i „Jasynuowka”, gdzie wpada do rzeki Białej. W tym miejscu, od strony wschodniej, wpadała do rz. Białej wymieniona w publikacji B. Rudkowskiego rzeczka „Rudka”; jej źródło znajduje się na południe od wsi Spiczki. Obecnie „Rudka” gubi swój nurt w licznych tu rowach melioracyjnych. Pod koniec XX w. Bystra stała się ulubionym miejscem żerowania bobrów. Na kilometrowym odcinku, bezpośrednio przed jej ujściem do Białej, w lutym 2000 r. naliczono sześć tam zbudowanych przez te zwierzęta.
9. Dwuorszczyna I (Äâóîðø÷ûíà), dawne orne grunty dworskie; położone wzdłuż „Hościncia” (strona wschodnia). Od wschodu graniczyła z „Zahonami”, od południa z drogą wieś-szosa, od północy zaś z gruntami miejskimi.
10. Dwuorszczyna II, dawne grunty dworskie, położone na zachód od „Hościncia”, Działki miały kształt wydłużonych trójkątów, których podstawy graniczyły z drogą wieś-szosa.
11. Dwuorszczyna III, dawne grunty dworskie, działki sytuowane wschód-zachód; rozciągały się wzdłuż „Hościncia”, na południe od drogi wieś-szosa. W większości własność gospodarzy z Pilik, stąd nazwa „Pilićki”.
12. Haj (Ãàé), pas użytków zielonych (smuh); rozciąga się wzdłuż rzeczki „Sankty”, na zachodzie dotyka „Hościncia”, na wschodzie drogi miasto-Studziwody (obecnie ul. Studziwodzka). W tym rejonie w odległości 170 m na zachód od drogi znajdowało się źródło – krynicia.
13. Hłyboki Łuh (Ãëûáîê³ Ëóã), pastwisko-wspólnota (łuh); niecka pomiędzy „Serednimi Ryezkami” i Pilićkimi. Od „Hromadnioho Liesu” „Hłyboki Łuh” oddzielał pas „Nadiełkuow IV”.
14. Horody / Weliki Horody (Âýë³ê³ Ãîðîäû), ogrody warzywne; działki położone na wschód od obecnej ulicy Łąkowej, pomiędzy dawnymi posesjami Eliasza (Lijuszki) Stepaniuka i Borysa (Borki) Owerczuka (por. akta z końcu XIX w. dotyczące sprzedaży gruntów w uroczysku „Ohorody”: AP w Białymstoku, Starszy Notariusz Grodzieński, sygn. 10925, 10926,12500).
15. Hospodisko (Ãîñïîä³ñêî), grunty orne, częściowo użytki zielone; obejmowały uroczyska Seredni Sztuki, Haj, Seredni Ryezki, Seredni Smuoh i Zadni Ryezki. Nazwa wywodzi się od Hospodina-Pana; przed uwłaszczeniem ten obszar gruntów był największym areałem ziemi uprawnej na terenie majątku Studziwody. Uroczysko odnotowano w dokumencie wystawionym w 1913 r. przez bielskiego notariusza Iwana Zacharowa dla Józefa Ostaszewskiego (akt w zbiorach Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach).
Starorzecza Białej na „Lichaniowej” (íà Ëiõaí¸âóé) z widokiem na elewatory
Ślady działalności bo-brów na
rzece Bystrej. Uroczysko „Nadatki I”
16. Hrabniak (Ãðàáíÿê), grunta orne i użytki zielone położone na wschód od Hościncia, południe od drogi Studziwody – szosa i na północ od Stienki, w dokumentach nazywane również Zadubniczem [ m.in. [w:] Archiwum Państwowe w Białymstoku, Starszy Notariusz Grodzieński, sygn. 11068). Nazwa Hrabniak obecnie funkcjonuje jedynie wśród mieszkańców wsi Piliki, którzy niegdyś posiadali tu swe grunta (w szachownicy z właścicielami z innych miejscowości); pokrywa się z Dwuorszczynoju III.
17. Hromadni Lies (Ãðîìàäí³ Ë³åñ), las iglasty, dawna wspólnota; część dawnego lasu dworskiego, który rozciągał się od ob. ul. Sosnowej do łąk nad rz. Bystrą, zakupiony przez studziwodzian na przełomie XIX/XX ww.
18. Hrud (Ãðóä), pastwisko – wspólnota; wzniesienie ok. 141 m. n.p.m. górujące nad łąkami „Szyroka”, „Jasynuowka”, „Lichaniowa”. Naprzeciwko, za rzeką Białą, lewkowskie uroczysko „Buhor” (domniemana lokalizacja średniowiecznej osady z cerkwią.).
19. Jamka (ßìêà), najgłębsze miejsce rzeki Białej w obrębie gruntów studziwodzkich; znajdowało się ok. 40 m. w górę od miejsca, gdzie do Białej wpada „Brodka”, Głębia nie do zgruntowania. Nad „Jamką", na prawym brzegu rzeki znajdowała się okazała skarpa. Teren położony w widłach „Brodki” i Białej stanowił malowniczy zakątek „Bołota”. Dlatego też młodzież z Pilik od niepamiętnych czasów przychodziła tutaj korzystać z kąpieli w rzece.
20. Jamy (ßìû), nieużytek – wspólnota; w czasie pozyskiwania piasku pod budowę drogi miasto – Studziwody jeden z robotników wykopał szablę z ułamaną klingą. Jej wygląd wskazywał na orientalne pochodzenie. Odkopywano tu również szkielety. Przy ich ułożeniu powtarzała się pewna prawidłowość – nogami były skierowane na południe. Jak słyszałem od starych studziwodzian (m. in. Benedykta Kiryluka, zmarł ok. 1965 r. mając 98 lat), na wysokości obecnej posesji
Romana Swata, po zachodniej stronie drogi w XIX w. stał pomnik (ruina?). „Jamy” bywały również nazywane: „Turećki Mohiłki”, rzadziej „Szwedzki Mohiłki”.
21. Jasynuowka (ßñûíóîâêà), łąka w widłach rzek Białej i Bystrej; nazwa odnosi się również do łąk po drugiej stronie rz. Białej, należących do mieszkańców wsi Lewki.
22. Klimowo (Êë³ìîâî), łąki położone na wschód od rzeki Białej, na południe od drogi Studziwody – linia kolejowa; niegdyś należały do studziwodzkiego majątku. Na przełomie XIX i XX w. wykupione, przeważnie przez mieszkańców Lewek i innych wsi. O uroczysku wspominają m.in dokumenty: AP w Białymstoku, Starszy Notariusz Grodzieński, sygn. 10957, 10926; w dokumentach uroczysko występuje również pod nazwą „Bołoto”.
23. Klin (Êë³í), grunta obszarowo pokrywające się z opisaną wyżej „Dwuorszczynoju” II oraz „Puwłoczkami” II. Nazwa występuje kilkakrotnie w dokumentach notarialnych z XIX/XX w, m.in. AP w Białymstoku, sygn. 11068, 11258, 11372.
24. Klinok (Êëiíîê), uroczysko usytuowane we wschodniej części ur. „Stienka”, graniczące bezpośrednio z uroczyskiem „Szyja”.
25. Koreja (Êîðýÿ), część Studziwód, posesje przy ul. Bagnistej; pierwszy dom w latach 50. XX w. zbudował tu Michał Grygoruk (obecnie sześć zabudowanych posesji). Starą posesję Mikołaja Saluka, położoną po przeciwległej stronie wsi, nazywano „Koreją Zachodnią” (sporadycznie).
Tama bobrów na Białej. Stan z jesieni 2000. W głębi uroczysko
„Klimowo”.
Pastwisko „Dubnik” zarasta znowu lasem
26. Krzyże za wsią (przed komasacją gruntów), krzyż prawosławny stał na wzniesieniu naprzeciwko zachodniej granicy posesji, na której znajduje się tartak. Prezentował się bardzo okazale, był o ok. 2 m wyższy od
obecnego. Wieńczył go krzyż metalowy, ogrodzenie było drewniane. Po komasacji gruntów przeniesiono go na obecne miejsce (działka Juchima Kiryluka), skracając dłuższe, przegniłe ramię. Metalowy krzyż umieszczono na skrzyżowaniu ramion. W czasie ostatniej wojny żołnierze radzieccy próbowali strącić metalowy krzyż, organizując kuriozalne zawody strzeleckie. „Udało się” im odstrzelić jedynie ozdobę (stylizowany na sprężynkę promień). Krzyż rzymskokatolicki stał natomiast w okolicy dzisiejszego usytuowania krzyża prawosławnego. Po komasacji krzyż rzymskokatolicki przeniesiono na miejsce obecne - ówczesny grunt Stanisława Grajewskiego (Staśka Wićintiuka).
27. Krzyżowiska (miejsce, gdzie niegdyś stały krzyże prawosławne): 1. przy skrzyżowaniu drogi wieś – szosa z szosą (do Siemiatycz), po prawej stronie drogi; 2. przed mostem nad Bystrą (po lewej stronie „Hościncia”; 3. za stodołą Afanazego (Fanasa) Kondratiuka.
28. Kupjaśkie Bołoto (Êóï’ÿñüêå Áîëîòî), zajmujące ok. 0,30 ha torfowe obniżenie terenowe we wschodniej części „Starych Porubów”. Do czasu komasacji porastał tu liściasty zagajnik, obecnie odradzający się; dawniej najwidoczniej było to małe, bezodpływowe jeziorko.
29. Kwatyry (Êâàòûðû), dawne grunta dworskie (głównie łąki) leżące na wschód i północ od dworu. W końcu XIX w. sprzedane dla mieszkańców różnych wsi; m.in. [w:] AP w Białymstoku, Starszy Notariusz Grodzieński, sygn.11067.
30. Lichaniowa (˳õàí¸âà), grunt orny; część „Starych Porubów” – pomiędzy wschodnią częścią „Druhoho Brodu” i położonymi pod „Hromadnim Liesom” „Nadiełkami IV”. Nazwa uroczyska mogła brzmieć pierwotnie „Licha Niwa”, co oznacza słabej jakości ziemię, która się tu znajduje (grunta klasy piątej i szóstej).
31. Lichaniowa (˳õàí¸âà), łąki nad rz. Białą, położone między „Bołotom” i „Hrudom”, działki sytuowane wschód -zachód.
32. Mielnickij Hościneć (Ìåëüí³öê³é Ãîñüö³íýöü), droga (gościniec) do Mokrego; dawny, uczęszczany już w średniowiczu, trakt z Bielska do Mielnika; tędy niejednokrotnie przejeżdżali książęta ruscy, wielcy książęta litewscy i królowie polscy.
33. Mohiłki Nemećki (Ìîã³ëê³ Íýìýöüê³), cmentarz z okresu I Wojny Św. położony w centrum wsi (spoczywa tu 810 niemieckich i 200 rosyjskich oficerów i żołnierzy). Powstał na gruntach mojego pradziadka Grzegorza Kałużyńskiego z Lewek, który od ok. 1870 r. był właścicielem działki położonej między ob. ul. Łąkową i Studziwodzką. Jedną czwartą tego gruntu otrzymała w posagu moja babcia Daria, resztę w ilości 1 dziesięciny (ok. 1,1 ha) odkupili studziwodzianie: Jan (I), Jakub i Jan (II) Panasiukowie. Babcia swój grunt przekazała córce Agacie (wyszła za mąż do Kotłów) – na terenie tej działki jest obecnie odcinek końcowy ul. Studziwodzkiej (wytyczony ok. 1960 r.). Ostatnim prywatnym właścicielem tej działki był Jan (Wańka) Głowacki. Sam teren cmentarza znajduje się obecnie w gestii rodziny Siniakowiczów. Na jednym z okalających cmentarz świerków zawieszony był zwuon (kawałek metalowej szyny i metalowy pręt - biło). Jego dźwięk zwoływał zebrania wiejskie (schod), w lecie nawoływał do wypędzania bydła na wypas, alarmował o niebezpieczeństwie itp.
„Nadatki I" i Las „Za Bystroju”
34. Na Dubok Doroha (Íà Äóáîê Äîðîãà), droga przez las „Hromadni", nazwa pochodzi od dębów rosnących na gruntach kol. Lewki; prowadziła do przeprawy (dla pieszych) przez Bystrą, użytkowana była w okresie braku możliwości przejścia „Zimoweju Dorohoju" do Rajek i Kozłów. Prowadziła od „Zimowei Dorohi" na płd – zach. przez las
„Hromadni" i dalej przez łąkę „Nadatki", las „Za Bystroju" do gruntów kolonii Lewki.
35. Nadatki I (Íàäàòê³), grunt orny, łąka i las; położony na wschód od „Puwłoczków III”, od północy graniczyły z „Hromadnim Liesom”. Od południa z gruntami kol. Lewki.
36. Nadatki II, grunt orny pomiędzy „Wyhonom”i „Druhim Brodom”. Działki sytuowane wschód-zachód. Granicę zachodnią uroczyska stanowiła droga przebiegająca obok posesji, na której znajduje się obecnie skansen.
37. Nadatki III, grunty orne, usytuowane wzdłuż szosy do Siemiatycz, pomiędzy „Nadiełkami” II i VI.
38. Nadiełki I (Íàä³åëê³) grunty orne, kilka działek leśnych za rz. Bystrą; usytuowane wzdłuż „Hościncia”. Ciągnęły się na południe od „Stienki” do granicy z gruntami wsi Lewki.
39. Nadiełki II, grunta orne wzdłuż drogi wieś-szosa (równolegle do znajdujących się po południowej stronie drogi gruntów leśniczówki Piliki).
40. Nadiełki III (za sełom), grunty orne oraz pastwisko; graniczyły z „Zadubniczom”, rozpoczynały się od obecnej posesji Eugenii Swat, od strony południowej graniczyły z zagajnikiem „Pilićki”.
41. Nadiełki IV, byłe grunty orne, w latach powojennych użytkowane jako wspólnota pastwiskowa i leśna; rozpoczynały się od „Szyi”, ciągnęły się wzdłuż północnego obrzeża „Hromadnioho” do łąk „Lichaniowa”.
Widok od strony „Mielnickoho Hostincia”
na „Dwuorszczynu II”, „PuwłoczkiII”, „Nadiełki II”, „Nadatki III”, „Nadiełki VI”
Część „Nadiełków IV”, „Seryedni Ryezki” i „Bruod Druhi”
42. Nadiełki V / Podoużnie (Ïîäî¢æíå), grunty orne po wschodniej stronie „Zimowei Dorohi”. Rozciągały się od wsi do „Druhoho Brodu”; część „Starych Porubów”. Obecnie częściowo zabudowane (posesja Wowtoniuków i J. Panasiuka; ze względu na długość działek nazywane również „Podoużnie”.
43. Nadiełki VI, grunty orne, usytuowane wzdłuż szosy, graniczyły z gruntami miejskimi. Rozpoczynały się od „Nadatków III”.
44. Nowina (Íîâ³íà), ogrody warzywne, wschodnia część „Hîrodów"; pierwotnie była to łąka, którą zaorano, zwiększając powierzchnię ogrodów.
45. Osuszok (Îñóøîê), państwowó las mieszany; w średniowieczu był własnością hospodarską (wielkoksiążęcą), potem królewską, należał do folwarku Hołowiesk; w okresie II Wojny Światowej miejsce kaźni, upamiętnia je memoriał.
46. Parciukowa Berezina (Ïàðöþêîâà Áýðýç³íà), zagajnik, należący do rodziny Pryzowiczów (część „Pilićkich”). „Parciukowa Berezina” znajdowała się również przy skrzyżowaniu drogi wieś-szosa z szosą do Siemiatycz w uroczysku „Nadiełki II” (do dziś zachowały się jej resztki).
47. Perehuon (Ïýðýãóîí), pas wspólnoty pastwiskowej; znajdował się pomiędzy łąką i gruntami ornymi „Lichaniowa”; ciągnął się od „Bołota” do „Hrudu”, ułatwiał przepędzanie stada bydła (pohonu). Taki sam pas wspólnoty ciągnął się obok posesji tzw. „Korei”.
48. Perejyezdy (Ïýðý³åçäû), miejsca, w których możliwy był przejazd furmanką przez rzekę Białą; przeprawa możliwa była w czterech miejscach: l. dzisiejszy przejazd obok kładki, 2. ok. 120 m w dół od
kładki, 3. w północnej części ur. „Bołoto” 4. przy ujściu rz. „Brodki” do rz. Białej.
Uroczyska „Hłyboki łuh”, „Pilićkie” i „Parciukowa Berezina „
49. Pilićki (ϳë³öüê³), grunty orne, łąka, zagajnik; położone na południe od „Zadubnicza", sytuowane wschód – zachód, dochodziły do „Hłybokoho Łuhu" i „Nadiełkuow III". Nazwa pochodzi od właścicieli gruntów pobliskiego uroczyska „Dwuorszczyna III" albo „Hrabniak", którymi w znakomitej większości byli gospodarze z Pilik.
50. Pilićki Lies (ϳë³öüê³ Ë³åñ), patrz: „Osuszok”.
51. Puruwśka Zemla/Puruwszczyna (Ïóðóâñüêà Çýìëÿ/Ïóðóâø÷ûíà), grunta położone na południe od lasu „Za Bystroju”, w granicach kolonii wsi Lewki.
52. Poruby Staryje (Ïîðóáû Ñòàðûå), grunty orne, położone na wschód od Zimowei Dorohi; w skład uroczyska wchodzą działki zabudowane we wschodniej części ul. Sosnowej, „Nadiełki V" (Podoużnie), „Bruod Druhi" oraz „Lichaniowa" (pole). Użytkowane jako grunta orne już przed 1895 r.
53. Poruby Nowy (Ïîðóáû Íîâû), grunty orne, sytuowane na zachód od „Zimowei Dorohi"; w ich skład wchodzą zabudowane działki przy ul. Sosnowej oraz Leśnej, „Perszy" i „Druhi Bruod" oraz „Seredni Ryezki". Jeszcze w 1895 r. rósł tu stary las należący do dworu Studziwody; w 1899 r. wytrzebione z lasu grunty zostały zakupione przez „stowarzyszenie" dwudziestu czterech studziwodzkich gospodarzy.
54. Puwłoczki I (Ïóâëî÷ê³), grunty orne, sytuowane północ-południe, położone bezpośrednio za wsią; rozpoczynały się od obecnej posesji Jana Kiryluka (Wańki Semenowoho). Z tego też wynika, że place przy ul. Wiejskiej pod nr 1, 3, 5 i 7 zostały zabudowane w okresie międzywojennym na gruntach „Puwłoczkuw”. Na zachodzie graniczyły z uroczyskiem „Zahony”. Na północy stykały się z gruntami miejskimi.
55. Puwłoczki II, grunty orne położone za „Hościnciom". Od wschodu graniczyły z „Dwuorszczynoju” (II), a od zachodu z rozciągającymi się wzdłuż szosy ,,Nadiełkami II”, „Nadatkami III” i „Nadiełkami VI”.
56. Puwłoczki III, grunty orne, łąka i las; rozciągały się od „Stienki" do granicy z gruntami kol. Lewki. Od „Hościncia" oddzielały je „Nadiełki"(I), od wschodu zaś graniczyły z „Szyją", „Hromadnim Liesom" i „Nadatkami"(I).
57. Sad (dwór), była posesja dworska; na jej terenie znajdowały się dwa stawy. Dwór usytuowany był na miejscu obecnych zabudowań gospodarczych (zachowały się zarysy fundamentu); rozebrany ok. 1955 r.
58. Sankta (Ñàíêòà), rzeczka – strumyk; początek bierze na terenie byłego lotniska. Przepływa na północ od wsi przez uroczysko „Haj”. Nazwa w tradycji miejscowej nie funkcjonowała, odnotował ją natomiast w swej publikacji Borysław Rudkowski.
59. Seredni Ryezki (Ñýðýäí³ Ðûýçê³), grunty orne pomiędzy „Druhim Brodom” i „Hromadnim Liesom” - na zachód od „Zimowei Dorohi”; część „Porubuw Nowych”.
60. Seredni Smuoh (Ñýðýäí³ Ñìóîã), użytek zielony (smuh), położony pomiędzy „Serednimi” i „Zadnimi Sztukami”. Na tym terenie (za perszoho sowieta) od wybuchu miny podczas ćwiczeń zginęło kilku żołnierzy radzieckich.
61. Stienka (Ñò³åíêà), pas ziemi stanowiący granicę pomiędzy gruntami studziwodzkimi i zasadniczo pilickimi. Rozdzielała „Puwłoczki" (III) i „Dwuorszczynu”(III).
Uroczysko „Staryje Poruby”; w głębi zabudowania Studziwód. Kępa drzew z lewej to „Kup’jaśkie Bołoto”
Uroczysko „Zadubnicze” (Dwuorszczy-na III) lub „Hrabniak”
62. Szkuołka (Øêóîëêà), dawne grunta majątku Studziwody, w 1890 r. odsprzedane dla Warszawskiego Resortu Wojskowo-Inżynieryjnego (teren szkółki oraz ob. Zakładu Unasienniania Zwierząt). Po II Wojnie światowej powstała tu szkółka leśna, wzniesiono dwa budynki mieszkalne; w latach dziewięćdziesiątych teren przekazany przez Urząd Miasta pod budowę jednorodzinną. Na terenie szkółki znajdowało się najbardziej charakterystyczne miejsce w Studziwodach – aleja topoli włoskich. Decyzją Zarządu Miejskiego w końcu stycznia 2000 r. wszystkie drzewa, stanowiące piękny element krajobrazowy, zostały wycięte.
63. Sztuki Peredni (Øòóê³ Ïýðýäí³), grunty orne, południowa część „Puwłoczkuw” (I); nazwa obejmuje również „Zahony” „Dwuorszczynu”; rozciąga się od drogi wieś – szosa do uroczyska „Haj”.
64. Sztuki Seredni (Øòóê³ Ñýðýäíi), grunty orne, środkowa część „Puwłoczkuw”(I), rozciągająca się od uroczyska „Haj” do uroczyska „Seredni Smuoh”.
65. Sztuki Zadni (Øòóê³ Çàäí³), grunty orne, północna część „Puwłoczkuw"(I); rozciągają się od uroczyska „Seredni Smuh" do granicy gruntów miejskich (w przybliżeniu linia obecnej ul. Myśliwskiej). Do dziś sklep PSS-u przy tejże ulicy zwany jest przez studziwodzian - na polu.
66. Szyja (Øûÿ), pastwisko – wspólnota, położone pomiędzy „Pilickimi” i „Puwłoczkami”(III); stanowi połączenie nieistniejącej dziś drogi polnej z lasem „Hromadnim”.
67. Szyłouka (Øûëî¢êà), rzeczka biorąca swój początek w okolicach wsi Wólka (za Parcewem) i wpadająca do Białej 300 m na płn. – wsch. od zabudowań Studziwód. Nieopodal ujścia, za przepustem kolejowym jeszcze niedawno była dwumetrowej głębokości jama, tzw. jeziorko, ulubione miejsce kąpieli studziwodzkiej młodzieży. Nazwa rzeczki funkcjonuje głównie wśród właścicieli łąk tu położonych (z Parcewa, Spiczków, Augustowa). Występuje również na dokładnych mapach topograficznych jako rz. Szydłówka.
68. Szyroka (Øûðîêà), łąka i wschodnia część lasu „Za Bystroju”; rozciąga się wzdłuż rz. Bystra od uroczyska „Nadatki I” do „Zimowei Dorohi”. Droga stanowiła granicę z uroczyskiem „Jasynuowka”. Pomiędzy ur. „Szyroka” (na całej jego szerokości) a lasem „Hromadnim” rozciągała się wspólnota pastwiskowa „Alchaluowszczyna”.
69. Tryba (Òðûáà) – droga leśna, biegnąca południowym obrzeżem lasu „Za Bystroju”; stanowi obecnie granicę (orientacyjną) gruntów Studziwód i kol. Lewek (jednocześnie miasta i gminy Bielsk Podlaski).
70. Wouczucha (Âî¢÷óõà) – łąki i zarośla nad rzeczką Bystrą, położone w całości na gruntach wsi Piliki.
71. Wyhuon (Âûãóîí), pastwisko, położone w obrębie wschodniej części ul. Sosnowej; po jej południowej stronie obejmowało teren od posesji Konstantego Sidorskiego do obecnej ul. Bagnistej, po północnej zaś teren poza stodołami Pawła Kondratiuka (Pawlusia), Zenaidy Łukianiuk (Zinki Antochowuj) i Afanazego Kondratiuka (Fanasa), tu dotykał ob. ul. Wiejskiej.
72. Za Bystroju (Çà Áûñòðîþ), las mieszany, nadany po uwłaszczeniu w 1861 r. (uczastkowy); obejmuje „Nadiełki”, „Puwłoczki”, „Nadatki” oraz „Szyroku”.
73. Za Kuźnioju (3a Êóçí¸þ), grunty orne, część „Starych Porubów”; położone na wschód od „Zimowei Dorohi”, ich położenie pokrywa się z „Nadiełkami V” (Podoużnim). Nazwa uroczyska pochodzi od dworskiej kuźni, która znajdowała się w obrębie obecnych posesji Teodora Ostaszewskiego (Fiedi Michaliszynoho) i Mikołaja Kondratiuka (Koli Pawlusiowoho) w dokumentach wzmiankowana jeszcze w 1904 r., kowalem był wówczas Grzegorz Dulewicz, [w:] AP Białymstoku, S.N.G., sygn. 11536-red).
74. Zabudy (Çàáóäû), brzozowy zagajnik, położony za rzeką Bystrą na gruntach wsi Piliki.
75. Zadubnicze, Za dubnikom (Çàäóáí³÷ý, Çà äóáí³êîì), pastwisko - wspólnota; niegdyś wypasano tu owce. Nazwa pochodzi od dębowego zagajnika, który tam się znajdował. W latach 50. XX w. można było dostrzec resztki pni po dorodnych dębach (o lesie majątkowym wspominają jeszcze zachowane dokumenty z 1895 r.; w 1913 r. teren ten występuje już pod nazwą Îáùåñòâåííûå Ñòóäçèâîäñê³å Âûðóáû - red.). W czasie ostatniej wojny Niemcy urządzili tutaj rejon przechowywania paliw pędnych dla potrzeb pobliskiego lotniska. W obwałowanych wykopach ziemnych składowane były zbiorniki z paliwem. Większość znajdowała się w południowej części uroczyska, na obrzeżach zagajnika. Schron wojskowej administracji rejonu zlokalizowano we wschodniej części „Zadubnicza” (obecnie działka-pastwisko R. Swata). Pozostałości wykopów i lej po wysadzonym w powietrze schronie zachowały się do dnia dzisiejszego.
 76. Zahony (3àãîíû) - grunty orne pomiędzy „Puwłoczkami"(I) i Dwuorszczynoju (I); zakupiona przez studziwodzian ziemia dworska.
77. Zahoruodie (3aãîðóîäå), pastwisko - wspólnota; obecny pas ul. Sosnowej od posesji Anny Jakubiuk do „Wyhonu" (do wysokości dawnej posesji Konstantego (Kostka) Sidorskiego, obecnie Fioników.
78. Zimowaja Doroha (dzìîâàÿ Äîðîãà), droga do Rajek (Rejpicz), Kozłów i Podbiela; szczególnie wiosną i jesienią przejazd przez dolinę Białej był bardzo trudny, najlepiej było pokonać ten odcinek drogi zimą na saniach, stąd nazwa.
Napisano z pameti – i dla pameti ny tuolki mojei.
Może ny fachowo, ali szczyero. Studziwody, 10.06.1998 roku.
*
Włodzimierz Gulewicz s. Włodzimierza, urodził się w 1950 r. w Studziwodach; magister nauk administracyjnych, żonaty, dwoje dzieci. Interesuje się historią i kulturą Podlasia. Obecnie mieszka i pracuje w Białymstoku.
ZARYS DZIEJÓW MIEJSCOWOŚCI
Studziwody, jak większość miejscowości położonych nieopodal większych czy mniejszych cieków wodnych, posiadają wielowiekową metrykę. Nie wiemy, jak na razie, gdzie i kiedy na terenie obecnej miejscowości osiedlili się pierwsi ludzie. Może początków osiedla należy szukać w najwyższym (ok. 147 m. n.p.m.), zachodnim jego krańcu? To tu w czasie prac ziemnych na posesji Raisy i Leona Jakubiuków natrafiono na ślady przepalonej konstrukcji. Nieopodal znajdują się jamy czyli stara żwirownia, znana również jako Turećki mohiłki. Mieszkańcy, wydobywający tu żwir niejednokrotnie natrafiali na ludzkie kości, niektórzy mgliście opowiadają o znalezionej tu białej broni. Wątpić można, że należała ona do Turków, którzy faktycznie nigdy, jako siła zbrojna, nie zawitali na Podlasie. Kiedy więc i dlaczego był założony cmentarz? Przypuszczenia można wysnuwać różnorodne. Być może owymi „Turkami" byli mongołowie – tatarzy z XIII w., którzy w tradycji białoruskiej byli nazywani właśnie „turkami". Przy braku dostępnych źródeł i badań archeologicznych na miejscu temat ten pozostawiamy jednakże, jak na razie, nierozstrzygnięty.
Innym miejscem, niewątpliwie związanym z pierwszymi osadnikami w Studziwodach jest dość żyzna i urokliwa dolina Haju. Przez Haj w dawnych czasach przepływał strumyk, który w publikacji inż. Borysława Rudkowskiego nosi frapującą nazwę Sankta. Strumyk zasilały źródełka, których główne skupisko znajdowało się przy połączeniu Haju z doliną Białej. To w tym właśnie miejscu w średniowieczu usadowił się młyn wodny, a potem dwór – centrum dóbr studziwodzkich.
Początkowo dobra stanowiły własność hospodarską, czyli wielkoksiążęcą i podobnie jak wsie miejskie: Augustowo, Stryki, Szastały, Parcewo, Spiczki i Widowo wchodziły w obręb gruntów miasta Bielska. Między 1511 a 1514 r. wielki książę litewski Zygmunt I (Stary) nadał æåðåá çåìëè ñòóäèâîäñêié, jak to było nazwane w starobiałoruskim dokumencie, Iwanowi Siehienie-wiczowi, jednemu z najbogatszych mieszczan bielskich (brat Iwana – Pafnucy był pierwszym ihumenem monasteru supraskiego). Nie wszystkie jednakże źródła są zgodne co do roku nadania Studziwód Siehieniewiczowi. Opis miasta Bielska z 1779 r. wzmiankuje o dokumencie z 1520 r., który był przechowywany w Ratuszu. Była w nim mowa o sprzedaży młyna i dóbr Studziwody dla wspomnianego notabla. Po Iwanie dobra przejął jego syn Laurenty (Ławrentij), a po nim z kolei potomek Joachim Siehieniewicz. Ten ostatni w 1569 r., w ramach Unii Lubelskiej, podpisał akt przysięgi szlachty podlaskiej na wierność Koronie Polskiej. W taki sposób Studziwody wraz ze swym właścicielem odeszły do nowego państwa.
Na początku następnego wieku Studziwody przeszły we władanie szlacheckiego rodu Wiszowatych. Majątek ich był niewielki, liczył ok. 150 ha gruntów ornych i łąk i prawie tyleż lasów i nieużytków. W samej wsi było ponad dziesięć domów, których mieszkańcy byli zobowiązani do odbywania na dworskim, czyli Hospodisku kilku dni pańszczyzny w tygodniu. W 1673 r. nowy właściciel Andrzej Sarnacki posiadał w Studziwodach już dziewiętnastu poddanych. Dziesięć lat później odsprzedał swoją część majątku Jerzemu Grzegorzowi Wyszyńskiemu, pisarzowi mielnickiemu. Następne sto lat niewątpliwie były okresem stagnacji w ich rozwoju. Wizytacja bielskiej cerkwi Preczystieńskiej z 1774 r. mówi nam o 59 parafianach, zamieszkujących 14 domów. Do tej liczby można dodać dwie-trzy rodziny rzymskokatolickie, będące parafianami kościoła p.w. Narodzenia NMP i św. Mikołaja. W 1847 r. liczba mieszkańców Studziwód przewyższyła 100 osób, wśród których było 87 prawosławnych Białorusinów.
Znamienną datą w dziejach miejscowości był 1861 – rok wyzwolenia włościan z zależności pańszczyźnianej. Od tej pory mogli oni sami decydować o własnych losach. Sam dwór, pozbawiony bezpłatnej siły roboczej, zaczął przeżywać wyraźny kryzys. Właścicielem majątku był wówczas Czesław Zabielski, posiadający w Studziwodach 226 dziesięcin (ok. 240 ha) gruntów uprawnych i 14,5 dziesięcin nieużytków. Całą majętność w 1894 r. przekazał w spadku Marcelemu Antoniemu Sumińskiemu, który zamieszkiwał na stałe w Warszawie przy ul. Ujazdowskiej 39. W jego imieniu majątkiem zarządzali bielszczanie Rubin Zylbersztejn i H. Chaimowicz Janowski. Im też poręczono wyprzedaż ziemi dworskiej. Jako że same Studziwody były niewielkie, a ich mieszkańcy ubodzy, większość gruntów zaczęli wykupywać mieszkańcy miasta i bogatych, wcześniej wymienionych, wsi miejskich. Stąd właścicielami wielu łąk nad rzeką Białą są do dziś osoby z Augustowa, Szastałów, Spiczków i Parcewa oraz nie będących wsią miejską Orzechowicz. Samą posiadłość, z dworem, sadem i stawami odkupiła od Sumińskiego Helena Terpiłowska. W 1897 r. pozostałą część majątku nabył Jan Aleksandrowicz Markow. Wówczas to Studziwody, należące do rozległej gminy Dubiażyn liczyły 182 mieszkańców. Pierwszym przedsięwzięciem Markowa w Studziwodach było uzyskanie w 1898 r. u władz gubernialnych pozwolenia na wycięcie części dworskiego lasu (41,8 dziesięciny z ogólnego obszaru 66,3 dziesięciny). Realizację zamierzenia poruczył Jankielowi Gerszowiczowi Lermanowi. W rok później grunta po wyciętym lesie (poruby) zakupiło stowarzyszenie 24 studziwodzkich gospodarzy. W taki sposób zaczęto rolniczo zagospodarowywać Nowy Poruby.
Według spisu, sporządzonego bezpośrednio przed bieżeństwem w 1915 r. wieś Studziwody liczyła 26 gospodarzy. Byli to: Paweł Kondratiuk, Iwan Kondratiuk, Timofiej Panasiuk, Jakub Panasiuk, Mitrofan Panasiuk, Grzegorz Ostaszewski, Leon Grabowski, Aleksander Kondratiuk, Iwan Panasiuk I, Iwan Panasiuk II, Jakub Grajewski, Aleksander Pryzowicz, Stefan Kiryluk, Katarzyna Kiryluk, Melanija Kiryluk, Zachar Kiryluk, Jakim Gulewicz, Jakub Panasiuk, Łukasz Sacharewicz, Andrzej Sacharewicz, Józef Ostaszewski, Iwan Ostaszewski, Ignacy Onacewicz, Ignacy Grabowski, Grzegorz Kiryluk, Semen Kiryluk. Funkcję sołtysa sprawował naówczas Łukasz Sacharewicz. Prawie wszystkie rodziny, zarówno prawosławne, jak i rzymskokatolickie, w sierpniu 1915 r. udały się w bieżeństwo wgłąb Rosji. Z rodzinnych stron wygnała je Wielka Wojna. Najwięcej osób trafiło do guberni nadwołżańskich, przeważnie saratowskiej (miasteczko Bazarnyj Karabułak).
Na ojcowiznę – bat’kuwszczynu powracali głównie w latach 1921-22. Wieś była prawie całkowicie zniszczona. Na części posesji Panasiuków widniały świeże groby pochowanych tu 810 niemieckich i 200 rosyjskich żołnierzy, którzy zginęli na polach bitewnych w 1915 r. W latach dwudziestych Studziwody, jak przed wojną, wchodziły w skład gminy Dubiażyn (do czasu jej likwidacji w 1935 r., kiedy przeszły do gminy Bielsk). Wszystkie te lata stały pod znakiem odbudowy swych domów i gospodarstw. Pogorzelcy od państwa otrzymywali przydziałowe drewno z Puszczy Białowieskiej. Większość zabytkowych domów w osadzie pochodzi właśnie z tego okresu (m.in. dom – muzeum Kondratiuków, dom Natalii Panasiuk-Sobolew, dom Okseni Sacharewicz, dom Grabowskich, dom Marii Grygoruk). W latach trzydziestych zasiedlono kilka placów na zahoruodiu (obecnie ul. Sosnowa). Studziwody przeszły w gestię gminy Bielsk. Większość mieszkańców zajmowało się rolnictwem, chociaż niewielkie nadziały i słabe grunta nie dawały szerokich możliwości finansowych. Aby uzupełnić domowe budżety niektórzy zatrudniali się w bielskich walarniach i olejarniach. Niebawem wyrobem wojłoków (walanek) zaczęto się parać metodą chałupniczą. Już w okresie międzywojennym Studziwody słynęły z ich produkcji; Jakub Ostaszewski otworzył tu nawet niewielki zakład. Jeszcze wiele lat po II Wojnie Światowej miejscowi fachowcy w tej branży wyjeżdżali na prywatne kontrakty do południowo-wschodniej Polski (Chełm, Zamość, Hrubieszów).
W okresie władzy radzieckiej dwór, który przed wojną dzierżawili Ciechanowscy, został zajęty przez wojskowych; w pobliżu Studziwód – za Lasem Pilickim zaczęto budować lotnisko na potrzeby armii. Stacjonujące we wsi i jej pobliżu wojsko było dużym obciążeniem dla ludności. Kilka panien wyszło wówczas za mąż za żołnierzy radzieckich. Z okropnościami okupacji niemieckiej miejscowej ludności najbardziej kojarzyły się poranne i wieczorne wystrzały, które periodycznie dobiegały z nieodległego miejsca kaźni w Lesie Pilickim. Kilkanaście młodych ludzi zostało zabranych na przymusowe roboty do Prus. Kilka osób walczyło na różnych frontach. Mężczyźni mieli obowiązek odbywania warty na linii kolejowej Bielsk – Czeremcha (pilnowanie przed partyzantką).
Po wyzwoleniu w 1944 r. nowe władze odsprzedały dwór wraz z kilkuhektarową posiadłością Mikołajowi Demianiukowi. XVIII – wieczny dwór został niebawem rozebrany; z jego materiału gospodarz zbudował zwyczajny dom. Zachowały się jeszcze ślady fundamentów dworu, jego otoczenie po części posiada dawny charakter. Duży staw dworski, dawniej z wysepką i altanką na niej jest dziś zarośnięty okazałymi olchami.
W 1952 r. Studziwody, po 450-letniej przerwie, znowuż weszły w skład miasta Bielska. Niebawem powstała pierwsza w dziejach droga utwardzona – bruk, która skróciła drogę do miasta (obecna ul. Studziwodzka). Odtąd mokrą porą wiosenną i jesienną mieszkańcy nie musieli jechać na hościneć. Doniosłym wydarzeniem w dziejach miejscowości było przeprowadzenie na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych komasacji gruntów. Przed scaleniem gospodarze posiadali często po kilkanaście działek o średniej powierzchni 0,30 ha (szerokości 3-7 m i długości miejscami dochodzącej do 1,5 km) w tzw. szachownicy z działkami innych gospodarzy. Ograniczało to efektywność gospodarowania. Komasacji nie dokonano na działkach, położonych za rz. Bystrą, obejmujących dawne Puwłoczki, Nadatki, Nadiełki i Szyroku. Działki te o średniej szerokości 5 m są do dziś reliktem dawnych własnościowych stosunków rolnych. W latach sześćdziesiątych dokonano także regulacji rzeki Białej oraz obsiano łąki w jej dolinie. Rolnicy zyskali na doskonałej paszy, rzeka jednak straciła dawny urok, swoje głębie oraz faunę – jeszcze na początku lat 60. tych w rzece było mnóstwo ryb i raków.
Na początku lat sześćdziesiątych miało miejsce jedno z najbardziej dramatycznych wydarzeń minionego stulecia – wielki pożar, który miał miejsce w dzień po święcie parafialnym – Preczystej. Od zaprószenia ognia spłonęło wówczas kilkanaście stodół, poczynając od zabudowań Grzegorza Grabowskiego (Ryhora Hendlara). Silny, wschodni wiatr szybko rozprzestrzeniał ogień. Straty byłyby być może mniejsze, gdyby śpieszący na ratunek wóz bielskiej straży pożarnej nie ugrzązł na drodze do Studziwód (w miejscu obecnego przepustu drogowego koło stawu w szkółce). Jako pierwszy na miejsce pożaru przybył wóz konny OSP z Mokrego.
W latach 60-90. Studziwody znacznie powiększyły swój obszar zabudowany. Wiele nowych domów powstało na dawnych posiadłościach Eugenii (Żeńki) Panasiuk oraz Andrzeja (Pana-siuczok) i Zofii Panasiuków co praktycznie zlikwidowało przerwę między zabudowaniami Studziwód i dzielnicy parkowej. W końcu lat dziewięćdziesiątych rozpoczęła się planowa zabudowa dawnej szkółki leśnej oraz gruntów, gdzie miała powstać baza GS. Również w starych Studziwodach w ostatnich dziesięcioleciach przybyło domów i ulic. Dzięki rodzinie Ostaszewskich powstała tzw. Koreja (ul. Bagnista). Całkowicie zabudowano dawną aleję do dworu i Weliki Horody (ul. Łąkowa). Zahoruodie ulicy Sosnowej w latach 90.tych otrzymało urzędową nazwę ulicy Leśnej; zostały również wytyczone ulice Żabia, Zajęcza, Gajowa, Dworska oraz Grabniak. Jedynie trzy ostatnie nazwy po części są związane z miejscową tradycją historyczną i nazewnictwem.
Wśród ważnych wydarzeń ostatnich dwudziestu lat należy wymienić doprowadzenie do Studziwód linii autobusowej komunikacji miejskiej nr 1 (połowa lat osiemdziesiątych) i wcześniejsze wylanie asfaltu na ul. Studziwodzkiej. W czynie społecznym powstał wówczas również nowy budynek świetlicy, który zastąpił dotychczasowy. Likwidacja placówki „Ruchu” ograniczyła jednak perespektywy funkcjonowania budynku, jako miejscowej placówki kulturalnej (w latach 70-80. studziwodzka świetlica tętniła życiem). W tym też okresie krajobraz łąk nad rzeką Białą został drastycznie zakłócony wzniesieniem na gruntach kol. Hołowiesk zabudowań elewatora z górującym nad całością 55-metrowej wysokości spichrzem. Na początku lat dziewięćdziesiątych do Studziwód doprowadzono wodę z wodociągu, kilka lat potem na ul. Studziwodzkiej ułożono chodnik.
Zmienił również oblicze niemiecko-rosyjski cmentarz wojskowy (mohiłki). W czynie społecznym wykarczowano zarastające go chaszcze; w 1993 r. odsłużono pierwszą po wielu latach panichidę za poległych żołnierzy, od kilku lat pracownicy Urzędu Miejskiego systematycznie porządkują teren. W listopadzie 1999 r. z udziałem prawosławnego biskupa bielskiego Grzegorza i blisko dwustu mieszkańców Studziwód odbyły się uroczystości poświęcenia krzyża na usypanym kurhanie. Inny krzyż, ufundowany przez Związek Białoruski stał dwa lata wcześniej naprzeciwko cmentarza, obok trzech starszych, ufundowanych przez mieszkańców Studziwód (w 1932, 1937 i 1981 r.). Osobliwością drewnianego krzyża są ikonki świętych, malowane przez dzieci w czasie „Sustrecz Zorki”, odbywających się tu w dniach 8-9 lipca 1997 r. Należy nadmienić, że wokół wspomnianych krzyży prawosławnych w centrum miejscowości koncentruje się życie religijne społeczności. Tu duchowny z cerkwi Preczystieńskiej w wielką sobotę oświęca paschę. Tu odprawiany jest molebień w dniu tradycyjnych obchodów pól (środa przed świętem Wozniesienija Hospodnia – otdanije Paschi). Tu wreszcie mieszkańcy przychodzą, by pożegnać się ze zmarłym przed jego ostatnią drogą.
Opisując Studziwody współczesne należy wspomnieć o rozwijającej się drobnej przedsiębiorczości. Działają tu zakłady: ślusarsko-tokarski, stolarski, wyrobu wafli, masarski oraz dwa tartaki, prosperują dwa sklepy spożywcze.
Od lat dziewięćdziesiątych funkcjonuje również Prywatne Muzeum Etnograficzno – Historyczne (skansen), a od roku 2000, związane z nim Stowarzyszenie: „Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach”.
Doroteusz Fionik
|
Ïîëüñê³ à¢êöû¸í
