|
 Вiдаўлянскiя кар’еры
Мяшчанская вёска Вiдава на працягу шматвяковай гiсторыi выдала на свет шмат выдатных сыноў, якiя адзначылiся сваёй добрай працай для грамадства. Вiдаўцы заўсёды былi першымi вучнямi ў бельскiх школах, спачатку царкоўных, а пасля агульных. Шмат з iх з паловы ХIХ ст. па 1915 г. вучылася ў Гарадскiм Вучылiшчы, пасля гiмназii. Некаторыя пасля заканчэння школаў станавiлiся настаўнiкамi, iншыя iшлi ў чыноўнiкi, былi i такiя, што адукавалiся далей у прафесiянальных ды вышэйшых установах.
На вiдаўскiх могiлках можам знайсцi дарагiя намагiльныя помнiкi з пачатку ХХ ст. Iх форма i змест надпiсаў даюць нам шмат ведаў аб лёсах асоб тут пахаваных. Непадалёк ад уваходу на могiлкi, па левым баку стаiць стройны, каменны помнiк, абгароджаны металiчным плоцiкам. Тут пахаваны Ануфрый Грыгорыевiч Фiрсовiч (1876 – 1907, якi працаваў чыноўнiкам бельскай пачтова – тэлэграфнай канторы. Не ведаем прычыны, па якой памёр ён вельмi молада. Мабыць з-за перажывання пасля смерцi сына, у гэтым самым 1907 годзе памерла i мацi Ануфрыя – Анiсiя. Пры сыне i яе пахавалi.
Наступны каменны помнiк з пачатку ХХ ст., якi звяртае ўвагу майстэрствам свайго выканання, належыць роду Белаказовiчаў. Знаходзiцца ён насупраць будынку царквы. Пахаваны тут Цiмафей Паўлавiч (1838 – 1910) ды жана яго Еўдакiя Белаказовiчы (1840 – 1910). З надпiсу на пярэднiм баку даведваемся, што ў сужонстве пражылi яны 51 гадоў, а душы свае аддалi Богу амаль у адзiн час. Муж памёр першага, а жонка сёмага сакавiка. На заднiм баку помнiка прыгожым царкоўнаславянскiм шрыфтам напiсана: Незабвенным папе и маме от нежно любящих детей. Господи прiими их дух с миром. Калi ўважна прыглянемся, знойдзем на помнiку i аўтарскi знак: Е. С. Петрова. Москва Мясниц. Кiм жа тады былi дзецi Белаказовiчаў i чаму намагiлле бацькам заказалi ажно ў Маскве?
З Исповедных ведомостей Троiцкага сабору ў Бельску даведваемся, што Тiмофей i Еўдакiя мелi семера дзяцей – трох сыноў: Мiкалая, Фёдара i Нiкiфара ды чатыры дачкi: Юлiянiю, Акiлiну, Анну i Агафiю. У 1902 г. пры бацьках пражываў яшчэ жанаты з Дарыяй Мiкалай ды панна Агафiя i кавалер Нiкiфар. Гэты апошнi перад 1907 годам паступiў у манастыр, iдучы ў сляды старэйшага на пяць гадоў брата Фёдара. У 1910 г., калi памерлi iх бацькi, вiдавочна вялi манашаскi подзвiг у Маскве або наваколлi. Адгэтуль на вiдаўскiх могiлках з’явiўся дарагi помнiк з прадпрыемства Пятрова.
Нашых чытачоў варта яшчэ пазнаёмiць з лёсамi аднаго з вiдаўлян, якi на пераломе ХIХ i ХХ ст. рабiў палiцэйскую кар’еру. Быў iм Дэм’ян Белаказовiч. Сын Сямёна Iванавiча i Марыi Мiронаўны Белаказовiч, нарадзiўся ў 1865 г. Старэйшым на два гады за яго быў брат Дарафей. Пасля Дэм’яна ў дружалюбнай сям’i Белаказовiчаў нарадзiлася яшчэ пяцёра сыноў: Сяргей (1869), Гаўрыiл (1874), Леонцiй (1876), Мiхал (1882) i Стэфан (1893). Апошнi з сыноў нарадзiўся, калi мацi мела ўжо 49, а бацька ажно 64 гады. Абое дажылi да глыбокай старасцi.
Найбольшай iхняй пацехай аказаўся сын Дэм’ян. Як пiльны вучань, закончыў Бельскае павятовае вучылiшча ды ў 1891 г. паступiў на працу рэгiстратарам Бельскай палiцэйскай управы. Ўжо тады быў жанаты i меў гадовую дачушку Марыю. Ягоная жонка Акiлiна (нар. у 1867 г.) паходзiла з добрага вiдаўлянскага роду Фiлiпа i Феклы Шчуроўскiх. Першы год працы Дэм’яна аказаўся шчаслiвым з-за нараджэння другой дачкi Надзеi, праз два гады прыйшоў на свет сын Сяргей, а ў 1894 г. дачка Сафiя. Увесь гэты час маладое чыноўнiцка - сялянскае сужонства жыло ў Вiдаве.
Прыйшоў 1898 г., а разам з iм змены ў iх жыццi. Канцэлярыст Дэм’ян, за чэстную службу атрымаў медаль ў гонар цара Аляксандра III. Аднак у гэтым жа годзе, не ведаем з-за якiх прычынаў, папрасiў начальства аб звальненнi з працы. Мiнула шэсць гадоў i наш Дэм’ян знайшоўся на палiцэйскай пасадзе ў горадзе Брэсце. Праз два гады быў пераведзены ў Беласток, дзе надалей служыў акалотачным надзирателем. За сваю працу атрымлiваў немалую суму 410 рублёў ў год.
Вiдаўскiя бацькi ягоныя яшчэ тады жылi. Пры iх пражываў стары кавалер Леонцiй, маладзейшы Мiхал ды наймалодшы Стэфан. Жанаты быў Дарафей (жонка Пелагiя, дзецi Iван, Арцём, Лукiя, Якуб) ды Гаўрыiл (жонка Агата i дачка Стэфанiда). Дэм’ян жа, вiдаць да першай вайны, прабыў на пасадзе ў Брэсце. Сёння вiдаўляне не памятаюць пра свайго знатнага земляка з-перад стагоддзя. Можа нашыя далейшыя пошукi давядуць на след яго паслябежанскай бiяграфii?
Варта яшчэ прыглядзецца лёсу вiдаўлянскага роду Божкаў, прадстаўнiкi якога сталi ўладальнiкамi аднае з найбольшых бельскiх маёмасцяў. А ўсё дзякуючы блiскучай кар’еры землямера Якуба Божко, сына Дзмiтра i Кацярыны, народжанага ў 1857 г. Не ведаем, дзе ён пасля заканчэння Гарадскога Вучылiшча здабываў патрэбныя сваёй прафесыi веды. Адно вядома, што апынуўся ажно ў глыбокай Сiбiры, у Якуцку. Разам з iм паехаў i маладзейшы на шэсць гадоў брат Фiлiп, якi сярод якутаў стаў працаваць настаўнiкам.
Мiнула некалькi добрых гадоў i Якуб Божка, салiдна папрацаваўшы ды добра падзарабiўшы, рашыў вярнуцца на Падляшша; Фiлiп застаўся ў Сiбiры. За заробленыя грошы Якуб адразу купiў частку даўняга маёнтку Клементынова, што па дарозе з Бельска ў Вiдава. Аднак месца было не занадта даспадобы i ён пачаў шукаць iншай нерухомасцi. Неўзабаве аказалася, што на Галавеску прадаецца маёнтак судздзi Белецкага, якi апынуўся ў вельмi сур’ёзных фiнансавых праблемах. Ягоная маёмасць займала амаль увесь заходнi бок цяперашняй вулiцы Траўгутта. Тут знаходзiўся будынак суда, архiў, аграмадны дом – двор ды шмат iншых збудаванняў, якiя памяталi яшчэ мабыць часы старасты бельскага гетмана Бранiцкага. Божку вельмi спадабалася гэтае месца, распаложанае на правым, высокiм i прыгожым баку далiны ракi Белай i ён вырашыў яго купiць. У такi спосаб вiдаўлянскi род Божкаў стаў уласнiкам вялiкай часткi даўняй вулiцы Брэсцкай. Стары, аграмадны дом даўняга суддзi стаiць тут да сёння, а побач разлажылiся дамы Якубавых нашчадкаў. У адным з iх пражывае ягоны праўнук Аляксандр Божка, беларускi дзеяч i шматгадовы старшыня Бацькоўскага камiтэту бельскай “тройкi”.
Прадставiлi мы толькi некалькi лёсаў вiдаўлян, якiя выйшлi з роднага сяла i сваёю вучобаю i працаю дабiлiся духоўных i свецкiх чыноў, прызнання людзей ды матэрыяльнага дабрабыту. Такiх ў гэтым мяшчанскiм сяле было больш, але каб прадаставiць постацi усiх, спатрэбiцца яшчэ шмат-шмат доследаў. Дарафей Фiёнiк Выказваем словы падзякi Пану Прафесару Васiлю Белаказовiчу за дасланыя архiўныя звесткi пра Дэм’яна Белаказовiча, якiя сталi iнспiрацыяй да напiсання вышэйшага матэрыялу. Szkoła w Dubiażynie Dubiażyn, dawne sioło gminne, przez prawie półtora stulecia posiadał własna szkołę. Od lat sześćdziesiątych XIX w. do 1915 r. istniała tu szkoła ludowa z rosyjskim językiem wykładowym, w okresie międzywojennym przemianowana na polską Szkołę Powszechną. Odrodzona po wojnie, już z białoruskim językiem nauczania, przetrwała do ostatnich lat dwudziestego wieku. Gwar szkolny umilkł w 1995 r.; jego miejsce zajęły odgłosy amatorów mocnych trunków. Dziś budynek szkolny wraz z placem sprywatyzowano, miejscowe dzieci dowozi się do szkoły w odległym Augustowie. U dawnych uczniów i nauczycieli pozostały jedynie miłe wspomnienia o szkole, którą „dało się lubić”. Zachowała się również wzruszająca twórczość uczniowska, związana z przykrymi doświadczeniami likwidacji placówki.
Mamy nadzieję, że twórczość ta skłoni do refleksji decydentów gminy wiejskiej Bielsk Podlaski, którzy noszą się obecnie z zamiarem likwidacji Szkoły Podstawowej w Chrabołach. Ten nierozważny krok dopełni tylko smutny obraz szkolnej pustyni Ziemi Bielskiej (pisaliśmy o tym w 10 nr B.H.)
Nowy budynek Szkoły Podstawowej w Dubiażynie został wybudowany z inicjatywy dyrektora Jana Szarko i mieszkańców wsi, przy ich ogromnym zaangażowaniu i wsparciu finansowym. Oddano go do użytku w roku szkolnym 1985/86. Warunki panujące wewnątrz placówki, wyposażenie sal i wystrój korytarza, jak również zagospodarowany plac szkolny wpływały na to, że atmosfera nauki i pracy sprzyjała realizacji zadań dydaktyczno – wychowawczych i opiekuńczych.
Liczba uczniów w szkole wahała się od 60 w chwili oddania do użytku, do 25 po dziesięciu latach funkcjonowania. Mała liczba uczniów zamieszkałych w obwodzie szkolnym powodowała, że nauka odbywała się w systemie łączenia klas (I-II), (III-IV), (V-VI), (VII-VIII). System ten nie był przeszkodą we właściwym planowaniu i organizacji pracy, osiąganiu zamierzonych efektów, również w pracy pozalekcyjnej, działalności szkolnych organizacji samorządowych, współpracy z rodzicami i środowiskiem lokalnym. Działo się tak głównie dzięki dyrektorowi Janowi Sulimie, wspaniałemu pedagogowi, organizatorowi wszelkich prac, wychowawcy młodzieży, wzorowemu kierownikowi. Szkoła przybliżyła się do środowiska. Dzięki zaangażowaniu dyrektora o placówce w Dubiażynie zaczęto mówić dobrze.
Uczniowie szkoły aktywnie uczestniczyli w konkursach przedmiotowych, imprezach artystycznych i sportowych. Efekty pracy dydaktycznej potwierdzały zajmowane miejsca w konkursach przedmiotowych na szczeblu gminy, województwa i kraju. W roku szkolnym 1987/88 uczennica Maria Tomczuk, przygotowywana przez mgr. Nadzieję Owerczuk, zajęła I miejsce w województwie i VII miejsce w kraju w przedmiotowym konkursie języka rosyjskiego. Dzięki staraniom nauczycielki Neoniły Filipczuk szkoła plasowała się na pierwszym miejscu w województwie w realizacji zadań konkursu „Nasza szkoła czysta i zdrowa” oraz „Zadrzewiamy i zalesiamy”. Uznanie zdobyły także uczniowskie wytwory rękodzielnicze, przygotowywane pod kierunkiem Walentyny Szarko na konkurs „Twórczość dziecięca inspirowana sztuką ludową”.
Działalność szkoły z zakresu profilaktyki i resocjalizacji ukierunkowana była na eliminowanie wszelkich przejawów niedostosowania społecznego. W szkole nie było uczniów niedostosowanych społecznie i zagrożonych demoralizacją. Bezpieczeństwo podopiecznych, wychowanie zdrowotne, sport i turystyka – to nieodłączne elementy działalności szkoły. Skuteczność pracy wychowawców mierzyła się konkretnymi osiągnięciami: stuprocentową promocją uczniów w ciągu dziesięciu lat i średnie oceny z poszczególnych przedmiotów w granicach 3,5 – 4,6.
Taką szkołę „dało się lubić”, do takiej szkoły chciało się chodzić. Z taką szkołą, a była ona bezpieczna, przyjemna i zdrowa, ciężko było się żegnać. Cieszyli się jedynie ośmioklasiści: Katarzyna Bondaruk (Dubiażyn), Marzena Bondaruk (Dubiażyn), Iwona Jakoniuk (Rajki), Aneta Tomczuk (Dubiażyn), Marek Tomczuk (Dubiażyn) i Piotr Jakoniuk (Dubiażyn).
Ich młodsi koledzy swoje przeżycia, rozterki i żal w związku z likwidacją szkoły, postanowili upamiętnić we własnej twórczości poetyckiej, przygotowanej na lekcjach języka polskiego.
Na koniec przypomnijmy ostatnie grono pedagogiczne szkoły w Dubiażynie: Nadzieja Owerczuk – dyrektor i nauczyciel języka polskiego, Walentyna Siebiesiewicz, Anna Siegień, Mirosława Szarejko, Barbara Łobasiuk, Eugenia
Taranta.
Pożegnanie
Szkoło moja, szkoło droga
Żegnaj szkoło, żegnaj mi
Szkoła w Knorydach to zgięte koło
I nie zastąpi Ciebie lubić mi
Chciałbym pozostać w twoich murach
Lecz nie możliwe to już jest
Wójt jest nieczuły jak martwa natura,
Będę się tułał po szkołach jak pies
Chciałbym Ci pomóc, lecz to niemożliwe
Wójt nie usłucha naszych gróźb
Wsadzę dla wójta za koszulę pokrzywę
Wtedy poczuje moc naszych gróźb
Patryk Raca, w 1995 r. uczeń kl. V, zamieszkały we wsi Mokre
Ostatni raz
Ostatni raz Cię widziałem
Moja kochana szkoło,
Często we snach płakałem,
Widziałem we snach także
Gorzkie rozstanie z tobą.
Ostatni raz w mej szkolnej ławce siedzę,
Ostatni raz, bo czyż to prawda?
Ostatni raz obchodzę mej szkoły twardą miedzę,
Twardo zaoraną naszej historii radłem.
Tak jak ja widzę Cię po raz ostatni,
Tak po raz ostatni widzisz Ty mnie,
Uczniowie nie są zbyt zaradni,
Każdy z nich serdecznie będzie wspominał się.
Patryk Raca
Pożegnanie ze szkołą
Nasza szkoła piękna, nowa i wesoła,
Ogrodzona siatką dookoła,
A przy niej gęsty żywopłot,
Który kilka razy do roku sprawiał uczniom kłopot.
Na działkach obok szkoły,
Tulipany żółte i czerwone rosną,
Wczesną wiosną zakwitają
I obejście szkoły upiększają.
Zieleni się trawa dookoła,
I do zabawy dzieci woła,
Zadbane boisko sportowe,
Wszystko wygląda jak nowe.
Nowy jest dach i ściany,
I nawet „beton” jest zadbany.
Ten „beton” to chodniki i dróżki,
Na które spadają śliwki i gruszki.
Szyby w oknach są czyste i lśniące,
Wiosną patrzą na drzewa zieleniejące,
Zimą są wzorzyste,
Patrzą na śniegi puszyste.
Ściany budynku na żółto malowane,
Z daleka wyglądają jak otynkowane,
Dach szkoły w zieleni tonie,
A wszystko wskazuje na to, że szkołę
Budowały ojcowskie i społeczne dłonie.
A po to rodzice budowali,
Aby uczniowie z niej korzystali,
Na dobrych ludzi i chwałę Bogu wyrastali,
I do Europy podążali.
Za szkołą budynek wolnostojący,
Teraz jakby trochę płaczący,
Piękny i malowany,
Wygląda jak pozłacany.
Wewnątrz szkoły lekcyjne sale,
W nich nie nudzi się wcale,
Tablica, ławki i stoliki,
To nasze najlepsze pomocniki.
O swoje sale zawsze dbamy,
I o nowe dekoracje wzbogacamy,
Solidnie kwiatki podlewamy,
Nawet podłogę zamiatamy.
Korytarz z wykładziną w kratkę,
Codziennie wita dzieci gromadkę,
Na prawo – stolik ping-pongowy,
Na wprost – kącik regionalny, nowy.
Przy stolikach wszyscy chętnie grają,
Kilka piłeczek w kieszeni mają,
Grają chętnie i zawzięcie,
Pani dyrektor nawet zrobiła im zdjęcie.
Na górze umywalki i biblioteka,
Każdy uczeń w kolejce czeka,
Przy umywalkach tłok bywa wielki,
Bo czystość to nie przelewki.
W takiej szkole życie nie jest trudne,
Wakacje bez niej będą nudne,
Żyje się tu jak w raju,
Szczególnie pięknie jest w miesiącu maju.
Tu swobodnie się czujemy,
Spędzonego dnia nigdy nie żałujemy,
Smaczne kanapki zajadamy,
Ciepłą herbatą popijamy.
Na stolikach serwetki rozkładamy,
Własne ręczniki w szufladkach mamy,
Patrząc na krzyż się żegnamy,
I modlitwę odmawiamy.
Po posiłku dokładnie okruchy zbieramy
I do kosza wyrzucamy,
Albowiem o czystość dbamy
I Pani sprzątaczce pomagamy.
Tak było przez dziesięć ładnych lat,
Nauka i praca nie męczyły nas,
Nadeszły jednak ciężkie chwile
I dobrze, że w naszym życiu było ich niewiele.
Teraz z tą szkołą się żegnamy,
I wszyscy smutne miny mamy,
Bo do niej nigdy nie wrócimy,
Z pewnością za nią zatęsknimy.
Zostaniesz sama bez opieki
I będziesz stała tak przez wieki,
Pośród śniegów i zieleni,
Czekając, może coś się zmieni.
Mieszkańcy z żalem spoglądają,
Wciąż o tej szkole coś gadają,
Dzieci ze smutkiem odjeżdżają,
Z pogardą na wszystkich spoglądają.
Żal serce ściska,
Łza w oku się kręci,
Pozostaniesz na trwałe
W naszej dziecięcej pamięci.
Nikt Cię szkoło nie bronił,
Ani łez za Ciebie nie ronił,
Zostaniesz sama na pastwę losu,
A to dlatego, że nie mogłaś podnieść głosu.
Krzycząc głośno i wołać o pomoc,
Aby nie stać samotnie w ciemną noc,
Pomocy nikt nie okazał,
Pan kurator dokument likwidacji przekazał.
Mamy żal i pretensje uzasadnione,
Że nasze marzenia zostały zburzone,
Rok szkolny się kończy
Na dwa miesiące nas rozłączy.
Po wakacjach do Knoryd powiozą nas,
Przez błoto, wyboje i ciemny las,
A tam na powitanie powiedzą – nie chcemy was!
A może serdecznie przyjmą nas?
* * *
Jak można było
Zamknąć szkołę taką,
Za jakie grzechy,
I za winę jaką?
To wy, dorośli
Winę ponosicie,
Albowiem do Knoryd
Jeździć nie musicie.
To nie nasza wina,
Że nas tu tak mało,
Mogło być nas więcej,
Gdyby się myślało.
Społeczeństwo na wsi
Też się podzieliło,
„Zamknąć szkołę, zamknąć” –
Do wójta mówiło.
W tym roku zamkną szkołę,
W następnym zdrowia ośrodek,
Ech, wy urzędnicy,
Gdzie wasz jest rozsądek?
Szkoła, to nie wieczność,
Z niej też się wyrasta,
Musimy gdzieś się uczyć,
Tak, jak i Ci z miasta.
Byli też i ludzie
O zdrowym myśleniu,
Bronili z uporem
Ku innych zdziwieniu.
Dom starców tu będzie,
We wsi powiadają.
Ciekawe, skąd ich
Tylu nazbierają?
To była piękna szkoła
W tym zakątku gminy,
Trudno, niech tak będzie,
Poweseleją miny.
Kto nas tam wysłucha,
Że czegoś nie rozumiemy?
A może już teraz
Na wagary pójdziemy?
Tutaj nam było,
Jak nigdzie na świecie,
Tak, tak, na pewno,
Wy też o tym wiecie.
Wiersz układały: Joanna Tomczuk, Katarzyna Tomczuk, Piotr Bondaruk, uczniowie kl. V, pod kierunkiem mgr Nadziei Owerczuk; czerwiec 1995
Шчытоўскi асяродак народнай асветы Напачатку ХХ стагоддзя беларускае грамадства даведалася са старонак “Нашай Нiвы” пра цiхiя, падляшскiя Шчыты. Нечакана, як грыбы пасля дажджу, ў сяле пачалi ўзнiкаць установы: Бiблiятэка – Чытальня iм. Паўленкава, Крэдытнае таварыства, Кааператыў спажыўцоў са сваёй крамай ды рукадзельныя майстэрнi для жанчын. Усё дзякуючы намаганням настаяцеля мясцовай царквы а. Льва Гаворскага ды ягонага сына Паўла, якi вярнуўся ў Шчыты пасля вучобы на юрыдычным факультэце унiверсiтэту ў Лiпску. Дзейнасць гэтых установаў падтрымлiвалi таксама Вевюроўскiя, уласнiкi шчытоўскага маёнтку.
“Наша Нiва”, выдаваная ў Вiльнi першая беларуская газета, неаднойчы пiсала пра дасягненнi грамадскага жыцця ў Шчытах, тут пражывалi заадно яе чытачы i карэспандэнты. Нiжэй прапануем пазнаёмiцца з трымя занатоўкi, змешчанымi ў 1909 г. Аўтара толькi адной з iх ведаем па iмянi – Халiмонам с-пад Пушчы быў Яўген Хлябцэвiч, сын настаяцеля царквы ў Кленiках. Шчытовец i Васiль гэта, мабыць, адна i тая ж асоба, але пакуль нам невядомая.
Разам з перадрукам занатовак з “Нашай Нiвы” маем прыемнасць чытачам запрэзэнтаваць рэдкую здымку з урачыстацi адкрыцця сядзiбы бiблiятэкi i Крэдытнага таварыства, якая адбылася ў 1909 г. У цэнтры, акружаны сям’ёю, настаўнiкамi, чыноўнiкамi ды мясцовымi жыхарамi, сядзiць а. Леў Гаворскi. Звяртае ўвагу ўваход з надпiсам ды арнаментыка дому.
“Наша Нiва”
1909, нр 5
Бiблiятэка заведзеная сельскiм обшчэствам, ня мае саўсiм грошы. Калiсь воласцi Кленiкская i Пасынкаўская прыгаварылi даваць па 20 руб. на бiблiотэку, але дагэтуль нi капейкi не даюць. Мала шануюць нашы людцы кнiгу i прасьвету народную!
Халiмон с-пад Пушчы
1909, нр 18
У нас аткрываецца сельскi банчок, крэдытнае таварыство. Можна будзе мужыком класьцi туды грошы i даставаць пазычкi. Банчок будзе для Шчытоў, в. Голады i в. Крывой. Гасударствены банк пазычае тысячу рублёў.
Шчытовец
1909, нр 22
17 мая ў нас маняцца аткрыць хаўрусны банчок.
Паслалi прашэньне губэрнатару пазволiць залажыць супольную краму.
Закупiлi ўжо вялiкi гмах, дзе маняцца быць: безплатная бiблiотэка i чытальня iмянi Павленкова, супольная крама, склады насеньня i гаспадарскiх прыладоў.
У скорасцi маем надзею, калi толькi пазволяць, зрабiць i сельско-гаспадарное таварыство.
Васiль
|
Польскі аўкцыён
