...Булановіч загарнуў кнігу. Ходзікі паказвалі другую гадзіну ночы. Хацелася піць. Босымі нагамі ён патупаў на кухню, зачарпнуў конаўкай з металёвага вядра і прагна, вялікімі глыткамі, пачаў глытаць ваду. Халодная вадкасьць наструніла цела і ён адчуў нэрвовы ток у правай скроні… Пазаўчора ад гэтай мілай жанчыны ён даведаўся такое, што другі дзень прымушала яго зноў і зноў вяртацца ў думках да страшных калізій пачутага. Штучным сюжэтам кніжнага аповеду ён паспрабаваў перахітрыць уражлівы мозг, — з гадзіну вадзіў вачыма па радках кнігі, ды толькі яшчэ больш разьвярэдзіў душу… Адмовіцца ад бацькі і прадаць брата, калі той прасіў дапамогі і свой лёс, без ваганьняў, даручыў сястрыцы! Дзе тут здрада, а дзе партыйны абавязак? Хто вораг, а хто не? І што такое суд?

Булановіч уступаў у супярэчлівасьць з рэчаіснасьцю. Нічога не замінала яму рабіць партыйную кар’еру. Ордэнаносец, удзельнік грамадзянскай, з рабочых, меў адукацыю і практычны розум, хапаў усё на ляту. Такія людзі патрэбныя новай уладзе. Аднак Булановіч выразна адчувай, што нешта ў сярэдзіне супраціўляецца сацыяльнаму пакліканьню. Нешта нашэптвае, папярэджвае. Булановіч злаваўся і з падвойным імпэтам браўся за партыйную справу. Новае жыцьцё, якое зацягвала як вір, на вачох рабілася цікавейшым, больш дынамічным. Сяброўскія бяседы зь віном па вечарох, тэатар і кіно ў кампаніі з разумнымі, прывабнымі жанчынамі, любоўныя прыгоды, а днём — калатнеча грамадзкіх справаў па ўсталяваньню новых адносінаў між людзьмі, адносінаў братэртсва і роўнасьці. Дзень пралятаў як сон. Рэальнае жыцьцё пачыналася ўвечары. Яно замаруджвалася, як хада шыкоўнага міжнароднага цягніка ля тваёй станцыі. Лагаднела хада шалёных хвілінаў. Жыцьцё, якое пачынала факусавацца на дробных дэталях, набывала вабнае, юрлівае аблічча. Вярталася уласнае «я», з патаемнымі жаданьнямі, патрабаваньнямі цела і маладой крыві. Булановіч ціхай насьмешкай сустракаў чарговую параду бацькоў — не затрымлівацца з жаніцьбай. Разьмяняць свой цяперашні вольны статус на хамут сямейных клопатаў? Не! Яшчэ пасьпеецца. Ён пачаў успрымаць бацькоў, як малых дзяцей, якія не разумеюць мудрагелістасьці і шматаблічнасьці цяперашніх дарослых дачыненьняў. Іх клопаты выглядалі дробненькімі і архаічна-патрыярхальнымі. Ён, пэрспектыўны малады партыйны функцыянэр, жыў асобна ад бацькоў, таму няхітрая апека блізкіх не раздражняла. Наадварот, Булановічу падабалася самому дапамагаць старым — і харчамі, і парадамі адносна прыстасаваньня да новых парадкаў.

Час ад часу, калі апаноўвала бессань, Булановіч заплюшчанымі вачыма да драбніцаў разглядваў адваротны бок Месяца цяпершчыны. У дзяцінстве, падчас вучобы ў народным вучылішчы, ён захапіўся чытаньнем, чытаў дзень і ноч, падарожнічаў зь героямі кнігаў па далёкіх, дзіўных краінах, рабіўся сьведкам неверагодных прыгодаў, перажываў зь любімымі героямі паўнавартаснае, шматколернае жыцьцё. А наўкол панаваў шэры сум. Ён яшчэ тагды ўсьвядоміў, што тое жыцьцё, якое каструбаватым шаронам пакрывала тутэйшыну да недасяжнага далягляду — кепскае, зануднае, несучаснае. Водсьветы чагосьці іншага, прывабнага мроіліся наперадзе. Аднак чым далей Булановіч рухаўся насустрач уяўным агеньчыкам, тым часьцей яго наведвалі прыступы пэсымізму. Ён стамляўся ад сяброўскіх вячорак, яго раздражнялі эмансыпаваныя жанчыны ў скуранках, было прыкра назіраць за двулікасьцю новай улады. Булановіч меў добрае выхаваньне, а сьветлы розум не дазваляў яму па-чорнаму глушыць трывожныя падазрэньні гарэлкай.

Булановіч быў кансэрватарам. Ён любіў упарадкаванае жыцьцё, прыгожае сваім ладам і сэнсам. А ў гэтай бессэнсоўнай мітрэнзе, спрадвечныя жыцьцёвыя прызначэньні, якія згубіліся і пераблыталіся паміж другасным і нават шкодным, несьліся ў нейкую пагібельную невараць. Дзень рабіўся як страшны сон — жорсткім, па-воўчаму драпежным. А ноч губляла ўсялякія прыстойныя межы, яна ператваралася ў суцэльную оргію, пір сярод чумы.

Ён паспрабаваў ратавацца кнігамі, але творы сучасных аўтараў здаліся яму горшымі за наўкольнае бязладзьдзе, больш нуднымі і няшчырымі. У кнігах не было той кансэрватыўнай гармоніі, раўнавагі, якой шукаў Булановіч. Ён знаходзіў між радкоў падабенства з малюнкамі свайго дзяцінства, з сучаснымі партыйнымі задачамі дня, але гэтыя падабенствы толькі вярталі былую дзіцячую роспач. Да яе дадаваліся дарослыя расчараваньні. Аблокі юначых летуценьняў няўхільна разагнаў вецер. Разуменьне таго, што ён нічога ня можа перайначыць нават у сваім лёсе, ня можа пайсці ў іншым кірунку, драпала кіпцямі душу. Яго несла ашалелая плыня, як трэску, як пёрка птушкі, а спадчынная памяць пра дрэва і лес, пра крылы і неба вярэдліва не давала спакою. Ён ня мог схавацца ад наканаванага ў гэтым вялікім горадзе, ён ня мог схавацца ў вёсцы, ва ўсёй краіне. Яго б ніхто не шукаў, ён сам бы знайшоўся, сам выдаў бы сябе, як жырафа між родных хмызьнякоў і пералескаў.

Адмовіцца ад бацькі і прадаць брата!

Булановіч праз вакно свайго другога паверху зірнуў на знаёмую да драбніцаў, напаўасьветленую вулку. Аднекуль, як восеньская лістота, куляўся па бруку сьмех. Насупраць ягонага дому два выпівохі, трымаючы адзін аднаго, сунуліся ў бок Кастрычніцкай. Верасьнёўскі парывісты вецер гайдаў галіны дрэў, біў потнымі лапамі па шыбах, трывожна гуляў па сьценам сьвятлом ліхтароў, ад чаго здавалася, што хісталіся нават камяніцы…

Два апошнія вечары Булановіч праводзіў у сваёй кватэры на адзіноце.

Ён сеў за пісьмовы стол, уключыў настольную лямпу і пачаў пісаць. Хутка, прапускаючы літары ў словах, ня ставячы кропак і косак…

Суд набліжаўся да разьвязкі. Праз якіх пяць хвілінаў усё мусіла скончыцца. Судовая заля нагадвала паверхню става, па якой пераднавальнічны ветрык ганяе рабізну. Прысутныя проста чакалі. Усе меркаваньні і прадказаньні даўно шматкроць абгавораны. Людзі былі гатовыя да ўсяго і, здавалася, калі б сам Зэўс пакараў гэтага падшыванца, як некалі Тантала, што ўявіў сябе богам, дык ніхто б не зьдзівіўся.

Аднак далейшыя падзеі пачалі разгортвацца нечакана для ўсіх. Нават для падсуднага.

Валадар у атачэньні сьвіты рашучым крокам увайшоў у судовую залю. Воі, што суправаджалі свайго гаспадара, засталіся ля ўваходу. Валадар адзін прайшоў спаміж скамянелых грамадзянаў, якія таропка паўскоквалі з лаваў пры ягоным урачыстым набліжэньні і замерлі, нібы ўдзельнікі дзіцячай гульні «ў чараўніка». Ганаровы госьць абмінуў усіх і прыпыніўся насупраць сына. Валадар сапраўды нагадваў чараўніка: урачыста апрануты, загорнуты ў крамяны бліскучы чырвоны плашч, які хаваў затлусьцелыя абрысы цела, таямнічы, з тэатральна замаруджанымі рухамі, з халодным, адсутным выразам на твары.

Валадар хвіліну глядзеў у вочы сыну. Сын, які да гэтага працягваў сядзець, нетаропка ўзьняўся на ногі, але не выструніўся як усе, а стаў расслаблена, самавіта, усім сваім відам як бы тлумачычы прычыну візыту бацькі.

Як толькі сын узьняўся, валадар павярнуўся да залі і голасна вымавіў: «Dicere jus!2 » Рэха голасу валадара паволі абляцела ўсе закуточкі залі - і зноў усталявалася мёртвая ціша.

Валадар чакаў. Прысуду? Апраўданьня? Каб гэтае ведалі судзьдзі! Чаго ён чакае? ЧАГО?!

Валадар на нешта спадзяваўся. На водгук, рух, слова, знак? Ён марудзіў.

Кроў ударыла ў ягоны напружаны твар. Ён другі раз выгукнуў: «Fiat justitia, pereat mundus!3 » Яшчэ гучней, яшчэ сталёвей.

І адразу воі — яшчэ рэха не суцішылася між скляпеньняў — узьнялі адмысловыя кароткія мячы ў паветра і мэханічна, як спрацаваныя сяляне за звыклаю працай, пачалі секчы людзей. Усіх без разбору. УСІХ.

Усчаўся несусьветны вэрхал. Кроў вадалівамі пырскала ва ўсе бакі.

І толькі дзве постаці стаялі незварушна. Бацька і сын. Бацька адсутным тварам назіраў за пабоішчам, — ніводны мускул валявога твару ня выдаваў душэўны стан валадара. Сына ж трэсла ліхаманка. Дрыжачыя ногі падкошваліся, твар пабялеў, здавалася, вось-вось яго званітуе.

На чырвоным бліскучым плашчы валадара, якім ён ахайна захінуўся, чужая кроў была амаль не заўважная. Затое сына яна залівала з ног да галавы. Ён затуляў рукою твар, але гэта не дапамагала — кроў лілася на вопратку, на твар, за каўнер.

Праз якіх пяць хвілінаў усё было скончана. І зноў усталявалася мёртвая цішыня. Нават не было чутно стогнаў параненых. Разгарачаныя воі, як па знаку чараўніка, таксама замерлі ў незвычайных паставах.

Валадар, нібы прафэсыйны актор, што чакае канца апошніх апладысмэнтаў, якія замінаюць маналёгу, зноў голасна прамовіў: «In confidentem nullae sunt partes judicis!4 » З апошнім словам сваёй чарговае фразы ён выхапіў з похваў меч і па самыя тронкі ўсадзіў бліскучае, аздобленае мудрагелістымі карункамі, халоднае лязо ў жывот сына.

Сын, які і да гэта ледзь стаяў на нагах, як сноп паваліўся на ліпкую, чырвоную падлогу.

Валадар выпрастаўся, зноў павярнуўся да залі і ціха, бадай для сябе, сказаў заключныя словы гэтага крывавага спэктаклю: «Justitia in suo cuique tribuendo cernitur!5 »