|
Выварожваньне Сварога
Валянціна Аксак. Антычны дождж. Вершы. Вільня, 1999, 136 с.
Новы зборнік паэзіі Валянціны Аксак адбожна набрыняў старажытным сьветам і сучаснай вераю ў яго: антычны дождж паэткі падае з жывога неба, і старавечныя багі, людзі і падзеі жывародна наталяюць укаржавелую глебу-цяпершчыну й падымаюць беларускі сьвет; закасьцявеласьць сучаснабыту прагне чароўных кропляў вечнасьці,– вечнадажджу, вечнаразмыву, вечнапатопу…; і сучаснасьць у зборніку «Антычны дождж» патанае ў тайнічых вобразах старасьвецкае вечнасьці,– усей быт грунтуецца на гэтай вечнасьці, усей старасьвет стаіць на ёй, і вырастае зь яе і высьпельваецца зь ейных дажджоў; і тутэйшасьць – гэта:
Модлы аб Краі
Марыі на Ave.
Пустка.
Сутоньне.
Цнатлівая здань.
Угневаны Каін.
Знячэўлены Авель.
Поўня
ўпадзе
ў меланхоліі твань.
Антычны дождж сее на зямлю багамі, вераю і сумневамі; зборнік вершаў – працяг паэташляху Валянціны Аксак, які зачаўся ад цьвінтара і ад капліцы і кіруе да свайго ўласнага духахраму; «ня маю права памерці, бо не збудавала храм, у якім мяне адсьпяваюць»; гэты шлях – праз таемнанапоўненасьць сьветачасу міталёгіяй і асаблівымі, зразумелымі адно толькі сэрцу, законамі; Валянціна Аксак насяляе сёньняшняе каменнае адчасоўе чарачасьсю: яна таемнапіша асаблівую гісторыю беларускага сьвету, якая патрабуе ад суперажывальніка таемначыту,– мастацкае суразмоўніцтва між паэтам і чытачом у гэткім разе нагадвае змову, у якой галоўнае ня сэнсавасьць сказанага й пачутага, а пакрыёмая сьвятасьць адчутага душою; «Антычны дождж» – гэта душасумоўе, жыцьцё ў сакральных «змоўніцкіх» паэтавобразах, велічны таемнасэнс жывых музыкаголасу і -слыху; пра гэты таемнагавор між душамі паэтка трапна кажа ў вершы «Сумоўе»:
Піць віно і –
маўчаць,
не парушыць
фальшывасьцю слоўнай
сумаўчаньнем
пазначаны час
дзвюх мелёдыяў
невымоўных…
Філязофія ў «Антычным дажджы» нараджаецца ў суцэльнасьветачасе перуновых бліскавіцаў, ярылавых сполахаў зьзяньня, адтуманьня фатаграфічнарэальнае сучаснасьці: у паяднаньні антычнага водару з крамянкім часам цяпершчыны выпаэчваюцца сусьветавобразы старажытнага й маладога беларускага жыцьця, якое няскорана прарастае з-пад забытых стагодзьдзяў і адзеравелых пустаімгненьняў і жывачасіць нашую будучыню; філязофія Валянціны Аксак – часабожная варажба, богавыварожваньне свайго Сварога, богазачын Беларусі; філязофія ейная грунтуецца на творчасьці-дойлідзтве беларускага сьвету,– ідэя духовага тварэньня Храму й Богу насуперак лукаадзеравеламу быту чуецца і ў вершы «Сварогава каханка», які спрадвекдажджуе ў зборніку:
Скруху,
як спосаб удушэньня думкі,
не падару
рупліўцам лукамудрым,
разважлівы развой душы
ахалане
абсяг і недасяжнасьць,
па ім пайду
ў Сварогавы ўладаньні,
ён там мяне чакае,
як вястунку
раскрышанасьці скрушных чуцьцяў.
На воблачным пасадзе
мы з ім зачнем
сьмяшлівае дзіця.
Бязгрэшны гэты плод,
найноўшы наш месія,
як громам,
рогатам паб’е
кардоны ў край вясёлы,
тутэйшыя ж,
пазбаўленыя звычнай крыўды,
мяне на вогнішча
за гэта павядуць
і зноў шчасліва
скруху ў душы ўпусьцяць.
Лявон Вашко
|