У даўнiх сувязях беларускай культуры з Пецярбургам не апошняя месца займала Iмператарская Публiчная бiблiятэка. Багацце яе фондаў, навуковы аўтарытэт супрацоўнiкаў мелi шырокую вядомасць ў Расii i далёка за яе межамi. Бiблiятэка была не толькi жывой крынiцай для сваiх чытачоў, але i ўстановай, падтрымлiваць якую лiчылася справай гонару адукаванага чалавека. Чулае стаўленне да асветы i навукi з абодвух бакоў — бiблiятэкi i яе дабрачыннiкаў — спрыяла ўзбагачэнню фондаў. Па-гаспадарску прадбачлiва паступiў дырэктар М. Корф, увёўшы ў 1850 г. званнi ганаровага члена i ганаровага карэспандэнта бiблiятэкi як адзнаку асаблiвага ёй служэння. Адным з першых, чые шчодрыя дары бiблiятэцы былi адзначаны (у 1852 г.) званнем ганаровага карэспандэнта, быў магiстр багаслоўя з Гродзенскай губернi Iосiф Мiкалаевiч Малышэвiч. 385 кнiг i 42 рукапiсы, дасланыя iм на той час, былi толькi пачаткам трывалай карэспандэнцыi памiж пробашчам Верхавiцкага касцёла i кiраўнiцтвам Публiчнай бiблiятэкi.

Малышэвiч нарадзiўся ў 1806 г. у шляхецкай сям’i на Гродзеншчыне. Навучаўся ў Тыкоцiнскiм i Лыскаўскiм вучылiшчах, потым — у Вiленскiм унiверсiтэце. У 1825 г. ўступiў у духоўнае званне вiкенцiнаў у Вiльнi. Выкладаў лацiнскую мову ў Iлукштанцкiм вучылiшчы, семiнарыях вiкенцiнаў i епархiяльнай. У 1829 г. быў пасвечаны на святара. Служыў вiкарным Ашмянскага, пробашчам Граўжынскага, адмiнiстратарам Гудагайскага касцёлаў. З 1834 г. працягваў сваю дзейнасць на Берасцейшчыне: спачатку як вiкарны касцёла ў Высокiм-Лiтоўскiм, а праз пяць гадоў пробашчам Верхавiцкага касцёла[1]. Маючы добрую адукацыю (адзначым веданне грэчаскай, лацiнскай, старажытнагэбрайскай, французскай, нямецкай, польскай i рускай моваў), Малышэвiч сабраў каштоўную бiблiятэку. У Верхавiцах ён меў у сваiм зборы iнкунабулы, выданнi XVI–XIX ст., атласы, карты, гравюры i пэўную колькасць рукапiсаў. Магiстр багаслоўя рэгулярна чытаў перыядычныя выданнi, цiкавiўся падзеямi ў культурным i рэлiгiйным жыццi, бiблiяграфiчнымi навiнамi. Малышэвiч быў пастаянным аўтарам «Рэлiгiйна-маральнага дзённiка», што выходзiў на польскай мове ў Варшаве. Дасылаў туды лiсты, рэцэнзii, артыкулы, пераклады. Працу па «стэарыналогiя», якая пабачыла свет у гэтым часопiсе[2], верхавiцкi магiстр багаслоўя называў сваёй дысертацыяй[3]. Ён вельмi ўважлiва паставiўся да праблемы ўжывання пад час набажэнства стэарынавых свечак замест васковых. Змест твора выдае аўтара з добрай фiлалагiчнай i гiстарычнай падрыхтоўкай, дакладнага бiблiёграфа. Глыбока i ўдумлiва карыстаючыся сваёй бiблiятэкай, ён мог лёгка i ў захапляючы спосаб выправiць, напрыклад, памылкi ў публiкацыi аб абслугоўваннi парафiй манаскiм духавенствам[4].

Iмкненне паслужыць на «агульную карысць» выклiкала ў Малышэвiча, паводле яго ўласных слоў, паведамленне газеты «Русский инвалид» пра зацвярджэнне царом 20 лютага 1850 г. Дадатковага палажэння аб Iмператарскай Публiчнай бiблiятэцы i Румянцаўскiм музеуме[5]. Заўзяты бiблiяфiл, Малышэвiч не мог аказацца ўбаку ад папаўнення фондаў знакамiтага кнiгасховiшча. I ажывiлася паштовая сувязь правiнцыйнага мястэчка Верхавiцы са сталiчным Пецярбургам: важкiя пасылкi з каштоўнымi выданнямi i рукапiсамi рушылi на адрас бiблiятэкi; лiсты ўдзячнасцi i ўзнагароды — да магiстра багаслоўя. Майнцкiя, кёльнскiя, лейпцыгскiя iнкунабулы, палеатыпы лепшых друкарняў Базэля, Страсбура, Лiёна, Вiтэнберга, Нюрнберга, Венецыi — iх агляд мог бы скласцi лепшую частку гiсторыi заходнееўрапейскага кнiгадрукавання. Заўважная зацiкаўленасць Малышэвiча да твораў антычных аўтараў, айцоў царквы, пiсьмовай спадчыны Жэрсона, Эразма Ратэрдамскага, Лютэра, Меланхтона, дзеячоў Рэфармацыi ў Польшчы i ВКЛ. Ён разумеў вартасць выданняў кракаўскiх друкароў Я. Галера, I. Вiетара, М. Шарфенберга, слушна давяраючы Я. Яноцкаму. На твор апошняга «Вядомасць пра рэдкiя польскiя кнiгi ў бiблiятэцы Залускiх» ганаровы карэспандэнт IПБ часта спасылаецца ў суправаджальных выпiсах, не без падставы называючы iх каталогамi. Асаблiвы лёс чакаў дыямент яго дароў — «Песню пра зубра» Мiкалая Гусоўскага. Паэму, што надрукаваў у 1523 г. Вiетар, Малышэвiч даслаў у IПБ у 1853 г. Менавiта гэты асобнiк паслужыў за аснову для перавыдання тэксту Публiчнай бiблiятэкай у 1855 г., да юбiлею 50-годдзя Маскоўскага таварыства выпрабавальнiкаў прыроды[6]. Твор Гусоўскага, якi толькi ў наш час заняў належнае яму месца ў лацiнскамоўнай паэзii Беларусi, захоўваўся ў аддзяленнi «Rossica» i быў уключаны ў яго друкаваны каталог 1873 г.[7] Але «habent sua fata libelli»: па ўмовах Рыжскага дагавора 1921 г. кнiга павiнна была быць вернутая ў Варшаву, што i было зроблена ў вераснi 1934 г.

Корф, клапоцячыся аб папаўненнi фондаў, не пакiдаў без увагi шчодрага дарыцеля са сцiплага прыходу ў Берасцейскiм павеце. Заслугi Малышэвiча былi адзначаны ў 1852 г. дыяментавым пярсцёнкам. А разам з тым дырэктар звярнуўся да верхавiцкага ксяндза з просьбай аб пошуку кнiг для IПБ. У лiсце ад 29 лiстапада 1853 г. той адказаў, што з гэтым намерам ён наведаў усе блiжэйшыя мясцiны. Выказаўшы мяркаванне, што «у некаторых старанах тутэйшага краю можна адшукаць шчодрыя скарбы», Малышэвiч папрасiў у Корфа на выдаткi «у раз’ездах i iнш.» 200 рублёў срэбрам (жалаванне ксяндза ад казны складала 230 рублёў)[8]. Мiлашэвiч спадзяваўся на садзейнiчанне Корфа ў пераводзе яго ў канонiкi кафедральнага капiтула якога-небудзь бiскупства, акрамя Вiленскага (бо мясцовы бiскуп мае «асабiстае незадавальненне за атрыманы... дыяментавы пярсцёнак»), альбо ў вiзiтатары манастыроў ц