|
 Новыя здабыткі Музею старажытнабеларускай культуры
Традыцыйны касцюм, што прадстаўлены ў Музеі старажытнабеларускай культуры Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі й фальклору імя К. Крапівы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, заўсёды прыцягвае ўвагу наведнікаў. Разам з іншымі экспанатамі ён яскрава адлюстроўвае менталітэт беларускага народу, паказвае ягоны густ і мастацкія здольнасці.
Калекцыя народных тканінаў — адна з самых вялікіх у музеі. Тым не менш, яна штогод папаўняецца новымі цікавымі экспанатамі і комплексамі традыцыйнага адзення. Таму выстава «Традыцыйны касцюм. Традыцыйны тэкстыль. Новыя здабыткі», што распачала працу падчас святкавання 25-гадовага юбілею музею, з’явілася своеасаблівай справаздачай дзейнасці за апошнія гады, у асноўным 2003—2004.
10 святочных строяў традыцыйнага жаночага адзення з розных рэгіёнаў Беларусі і блізкага замежжа — стрыжань выставы.
Каштоўным набыткам стала папаўненне фондаў трыма поўнымі строямі з Бярэзінскага раёну Мінскай вобласці, што з’яўляецца і навуковым адкрыццём, паколькі традыцыйны касцюм гэтага раёну пакуль што не быў вядомы. Адзін дзявочы і два жаночыя строі адлюстроўваюць асаблівасць адзення згаданага арэалу. Яна праявілася ў спалучэнні некаторых архаічных рысаў (лаканічнасць арнаментальна-кампазіцыйнага вырашэння, стрыманасць каларыту, у якім пераважае шараваты колер ільняной тканіны) са складанай тэхнікай шматнітовага ткацтва, якія з’явіліся ў народным асяродку пад уплывам дзейнасці рамеснікаў у другой палове ХІХ ст. Вельмі важна, што жаночыя строі экспанаваліся з галаўнымі ўборамі — аўтэнтычнай наміткай, спосаб завівання якой быў зафіксаваны ў экспедыцыі ў 2004 г., і рэканструяванымі ў матэрыяле, адпаведна экспедыцыйным звесткам, чапцом і хусткай.
Жаночыя строі Лоеўскага, Брагінскага і Лельчыцкага раёнаў Гомельскай вобласці даюць уяўленне пра самабытнасць касцюмаў паўднёвай часткі Усходняга Палесся. У гэтым рэгіёне традыцыйны касцюм доўга ўжываўся ў сялянскім асяродку, але пры гэтым ён прыстасоўваўся да моды і густаў новага часу, а для яго вырабу і аздаблення выкарыстоўваліся новыя матэрыялы і тэхнікі, што і адлюстравалі паказаныя строі. Вобразную характарыстыку жаночых касцюмаў з Лоеўскага раёна дапоўніла выяўленая падчас вывучэння экспедыцыйнага матэрыялу невялікая дэталь — своеасаблівая этыкетная хустачка з загорнутымі ў яе кветкамі, без якой маладыя жанчыны і дзяўчаты практычна не выходзілі на вуліцу ў святочны дзень.
Новым здабыткам музею з’явіліся таксама два касцюмы беларусак блізкага замежжа — Смаленшчыны і Браншчыны, якія дапамагаюць зрабіць параўнальны аналіз матэрыялу і выявіць агульныя і асобныя рысы ў традыцыйным касцюме ўсходняга памежжа.
Трэба адзначыць, што ўсе названыя вышэй строі перададзены ў дар музею. За кожным стаіць цікавая гісторыя яго выяўлення і набыцця, а таксама вялікая праца па рэстаўраванні, наданні ім экспазіцыйнага выгляду. Амаль кожная рэч, што трапляе ў наш музей, пашырае кола яго сяброў, без якіх папаўненне музейных фондаў, а значыць і захаванне нашай культурнай спадчыны ў цяперашніх эканамічных умовах, было б немагчымым. Хочацца выказаць шчырую падзяку тым людзям, што маюць непасрэднае дачыненне да стварэння нашай юбілейнай выставы. Гэта Анатоль Сініла, аспірант Інстытуту гісторыі НАН РБ; Ігар Карашчанка, былы супрацоўнік ІМЭФ; Рэгіна Гамзовіч, журналістка; Галіна Пінчук, загадчыца клубу ў в. Чыжаха Бярэзінскага раёну; Ларыса Гардзіеўская, дырэктар школы в. Якшыцы Бярэзінскага раёну; Тамара Кірыновіч, супрацоўніца Мінскага Дому мадэляў, карані якой таксама на Бярэзіншчыне. Шмат іншых людзей таксама перадалі свае рэчы ў дар музею і дапамаглі ў зборы навуковай інфармацыі.
Касцюмы Заходняга Палесся — Драгічынскі і Кобрынскі раёны — самі па сабе не новыя ў музейнай калекцыі, але зафіксаваныя ў экспедыцыях спосабы завівання платаў, дазволілі паказаць іх у новым выглядзе. Шэраг рэканструяваных спосабаў завівання намітак і платаў былі паказаны таксама ў серыі графічных малюнкаў.
У апошнія гады калекцыя музею папоўнілася і трыма вельмі рэдкімі на сённяшні час экспанатамі — панёвамі, — архаічным жаночым паясным адзеннем расхіннага тыпу. Адна з іх паходзіць з в. Неглюбка Веткаўскага раёну Гомельскай вобласці, дзве — з Сумскай вобласці, што на Украіне (этнаграфічная група «Гаруны»). Яны розняцца каларытам, агульным характарам дэкору і спосабам ткацтва, але падобныя па канструкцыі і некаторых прыёмах аздаблення. Гэта дае падставы для параўнальнага іх вывучэння. Навукова-практычным здабыткам апошняга часу ёсць рэканструкцыя страчанага спосабу вырабу неглюбскай панёвы. Ён спалучае ў сабе тры старажытныя тэхнікі ткацтва: чатырохнітовую, браную і закладную. Гэтая рэканструкцыя таксама была паказана ў графічным варыянце.
Рэдкія і вельмі цікавыя знаходкі — сялянскія навалкі першай паловы ХХ ст., якія ўражваюць не толькі шыкоўным дэкаратыўна-арнаментальным аздабленнем, але і памерамі. Пры шырыні 70—80 см іх даўжыня дасягае 120—135 см.
Завяршалі экспазіцыю выставы дзве вітрыны з ручнікамі, набытымі ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці, а таксама ў беларусаў на Смаленшчыне і тэрыторыі былой Цвярской губерні (Расея).
На выставе былі паказаны далёка не ўсе творы, якія папоўнілі музейныя фонды ў апошнія гады, і толькі частка навуковых распрацовак, але яна прадэманстравала галоўны вынік работы, — пашырэнне кола людзей, неабыякавых да нашай традыцыйнай культуры, зацікаўленых у яе захаванні, папулярызацыі й развіцці на новым узроўні. Шмат гадоў Музей старажытнабеларускай культуры з’яўляецца своеасаблівым грамадскім навукова-метадычным цэнтрам па выхаванні творчай моладзі, у свой юбілей ён атрымаў ад яе незвычайны падарунак. Сябры музею — студэнты Мінскага прафесійна-тэхнічнага каледжу швейнай прамысловасці разам са сваёй выкладчыцай Ларысай Мятлеўскай і спявачкай беларускіх народных песняў Наталляй Матыліцкай зрабілі юбілейную выставу на святкаванні 25-годдзя адкрыцця музею яркай і незабыўнай. Пад прыгожыя спевы і тэатралізаваныя імправізацыі яны паказалі калекцыю з пятнаццаці строяў розных этнаграфічных рэгіёнаў Беларусі, вырабленую імі паводле аўтэнтычных узораў. Прыемна адзначыць, што натхняльнік гэтай працы — Музей старажытнабеларускай культуры.
Марыя ВІННІКАВА
Публікуецца на сайце з
ласкавай згоды Рэдакцыі
часопісу СПАДЧЫНА
|
Польскі аўкцыён
