GENERATION Х
Яшчэ непрызабыты партрэт
Х – 24-я літара лацінскага альфабэту традыцыйна, са старажытнасьці, ёсьць сымбалем невядомай велічыні, сапраўднае значэньне якой можа быць любым. Кожнае новая генэрацыя ўзрастае ў зьмененым сьвеце і непазьбежна адрозьніваецца ад папярэдняй. У гістарычныя пэрыяды, калі сьвет зьмяняецца асабліва хутка, моладзь робіцца асабліва непадобнай да сваіх бацькоў. Вось тады і ўзьнікае фэномэн Генэрацыі Х – пакаленьня-загадкі. Можа здарацца яшчэ і так, як у Беларусі 1970 – пачатку 1980-х – зьмяняўся ня столькі сьвет, колькі зьяўляліся новыя чаканьні і іншыя жаданьні.
Вызначэньне Генэрацыя Х паўстала ў пачатку 1960-х – менавіта так называлася ў Брытаніі кніжная сэрыя пра «раззлаваную моладзь», а пазьней – гурт папулярнага амэрыканскага панкера Білі Айдала. Але зноў ажывіў гэты тэрмін канадзец Дуглас Коўплэнд, які ў 1991 годзе выпусьціў раман пад назваю «Generation X». Сам Коўпленд нарадзіўся ў 1961. Яму замовілі дакумэнтальны раман пра ягонае пакаленьне. Коўплэнд распавёў пра жыцьцё няўдачнікаў, свае тонкія назіраньні ён зрабіў, абапіраючыся на маргінальную эстэтыку, іранічна выкарыстоўваючы клішэ мас-мэдыяў.
У кожнай краіне ёсьць сэнс казаць пра сваё спэцыфіку Генэрацыі Х і пра крыху розныя храналягічныя рамкі. Але ў любым выпадку прыйдзецца казаць пра дзяцей дэмаграфічнага спаду.
Ужо ў 1960-я Mods (стылягі) драліся са Skins (брытагаловымі). Усе яны аддавалі перавагу іншай музыцы і іншым прычоскам, паступова яны сталі прыхільнікамі і розных палітычных плыняў. Менавіта са стылягаў у канцы 60-х паходзяць хіпі, якія культурна дамінавалі сярод моладзі Захаду праз усе 70-я. З брытагаловых паходзіць маргіналізаваная пралетарская субкультура. Хіпі былі першым масавым маладзёжным рухам, які сказаў цьвёрдае «не» пратэстанцкай этыцы працы; замест карпаратыўнай этыкі прыйшла ідэя індывідуальнай свабоды. Панкі – сярдзітыя і брудныя дзеці рабочых кварталаў – былі поўнай супрацьлегласьцю міралюбівым і мэдытатыўным выхадцам зь сярэдняе клясы. Гэта быў рух аўтсайдэраў, якія жадалі заставацца аўтсайдэрамі. Ідэёлягі хіпі казалі пра новыя адносіны паміж людзьмі, у панкаў была энэргія разбурэньня.
Тая генэрацыя, якая прыйшла з пачаткам 80-х, была занадта маладой, каб пасьпець стаць хіпі альбо панкамі – яны адразу пераўтварыліся ў экс-хіпі і экс-панкаў! Спробы стаць няўдачнікамі пацярпелі паразу. І тады «іксэры» прыдумалі новы ход – каб вас не купілі, трэба не ўяўляць ніякай каштоўнасьці для афіцыйнага грамадзтва.
Вядома, у СССР не было поўнага адпаведніка Generation Х 80-х. Затое было тыпалягічна блізкае «пакаленьне сьмецяроў і вартаўнікоў», зь ягонай лірычнай сузіральнасьцю і сумневамі ў сябе. Гэтае пакаленьне было гатовае да таго, што прыйдзецца вечна заставацца андэграўндам, і меркавала, што жыцьцё больш вартае за грошы і кар’еру. Яно не давяралі ні ўраду, ні бацькам, а таму імкнулася вырашаць свае праблемы самастойна.
Некаторыя рысы прапанаванае схемы соцыякультурнага разыходжаньня генэрацыяў дзейнічаюць і для Беларусі. Многія аўтары паэтычных зборнікаў і культуралягічных трактатаў пакаленьня канца 70 – 80-х у Беларусі таксама працавалі ў рэжыме «суткі праз двое» ў дзіцячых садках і кацельных. Для іх штамп быў хлусьнёй у квадраце. Запазычаньні, гэты адзін з мэханізмаў культуры, адбываліся таксама і ў Беларусі – найперш праз артэфакты. Але пакаленьня канца 70 – 80-х у Беларусі было ўнікальным таму, што яно стала рэалізатарам новага нацыянальнага праекту. Магчыма, гэта таксама было працягам непадабенства. Як жа гэта адбывалася – адначасовае сумяшчэньне зьнешняй інфантыльнасьці і новай энэргетыкі, – да канца не магчыма вытлумачыць толькі праз культурны партрэт генэрацыі. Тут патрэбны індывідуальны досьвед.
У гэтым нумары «Шуфляды» мы друкуем два розныя тэксты вельмі адрозных людзей. Напачатку іхная публікацыя меркавалася пад рубрыкаў «Мэмуары». Але наш пачатак культурна-дэмаграфічных дасьледаваньняў Найноўшай гісторыі Беларусі рэдакцыя вырашыла акрэсьліць новай рубрыкай – Generation X.
Алег Дзярновіч
Публікуецца на сайце з
ласкавай згоды Цэнтру Athenaeum
Польскі аўкцыён
