ПРАГРАМА ЎЗМОЦНЕНАГА ВЫКЛАДАННЯ ЛІТОЎСКАЙ МОВЫ ДЛЯ ВУЧНЯЎ 8–9 КЛАСАЎ ВІЛЕНСКАЙ БЕЛАРУСКАЙ ШКОЛЫ *
Рамуальда ЯЦКЯВІЧЭНЕ
(Вільнюс)
Вывучэнне літоўскай мовы ў нелітоўскіх школах – задача актуальная і нялёгкая. Веды літоўскай мовы выпускнікамі гэтых школ мусяць быць на ўзроўні 2-й ці 3-й кваліфікацыйных катэгорый дзяржаўнай мовы, каб яны маглі надалей вучыцца ў літоўскіх вышэйшых установах, актыўна ўдзельнічаць у эканамічным і культурным жыцці дзяржавы.
Асабліва гэта важна для беларускай школы. Праграма і падручнікі літоўскай мовы пісаліся для рускай школы, таму ў іх не прадугледжана тое, што літоўскую мову вывучаюць і іншыя нацыянальныя меншасці Літвы. З гэтай прычыны дадзеная Праграма з’яўляецца першай спробай звязаць вывучанне літоўскай мовы з беларускай мовай і гісторыяй Беларусі.
Беларуская школа ў Вільні – адзіная беларускамоўная школа за межамі Беларусі. Вельмі важна, каб вучні гэтай школы не толькі вывучалі мову сваіх продкаў, культуру, звычаі, але і сталі паўнапраўнымі грамадзянамі Літвы.
Асноўныя задачы Праграмы ўзмоцненага выкладання літоўскай мовы для вучняў 8–9 класаў беларускай школы палягаюць у тым, каб (1) дапамагчы вучням беларускай нацыянальнасці інтэгравацца ў літоўскае асяроддзе, (2) навучыць моўнаму кантакту на дзяржаўнай мове, (3) ацаніць уплыў знакамітых людзей беларускай нацыянальнасці на развіццё беларускай і літоўскай культур, (4) пазнаёміць беларускіх вучняў з радзімай іх продкаў, культурай, гісторыяй, звычкамі і абрадамі, (5) выхоўваць прадаўжальнікаў традыцый беларускай інтэлігенцыі ў Літве.
Для рашэння гэтых задач прапаноўваюцца такія тэксты, якія дапамогуць не толькі пашырыць звесткі пра Беларусь, яе гісторыю, культуру, народную творчасць, узаемасувязь з культурай Літвы, але і адчуць розніцу. Усе тэксты падзяляюцца на некалькі тэматычных блокаў. Блок 1 – “Радзіма продкаў” (прыкладныя тэксты “Як пазнаць Беларусь”, “Беларуская мова”, “Мінск”, “Белавежская пушча”). Блок 2 – “З гісторыі Беларусі” (прыкладныя тэксты “Развіццё дзяржаўнасці ў Беларусі”, “Геральдыка”, “Беларусы ў Літве”, “Грамадства літоўцаў-беларусаў”). Блок 3 – “Народныя звычаі, творчасць” (прыкладныя тэксты “Беларуская народная творчасць”, “Беларуская народная казка “Лёгкі хлеб”, “Народныя святы. Купалле”). Блок 4 – “Знакамітыя людзі” (прыкладныя тэксты “Францыск Скарына”, “Францішак Багушэвіч”, “Янка Купала”, “Якуб Колас”, “Іван Луцкевіч”, “Браніслаў Тарашкевіч” і інш.). Гэтыя тэксты стымулююць камунікацыйнае навучанне літоўскай мове, развіваюць вусную і пісьмовую мову. Тэмы ўрокаў развіцця вуснай мовы злучаны з асноўнымі тэмамі, лексікай, граматычнымі заданнямі.
Граматычны матэрыял асноўваецца на матэрыяле абітурных экзаменаў літоўскай мовы. Моўны матэрыял сканцэнтраваны ў 5 блоках: марфалогія, прыназоўнікі і прыслоўі, выкарыстанне дзеясловаў і дзеепрыметнікаў, дзеяслоўных форм, сінтаксіс. Прадугледжаны заданні па паўтарэнні фанетыкі.
Усё гэта адлюстроўваецца і ў разнастайнай дзейнасці: у чытаннях тэкстаў і іх аналізе, пісьмовых практыкаваннях (фанетыка, граматыка і інш.), перакладах, праслухоўваннях аўдыязапісаў, дыялогах, крыжаванках, разнастайных навучальных гульнях, а таксама ў дыскусіях пасля прагляду відыязапісаў, экскурсіях, сустрэчах з пісьменнікамі Беларусі, прадстаўнікамі беларускай інтэлігенцыі Літвы. Дасягнуць мэты дапаможа і падручнік са зборнікам тэкстаў з граматычнымі заданнямі “Нас злучаюць берагі Нёмана” (падрыхтаны Р.Яцкявічэне), аўдыя- і відыязапісы, энцыклапедыі, слоўнікі. Настаўнік павінен стварыць вучням як мага болей умоў для зносінаў на дзяржаўнай мове не толькі на ўроку, але і ў пасляўрочны час.
Пераклала з літоўскай мовы
© Рамуальда ЯЦКЯВІЧЭНЕ, 2001
* © Romualda JACKEVIČIENE. Sustiprinto lietuvių karbos mokymo programa 8–9 kl. [Vilnius, 2000].
Польскі аўкцыён
