Oryginał, rękopis.

KP PPR w Bielsku Podlaskim 1944-1948, sygn. 5/V/4, k. 80.

Prośba a

Wieś Borysówka znajduje się na samym skraju Puszczy Białowieskiej po­mię­dzy Hajnówką, Narwią i Małą Narewką, do każdego z miast jest nie mniej niż 10 km. W razie napadu band pomoc Milicji jest niemożliwa.

Dnia 28 I 1946 r. o godz. 10 wieczór zjawiła się banda rabunkowo-po­li­tycz­na w ilości 12 osób, nadchodząca ze strony Małej Narewki. Banda ta mia­ła na celu obrabowanie wsi i połapanie członków PPR. Świadczy o tym fakt, że u sekretarza komórki, sołtysa i innych członków PPR została ob­ra­na doszczętnie odzież i słonina. Na szczęście nikogo nie zdołali ująć. Nasza ko­mór­ka ma 2 karabiny i po kilkunastominutowej walce banda musiała ucie­kać, chociaż miała przeważające siły. W wyniku nowego napadu my je­steś­my bezsilni, z powodu małej ilości amunicji i broni. Prosimy o ak­tyw­ną pomoc, w przeciwnym razie życie nasze jest zagrożone.

Sekr[etarz] kom[órki] part[yjnej]

M. Jakoniuk

    a Na marginesie adnotacja podpisana nieczytelnie przez sekretarza KP PPR w Bielsku Podlaskim A. Jarymowicza: „Tow. Galicki, zbadać i dać wyjaśnienie o pomocy w postaci broni”, oraz dopisek:„Załatwione dn. 31 XII 1945 r.”

Nr 7

1946 styczeń 31, Białystok. — Sprawozdanie Zarządu Wojewódzkiego ZWM w Białymstoku za styczeń 1946 r. o stanie liczbowym i dzia­łal­noś­ci organizacji.

Kopia, maszynopis.

KW PPR w Białymstoku 1944-1948, sygn. 1/VI/69, k. 39-40.

Na terenie woj. białostockiego organizacja ZWM jest bardzo słabo roz­wi­nię­ta tak, że nawet liczba członków podana przez kol[egę] Zawadzkiego za m[iesią]c listopad 1945 r. równająca się 707 czł[onków] była fikcją, przy­to­czyć możnaby przykład powiatów: bielskiego, wy­so­ko­maz[o­wiec­kie­go], Olecka itp., gdzie nie było w ogóle członków, w spra­woz­da­niu na­to­miast podana była liczba 100. Kancelaria prowadzona była w tak cha­o­tycz­nym porządku, że naprawdę trudno jest zorientować się o właś­ci­wym stanie organizacyjnym na terenie całego wojew[ództwa]. Na pod­sta­wie sprawozdań przewod[niczących] zarządów pow[iatowych] ZWM stwier­dzono, że organizacje ZWM istnieją w następujących po­wia­tach: Suwałki, który liczy 60 czł[onków] — 1 koło, Sokółka, który liczy 40 czł[onków] — 1 koło, Bielsk, który liczy 102 czł[onków] — 5 kół, z czego 2 wiejskie, 1 [w] gimn[azjum] i 2 inne, Augustów, który liczy 52 czł[onków] — 1 koło, Łomża, który liczył 46 czł[onków] — 1 koło, Bia­ły­stok czł[onków] zupełnie nie posiada (pomimo, że przewodniczący Zarz[ądu] Pow[ia­to­we­go] mianowany jest już od 3 miesi[ęcy]). Miasto Bia­ły­stok wg starych danych posiada 47 czł[onków]. Jednak trudno to jest spraw­dzić ze względu na to, że były przewod[niczący] Zarz[ądu] Miej­skie­go w Białymstoku ko­l[e­ga] Marczak wyjechał nie wprowadzając w kontakt no­we­go prze­wod­[ni­czą­cego] z faktycznym stanem rzeczy, jaki jest na te­re­nie miasta. Ogółem wojew[ództwo] białostockie według faktycznych da­nych liczy 347 [człon­ków].

W związku z reorganizacją Zarządu są jednak perspektywy na przysz­łość, że organizacja ZWM z chwilą nastania sezonu letniego wielokrotnie uma­so­wi się przez organizowanie imprez sportowych, kół dramatycznych, P[rzysposobienia] W[ojskowego] i wszystkiego tego co pociąga młodzież do naszej organizacji. Na ostatnim posiedzeniu Zarządu z udziałem prze­wod[niczących] powiatowych słychać było jedynie tylko usterki i na­rze­ka­nia na dawny Zarz[ąd] Woj[ewódzki], który nie wywiązywał się z zadań przed nim stojących. Powiaty nie były zupełnie obsługiwane przez prze­wod[niczącego] lub też instruktorów Zarządu Woj[ewódzkiego].

W nowo utworzonym Zarz[ądzie] Woj[ewódzkim] zaszły nowe zmiany per­so­nal­ne z powodu usunięcia z pracy kol[eżanki] Tworkowskiej Celiny peł­nią­cej funkcję kier[ownika] Wydz[iału] Personalnego, która nie od­po­wia­da­ła w swoim moralnym zachowaniu i zdefraudowała 1.700 zł. Na jej miej­s­ce nikogo nie przyjęto. Tymczasowo zastępuje ją maszynistka kol[eżanka] Brylewska, która prowadzi jednocześnie Wydz[iał] Personalny i buchalterię. Natomiast reszta członków Zarządu nadają się więcej do pra­cy technicznej i nie są zdolni do kierowania pracą samodzielnie, nawet do przep­ro­wa­dze­nia zebrań kół. W najbliższej przyszłości będziemy się starać o skompletowanie lepszego Zarządu składającego się z aktywistów naszej or­ga­ni­zac­ji, którzyby mogli pokierować pracą na właściwym poziomie.

Od 9 stycznia plan pracy, który został wysłany do Z[arządu] G[łów­nego] ZWM, zrealizowany został w 75%. Przeprowadzono 8 zebrań na fabrykach w Białymstoku, zorganizowano zabawę dla członków i sym­pa­ty­ków ZWM, wysłano 5 kandydatów na szkołę z czego 4 zwrócono z pow­ro­tem z powodu braku elementarnych wiadomości, odbyło się zebranie Za­rzą­du dnia 30 stycznia, założono komórkę PPR przy Zarządzie Wo­j[e­wódz­kim], uporządkowano buchalterię, sporządzono kartotekę i sze­reg teczek dla uporządkowania spraw kancelaryjnych.

Trzeba przyznać jednak, że teren woj[ewództwa] białostockiego jest spec­jal­niea trudnym do umasowienia naszej organizacji z szeregu skła­da­ją­cych się na to powodów, mianowicie: słaby stan bezpieczeństwa unie­moż­li­wia­ją­cy dotarcie do kół w terenie lub też organizowania ich, zaniedbana pra­ca organizacyjna od samego początku, brak ośrodków przemysłowych i sze­reg t[ym] p[odobnych] przeszkód.

Dobra współpraca ZWM z partią uwidacznia się w tym, że Zarz[ąd] Woj[ewódzki] otrzymał do swojej dyspozycji motocykl i członkowie Zarz[ądu] Woj[ewódzkiego] mogą w porozumieniu z członkami partii wy­jeż­dżać w teren. W ogóle należy przyznać, że Wojew[ódzki] Komitet opie­ku­je się naszą organizacją. Jesteśmy ściśle związani ze Związkiem Sa­mo­po­mo­cy Chłopskiej, gdzie przygotowujemy obecnie występy artystyczne na Zjazd Wojew[ódzki] delegatów ZSCh, który odbędzie się dnia 3 i 4 bm.

Na ogół da się zauważyć brak dyscypliny wśród członków ZWM, którzy przy­wyk­li do pobłażliwego traktowania ich złych postępków przez kie­row­ni­ctwo Zarządu Wojew[ódzkiego].

Działalność innych organizacji w terenie np. O[rganizacji] M[łodzieży] T[owarzystwa] U[niwersytetu] R[obotniczego], „Wici”, za wyjątkiem ZHP jest bardzo słaba i nie przejawia prawie żadnej inicjatywy w organizowaniu za­baw, imprez, kursów itp. na terenie m[iasta] Białegostoku, jak też na ca­łym wojew[ództwie].

Natomiast działalność reakcji jest bardzo duża pod względem po­li­tycz­nym jak też i zbrojnym, co uwidacznia się w silnym ożywieniu działalności band jak też pracy agitacyjno-propagandowej — kontynuowanych przez re­ak­c­ję nawołującą do niezdawania świadczeń rzeczowych, bojkotowania wy­bo­rów za blokiem demokratycznym i szereg innych wywrotowych tryków.

Ze szkolnictwem organizacja nasza jest jak najsłabiej związana. Po­sia­da­my zaledwie 3 koła w gimnazjach. Jednak postaramy się w przyszłości i ten brak uzupełnić. Pomocy ZWM dla młodzieży uczącej się i pracującej w fab­ry­kach nie okazał z tego względu, że nie mieliśmy z młodzieżą tą ścis­łe­go kontaktu, przez co młodzież nie wyłaniała swoich bolączek.

W ciągu ostatniego m[iesią]ca organizacja nasza wzrosła o 81 członków. Na pierwsze miejsce pod względem aktywności pracy wyłania się pow. su­wal­ski, który przejął wyłącznie inicjatywę sportu w ręce ZWM, gdzie urzą­dza­ne są często zabawy, imprezy. Jednak słaby jest wzrost organizacji, któ­ra nie posiada w szeregach swoich żadnej koleżanki. Według zasięgniętych da­nych z Kom[itetu] Pow[iatowego] PPR, jak też od sekretarza organizacji ZWM w Suwałkach przewiduje się w najbliższym okresie zmiana prze­wod­ni­czą­ce­go, który jest do pewnego stopnia materialistą i wszystko to co zo­sta­ło osiągnięte jest zasługą poszczególnych członków, a nie prze­wod­ni­czą­ce­go Żegarskiego.

Na pierwsze miejsce pod względem liczebności wyłania się pow[iat] biel­ski, który liczy 102 czł[onków] i są perspektywy podwojenia tej organizacji zaw­dzię­cza­jąc nowemu, energicznemu przewodniczącemu Zarz[ądu] Pow[iatowego] kol[edze] Tymińskiemu, który pomimo, że uczy się w gim­naz­jum, jednak poświęca się pracy, przez co uwidacznia się duży napływ człon­ków [do] organizacji.

Reszta powiatów pracuje ospale ze względu na dotychczasowy brak kon­t­ro­lo­wa­nia ich przez Zarząd Woj[ewódzki].

W najbliższym czasie opracowany zostanie plan pracy Zarz[ądu] Wo­je­w[ódzkiego] na m[iesią]c luty, który wyślemy natychmiast do Z[arządu] G[łównego] w celu kontrolowania naszej pracy.

Przypominamy, że plan pracy na m[iesią]c styczeń 1946 r. wysłany zo­stał do Z[arządu] G[łównego] w załączeniu, z pismem kol[egi] Strzał­kow­skie­go, jak też z protokółem z pierwszego posiedzenia Zarządu.

W załączeniu przesyłamy protokół z drugiego posiedzenia Zarz[ądu] Wo­[jewódzkiego], jak też sprawozdanie finansowe Zarządu Wo­je­w[ódz­kie­go] i Miejskiego m[ias]ta Białegostoku.1

Przy czym prosimy o nadesłanie nam budżetu dla Zarz[ądu] Woj[ewódzkiego] ZWM, gdyż takiego do tej pory jeszcze nie ot­rzy­ma­liś­my, pomimo, że w piśmie mjr. Majewskiego do kol[egi] Strzałkowskiego zaz­na­czo­ne było: „Przesyłam Wam w załączeniu budżet dla Waszego Za­rzą­du”.

    a W tekście: „specywiscie”.

    1 Załączniki w aktach sprawy; patrz: APwB, KW PPR w Białymstoku 1944-1948, sygn. 1/VI/69, k. 1, 41-42.

Nr 8

1946 styczeń 31, Zaleszany (gm. Kleszczele). — Protokół Nadz­wy­czaj­nej Komisji PPRN w Bielsku Podlaskim powołanej do zbadania oko­licz­noś­ci spalenia wsi Zaleszany przez bojówki z oddziału PAS NZW do­wo­dzo­ne­go przez R. Rajsa ps. „Bury” i oszacowania strat po­nie­sio­nych przez mieszkańców tej miejscowości.

Oryginał, maszynopis.

UWB 1944-1950, sygn. 515, k. 37.

„Zbrodnie oddziału PAS NZW dowodzonego przez Romualda Rajsa ps. „Bury” popełnione na Białorusinach w styczniu-lutym 1946 r. w dokumentach polskich władz komunistycznych”, w: „Białoruskie Zeszyty Historyczne”, 1997, nr 8, s. 130-132.

Protokół Nadzwyczajnej Komisji Powiatowej Rady Narodowej w Biel­sku Podlaskim z udziałem Administracji Państwowej, przedstawicieli Partii Po­li­tycz­nych i służby bezpieczeństwa, spisany w dniu 31 I 1946 r. o godz. 13 m[inut] 30 we wsi Zaleszany, w związku z napadem bandy i spaleniem wsi aZaleszanya i Wólka Wygonowska, gm. Kleszczele, pow. bielskiego.

Komisja w składzie: 1/ Przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej ob. Zygmunt Milewski, 2/ Sekretarz PPR ob. Aleksander Jarymowicz, 3/ Przewodniczący i Sekretarz PPS ob. Kazimierz Mościchowski, 4/ II Sekretarz PPR ob. Grzegorz Koszel, 5/ Kierownik [Oddziału] Informacji i Propagandy ob. Mikołaj Parfieniuk, 6/ Przedstawiciel Starostwa Po­wia­to­we­go w Bielsku ob. Jerzy Łukaszewicz, oraz 7/ funkcjonariusze Po­wia­to­we­go Wydziału Bezpieczeństwa1 — obywateleb: Józef Prokop, Jerzy Ko­wal­ski, Stefan Malesa i 8/ funkcjonariusze MO w Bielsku — obywateleb: Ste­fan Kowalski, Bazyli Tomaszuk i Sergiusz Żuchowski jako asysta och­ron­na.

Zeznania poszkodowanych świadków — Bazylego Ostapkowicza i in­nych ze wsi Zaleszany.

Dnia 29 I 1946 r. około godz. 6 rano liczna banda na 40 podwodach przy­by­ła do wsi Zaleszany. We wsi rozkwaterowali się po mieszkaniach zaj­mu­jąc domy położone z jednego i drugiego końca wsi. Zażądali żyw­noś­ci na śniadanie i obiad, przy czym spożywali pokarm grupami. Po obiedzie nast­rój bandy stopniowo pogarszał się i w stosunku do ludności za­sto­so­wa­ny był terror, a mianowicie: nie wolno było już wyjść nikomu z mieszkań; wie­czo­rem zażądali furmanek z całej wsi, a ludność spędzili do mieszkania ob. Sacharczuka Władysława na zebranie, przy czym furmanów po odeb­ra­niu od nich obuwia i ubrania tak samo zapędzono do tegoż budynku i na­stęp­nie zostało ludności ogłoszone, że wieś będzie całkowicie spalona, a lud­ność poniesie ofiary. Tabor w międzyczasie opuścił wieś, tylko po­je­dyn­cze jednostki wartowały dookoła domów i jednocześnie rabowały i pod­pa­la­ły poszczególne gospodarstwa. Działo się to mniej więcej około godz. 5 p[o] p[ołudniu]. Banda oddała serię strzałów pociskami zapalającymi, dom za­czął się palić, a bandyci z automatami stali we drzwiach, aż płomień zmu­sił ich do opuszczenia swego posterunku. Ludność uciekająca z pło­mie­ni została ostrzelana z automatów, przy czym ranni pozostali w płonącym bu­dyn­ku i spalili się żywcem. Ofiar było: zabitych 72, spalonych dzieci 73, 7 osób poparzonych, dwie osoby ranne4, a jedna oso­ba uprowadzona i dotychczas nie ma o niej żadnej wiadomości5. Do­mów mieszkalnych spalono 41, pozostawiając bez dachu nad głową 46 ro­dzin w składzie 188 osób, a z ogólnej liczby wszystkich domów pozostał we wsi tylko jeden dom mieszkalny. Ponadto spalono 42 stodoły i 46 chlew­ków. Spalano również inwentarza żywego: koni 34, krów 46, up­ro­wa­dzo­nych koni 7, spalono owiec 300 sztuk, świń 100 sztuk, 10 wozów zabrano przez bandę, a 40 wozów spalono. Narzędzia rolnicze znajdujące się w posz­cze­gól­nych gospodarstwach spaliły się doszczętnie. Straty obliczone wg cen 1939 r. wynoszą ponad 2.000.000 zł.

Ludność wsi Zaleszany została bez zasobów na zimę, bez dachu nad gło­wą i bez możności prowadzenia swej gospodarki nadal. Ofiary be­stial­skie­go mordu zostały pochowane dziś o godz. 1 p[o] p[ołudniu] na cmentarzu wiej­skim w Zaleszanach.

Na tym protokół zakończono i odczytano.c

dWnioski Nadzwyczajnej Komisji Powiatowej Rady Narodowej w Biel­sku Podlaskim w związku z wyżej spisanym protokołem są następujące: 1. zaopatrzyć poszkodowaną ludność w żywność, odzież, obuwie, bieliznę itp. w najszerszym tego słowa znaczeniu, 2. zwrócić się do Wojewódzkiego Od­dzia­łu Budowlanego6 po materiał budowlany dla odbudowania spa­lo­nych budynków, 3. wystosować do Zarządu Gminy Kleszczele zalecenie roz­lo­ko­wać poszkodowanych w sąsiednich wsiach i osadach, 4. zwrócić się do Wojewódzkiego Oddziału Opieki Społecznej o doraźną pomoc w go­tów­ce oraz o przydział nadesłanych z Ameryki, z darów UNRRA, koni i bydła, 5. z akcji specjalnej przydzielić poszkodowanym narzędzia rolnicze i że­lazo.d

  a-a Podkreślone.

    b W tekście: „ob. ob.”

    c Protokół podpisał nieczytelnie starosta bielski R. Woźniak i przewodniczący PRN w Biel­sku Podlaskim Z. Milewski.

  d-d Dopisane.

    1 Chodzi o Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Bielsku Podlaskim.

    2 W imiennym „Wykazie strat poniesionych przez ludność wsi Zaleszany, gminy Klesz­cze­le, w czasie napadu bandy rabunkowej w dniu 29 I 1946 r.” odnotowano 13 za­mor­do­wa­nych osób: 1/ Grzegorz Leończuk (lat 36) i jego synowie — 2/ Konstanty (lat 3) i 3/ Sergiusz (pół roku), 4/ Demianiuk Piotr (lat 16), rodzeństwo Ni­czy­po­ru­ków — 5/ Piotr (lat 7), 6/ Michał (lat 5), 7/ Aleksy (lat 3) i Maria Niczyporuk 8/ po­ro­ni­ła dziecko, 9/ Teodor Sacharczuk (lat 34), 10/ Jan Niczyporuk (lat 27) i jego cór­ka 11/ Anna (lat 3), 12/ Nadzieja Leończuk (dziecko 2-tygodniowe), 13/ Weremczuk Ste­fan (lat 41); w: APwB, SPBP 1944-1950, sygn. 117, k. 23-32. Według Niny Le­miesz z domu Sacharczuk w Zaleszanach 29 I 1946 r. został również zamordowany Alek­san­der Zielinko — mieszkaniec wsi Suchowolce (gm. Kleszczele); zob.: Ja. Mak­si­miuk, Trawa zabyccia, w: „Niwa”, 25 VIII 1991, s. 6.

    3 W imiennym „Wykazie strat poniesionych przez ludność wsi Zaleszany, gminy Klesz­cze­le, w czasie napadu bandy rabunkowej w dniu 29 I 1946 r.” odnotowano 9 za­mor­do­wa­nych dzieci; patrz przypis 2.

    4 W imiennym „Wykazie strat poniesionych przez ludność wsi Zaleszany, gminy Klesz­cze­le, w czasie napadu bandy rabunkowej w dniu 29 I 1946 r.” odnotowano 4 oso­by poparzone i ranne; patrz przypis 2.

    5 Chodzi o Michała Niczyporuka (lat 39), zamordowanego 31 I 1946 r. w Puchałach Sta­rych (gm. Brańsk); zob.: J. Kalina, Furmanką po śmierć, w: „Czasopis”, 1995, nr 3, s. 22.

    6 Chodzi prawdopodobnie o Oddział Budownictwa w Wydziale Odbudowy UWB, który działał w styczniu 1946 r.

Nr 9

1946 luty 1, Hajnówka. — Pismo Zarządu Gminnego w Hajnówce do Wy­dzia­łu Powiatowego w Bielsku Podlaskim informujące o składzie na­ro­do­woś­cio­wym i socjalnym mieszkańców gm. Hajnówka oraz ilości zak­ła­dów przemysłowych na terenie gminy.

Oryginał, maszynopis.

Wydział Powiatowy w Bielsku Podlaskim 1944-1950, sygn. 122, k. 23.

W wykonaniu pisma z dnia 26 I 1946 r. L. 32/461, Zarząd Gminy przed­k­ła­da niżej zapodane dane.

1. Ilość mieszkańców w gminie — 19.715.

2. Ilość mieszkańców wg narodowości: a/ Polacy — 7.808, b/ Bia­ło­ru­si­ni — 11.612, c/ Ukraińcy — 120, d/ Rosjanie — 158, e/ innych — 17.

3. Ilość mieszkańców wg stanu społecznego: a/ rolników — 9.667, b/ pra­cu­ją­cych2 — 10.048.

4. Ilość mieszkańców wg zawodów — 63.

5. Zakłady przemysłowe państwowe czynne: 1/ Zakłady Drzewne — rob[otników] 226, 2/ Państw[owa] Fabr[yka] Such[ej] Dest[ylacji] Drewna — robotników 124, 3/ Państwowa Fabryka Terpentyny — robotników 77, Młyn Motorowy B[ra]ci Orzechowskich — 11 [robotników], Młyn Mo­to­ro­wy Bołtryka — 3 [robotników], Młyn Motorowy Sawickiego — 5 [ro­bot­ni­ków].

Powyższe dane zebrane wg stanu na dzień 15 XI 1945 r.

    1 Pismo w aktach sprawy; patrz: APwB, Wydział Powiatowy w Bielsku Podlaskim 1944-1950, sygn. 8, k. 11.

    2 Chodzi o ludność spoza sfery rolnictwa.

Nr 10

1946 luty 5, Białystok. — Protokół zebrania Kolegium Propagandy w Bia­łym­sto­ku w sprawie omówienia zagadnień związanych ze spa­le­niem białoruskich wsi Zaleszany i Wólka Wygonowska (gm. Klesz­cze­le) przez bojówki z oddziału PAS NZW pod dowództwem R. Rajsa ps. „Bu­ry”.

Kopia, maszynopis.

Wojewódzki Urząd Informacji i Propagandy w Białymstoku 1944-1947, sygn. 6, k. 221‑222

„Zbrodnie oddziału PAS NZW dowodzonego przez Romualda Rajsa ps. „Bury” popełnione na Białorusinach w styczniu-lutym 1946 r. w dokumentach polskich władz komunistycznych”, w: „Białoruskie Zeszyty Historyczne”, 1997, nr 8, s. 130-132.

Protokół zebrania aKolegium Propagandya z dnia 5 II 1946 r.

Obecni obywateleb: Wojewoda, Prezydent Miasta, Przewodniczący Wo[jewódzkiej] Rady Narod[owej], przedstawiciele PPR, PPS, Str[on­nictwa] Ludowego, Str[onnictwa] Demokratycznego, Zw[iązku] Sa­mo­po­mo­cy Chłopskiej, Okręgowej Rady Zw[iązków] Zaw[odowych], Re­dak­c­ji „Jedności Narodowej”, Ligi Morskiej, Polskiego Radia, Prokuratury, Urzę­du Informacji i Propagandy.

Obecnych ogółem 28 osób.

Nie stawili się przedstawiciele: Kuratorium, Zw[iązku] Nauczycielstwa [Pol­­skie­go], Ligi Kobiet, PAP, 18 Dywizji WP, Woj[ewódzkiej] Ko­m[en­dy] MO, Wojska Wewnętrznego.

Przewodniczył zebraniu Naczelnik Woj[ewódzkiego] Urzędu Informacji i Pro­pa­gan­dy, ob. Łaszewicz, sekretarzował — ob. Popławski.

Porządek dzienny: 1/ odczytanie raportu oficera śledczego i omówienie ostat­nich zajść, które miały miejsce w dniu 29 I 1946 r. około godz. 5 rano w powiecie bielskim, woj. białostockiego, przez Wojewodę B[ia­ło]­stoc­kie­go ob. St. Dybowskiego, 2/ dyskusja, 3/ sprawozdanie z Kon­g­re­su Stron­ni­c­twa Ludowego — ob. Saciłowski, 4/ dyskusja.

Po zagajeniu zebrania przez Naczelnika Urzędu Informacji i Pro­p[agandy] ob. Łaszewicza zabrał głos Wojewoda B[iało]stocki ob. Ste­fan Dybowski. Mówca w krótkich słowach scharakteryzował przebieg na­pa­du band na wsie powiatu bielskiego. Następnie zaproponował stworzyć Ko­mi­tet Pomocy dla spalonych mieszkańców wsi i wszystkim posz­ko­do­wa­nym ofiarom ohydnej zbrodni duchowych pobratymców Hitlera. Mówca wspo­m­niał, że wśród bandy było wielu mówiących w języku niemieckim1.

Po przemówieniu Wojewody wywiązała się dyskusja.

W dyskusji zabrali głos: 1/ Naczelnik Urz[ędu] Infor[macji] i Pro­pa­gan­dy cob. Łaszewiczc. Proponuje urządzić wiec protestacyjny w Teatrze Miej­skim. 2/ cKierownik Wydziału Polit[yczno]-Wych[owawczego] Urzędu In­for­mac­ji i Propagandy ob. Basińskac — proponuje przeprowadzić za poś­red­ni­ctwem partii politycznych masówki potępiające zbrodnie NSZ-tow­ców2 we wszystkich fabrykach białostockich, wiec protestacyjny na rynku i wiec w Teatrze Miejskim oraz przeprowadzić zbiórkę pieniężną na rzecz po­mo­cy poszkodowanym. Zwraca uwagę, aby akcja objęła również całe wo­je­wódz­t­wo, aby cała Polska dowiedziała się o zbrodniach NSZ. 3/ cPrze­wod­ni­czą­cy Wojewódzkiej Rady Narodowej ob. Wenclikc — proponuje og­ło­sze­nie w gazecie dokładnego opisu zajść, a o ile jest to możliwe — re­por­ta­żu.3 Zwraca jednocześnie uwagę na stworzenie Komitetu Pomocy, w skład któ­re­go weszliby także przedstawiciele duchowieństwa. 4/ cProkurator Są­du H. S. Świnarskic — proponuje wysłanie do spalonych wsi reporterów, któ­rzy­by przeprowadzili wywiad z ocalonymi ludźmi, zbadali straty na miej­s­cu, dokonali zdjęć i ogłosili to w gazecie. 5/ cSekretarz Kom[itetu] Woj[ewódzkiego] PPR Bodalskic — proponuje, by przy organizowaniu wie­cu protestacyjnego zwrócić uwagę na stronę uczuciową. 6/ cRedaktor „Jed­noś­ci Narodowej” ob. Rawiczc — proponuje ofiarować jednodniowy za­ro­bek na rzecz pomocy pogorzelcom. 7/ cPrzedstawiciel PPR ob. Mły­nar­czykc — proponuje sprowadzić na wiec protestacyjny naocznych świad­ków i ofiary bestialskich mordów.

Z kolei ob. Saciłowski zreferował sprawozdanie z Kongresu Stronnictwa Ludowego.

  a-a Napisane pod przekreślonym: „Kole Prelegentów”.

    b W tekście: „ob. ob.”

  c-c Podkreślone.

    1 Jedynie w propagandowych wystąpieniach przedstawicieli oficjalnych władz polskich po­ja­wi­ło się stwierdzenie o niemieckojęzyczności sprawców spalenia wsi Zaleszany i Wól­ka Wygonowska.

    2 Przedstawiciele komunistycznych władz polskich propagandowo pomawiali nie istniejące już od połowy 1945 r. Narodowe Siły Zbrojne lub ich członków o zbrodnie i wszelkie akcje przeciwko tym władzom oraz ludności cywilnej, dokonywane na Białostocczyźnie przez bojówki NZW, które powstały głównie ze struktur NSZ; patrz: K. Litwiejko, XIII Okręg Narodowych Sił Zbrojnych. Zarys dziejów, w: Dzieje polskiego podziemia na Białostocczyźnie w latach 1939-1956, Warszawa [bez roku wydania], s. 61. Trzon oddziału PAS NZW pod dowództwem R. Rajsa stanowili byli członkowie AK z Wileńszczyzny; patrz dok. nr 19.

    3 W „numerze specjalnym, poświęconym walce z bandytyzmem” lokalnej gazety „Jedność Narodowa” nr 17 (108) z 9 II 1946 r., którą wydawał Wojewódzki Urząd Informacji i Propagandy w Białymstoku, wydarzeniom związanym z działalnością oddziału PAS NZW „Burego” w pow. bielskim poświęcono kilka propagandowych artykułów.