Oryginał, rękopis.

GRN w Orli 1945-1954, sygn. 6, k. 4.

aPoufnea

1. aSytuacja ogólna i polityczna.a W m[iesią]cu sprawozdawczym biuro Za­rzą­du było czynne normalnie oprócz dnia 12 lutego, którego to dnia pra­ca Zarządu Gminy została przerwana o godzinie 1 p[o] p[ołudniu], gdyż niez­na­ne oddziały wojskowe poruszały się ze wsi Szernie do wsi Koszele od­leg­łej o 1/2 km od Orli. Zebranie Zarządu Gminy wyznaczone na ten dzień nie odbyło się, gdyż sytuacja w tym dniu była naprężona. O godzinie 5 tegoż dnia wspomniany oddział na 10 furmankach zabranych we wsi Ko­sze­le przejechał przez Orlę w kierunku wsi Krywiatycze, a następnego dnia by­li obecni we wsi Koryciskab. Stan personelu biurowego 6 [osób], referat świad­czeń rzeczowych — 4, dwóch pracowników biura chorych.

W m[iesią]cu sprawozdawczym odbyły się 2 zebrania sołtysów w dniu 5 i 19 bm.

2. aStan bezpieczeństwa.a Dnia 13 bm. 2 uzbrojonych [ludzi] w uni­for­mach wojskowych, bez wylegitymowania się, zażądało od sołtysa wsi Stary Kor­ninc 20 kg słoniny, co sołtys zmuszony był wykonać. Tegoż dnia ciż sa­mi udali się do szkoły we wspomnianej wsi, uczniowie widząc uz­b­ro­jo­nych w popłochu rozbiegli się, wobec czego nauka w szkole została przer­wa­na. We wsi Dubicze Cerkiewne trzech uzbrojonych [ludzi] w uniformach woj­sko­wych wyłudzali u gospodarzy słoninę oraz zagrozili nauczycielom szko­ły w tejże wsi, aby nie wykładali nauki w szkole w języku białoruskim. Na terenie gminy zakłócenie spokoju nie nastąpiło. Meldunki z terenu gmi­ny o kradzieży nie nastąpiły.

a3. Sytuacja gospodarcza.a Stan gospodarczy gminy dostateczny. Po­da­tek gruntowy do kasy gminnej wpłynął do dnia 28 bm. w sumie 551.294 [zł], 60% którego wystarcza na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb gmi­ny, jak to: opłacenie poborów, zakup opału dla gminy i szkół i drobne re­mon­ty. Wykonanie budżetu przedstawia się następująco: dochody od po­cząt­ku roku do dnia 28 bm. wynoszą zł 391.025, wydatki zł 285.657. Stan świad­czeń rzeczowych przedstawia się jak następuje — od początku wpły­nę­ło: żyta 170 ton, pszenicy 37 [ton], jęczmienia 19 ton, owsa 35 [ton], gry­ki i prosa 2.265 kg, razem 263.265 ton, zamiana zboża nie przeliczona. Za­sił­ków rodzinom wojskowych w m[iesią]cu bieżącym nie wypłacano.

4. Ruchu przesiedleńczego w m[iesią]cu sprawozdawczym nie było.

  a-a Podkreślone.

    b W tekście: „Korytyski”.

    c W tekście: „Starekornino”.

Nr 24

1946 marzec 1, Białystok. — Protokół zebrania koła PPR przy PUBP w Białymstoku w sprawie omówienia sytuacji polityczno-społecznej w kra­ju, wyboru sekretarza koła i delegatów na Wojewódzką Kon­fe­ren­c­ję PPR w Białymstoku, omówienia braku dyscypliny partyjnej u kie­row­ni­ka PUBP Stanisława Stanczuka.

Oryginał, rękopis.

KP PPR w Białymstoku 1944-1948, sygn. 4/VI/2, k. 94-95.

Na zebraniu obecnych było 17 członków.

Porządek dzienny: 1/ odczytanie protokołu z poprzedniego zebrania, 2/ referat tow. Kunata o sytuacji przedwyborczej, 3/ wybór sekretarza koła PPR Pow[iatowego] UBP, 4/ wybór delegatów na Pow[iatowy] Zjazd PPR1, 5/ wolne wnioski.

aPunkt pierwszy.a Sekretarz komórki tow. Dąbrowskib odczytał protokół z poprzedniego zebrania.

aPunkt drugi.a Tow. Kunat wygłosił referat o sytuacji przedwyborczej w kra­ju, w związku z tym, że PSL odmówiło iść razem w bloku stronnictw de­mok­ra­tycz­nych do wyborów.

aPunkt trzeci.a Na sekretarza komórki PPR przy Pow[iatowym] UBP w B[ia­łym]stoku został wybrany większością głosów tow. Dąbrowskib Kon­stan­ty, na zastępcę sekretarza — tow. Kutyłowski Marian.

aPunkt czwarty.a Delegatami od koła PPR Pow[iatowego] UBP na Pow[iatowy] Zjazd PPR w B[iałym]stoku zostali wybrani następujący to­wa­rzy­sze: 1/ Dąbrowskib Konstanty, 2/ Luśniak Józef, 3/ Kutyłowski Ma­rian, 4/ Kalinowski Antoni.

aPunkt piąty.a W wolnych wnioskach wpłynął wniosek w sprawie sy­ste­ma­tycz­ne­go uchylania się od zebrań koła PPR tow. Stanczuka Stanisława oraz sprawy niekulturalnego obchodzenia się tow. Stanczuka ze swymi pod­w­ład­ny­mi. Ogólne zebranie koła PPR zważywszy, że kierownik urzędu sy­ste­ma­tycz­nie nie przychodzi na zebrania partyjne pomimo tego, iż każdy raz jest powiadamiany o tym, postanowiło: zwrócić się do Komitetu Pow[iatowego] PPR w Białymstoku, [by] wezwał tow. Stanczuka do Ko­mi­te­tu Pow[iatowego] i udzielił napomnienia podporządkowania się dys­cyp­li­nie partyjnej. W sprawie niekulturalnego obchodzenia się tow. Stan­czu­ka ze swymi podwładnymi czł[onkami] PPR jak również bezpartyjnymi, ogól­ne zebranie ustaliwszy szereg faktów obzywania współpracowników przez tow. Stanczuka niecenzuralnymi słowami, postanowiło również za­in­ter­we­nio­wać w tej sprawie przed Kom[itetem] Pow[iatowym] PPR w Bia­łym­sto­ku.c

  a-a Podkreślone.

    b W tekście: „Dombrowski”.

    c Protokół podpisał nieczytelnie sekretarz komórki PPR K. Dąbrowski.

    1 Chodzi o Wojewódzką Konferencję PPR w Białymstoku.

Nr 25

1946 marzec [po 1], Białystok. — Sprawozdanie statystyczne po­din­s­pek­to­ra szkolnego na pow. Białystok Jana Kowala o stanie szkol­ni­ctwa z polskim i białoruskim językiem nauczania oraz liczbie na­u­czy­cie­li.

Kopia, maszynopis.

Inspektorat Szkolny w Białymstoku 1944-1950, sygn. 3, k. 21-22.

Ewidencja organizacji szkolnictwa i ruchu służbowego nauczycieli wg stanu na 1 III 1946 r.

1. Liczba szkół w powiecie z językiem wykładowym polskim:

o 1 nauczycielu — czynnych 34, nieczynnych 8,

o 2 nauczycielach — czynnych 52, nieczynnych 1,

o 3 nauczycielach — czynnych 20, nieczynnych 2,

o 4 nauczycielach — czynnych 9, nieczynnych —a,

o 5 i więcej naucz[ycielach] — czynnych 16, nieczynnych —a.

Ogółem szkół czynnych 131, nieczynnych 11.

1 a. Liczba szkół w powiecie z językiem wykładowym białoruskim:

o 1 nauczycielu — czynnych 10, nieczynnych 3,

o 2 nauczycielach — czynnych 4, nieczynnych 3,

o 3 nauczycielach — czynnych 1, nieczynnych —a,

o 4 nauczycielach — czynnych 1, nieczynnych —a,

o 5 i więcej naucz[ycielach] — czynnych 1, nieczynnych —a.

Ogółem szkół czynnych 17, nieczynnych 6.

2. Liczba faktycznie zatrudnionych nauczycieli: 404.

a/ Kwalifikowanych — 223.

b/ Niekwalifikowanych — 181.

3. Brak nauczycieli ogółem:

a/ w szkołach z językiem wykładowym polskim — 58,

b/ w szkołach z wykładowym językiem białoruskim — 12.

Razem — 70.

4. a/ Liczba uczniów w szkołach czynnych 15.390b;

o 1 nauczycielu — 1.810,

o 2 nauczycielach — 3.605,

o 3 nauczycielach — 2.976,

o 4 nauczycielach — 2.121,

o 5 i więcej naucz[ycielach] — 4.878.

Razem — 15.390.

b/ Ilość uczniów w wieku szkolnym nie objętych szkołą — 6.237.

5. a/ Ilość budynków szkolnych własnych użytkowanych przez szkołę — 67.

b/ Ilość izb lekcyjnych wynajętych — 132.

6. a/ Ilość budynków własnych zupełnie zniszczonych — 7.

b/ Ilość budynków własnych częściowo zniszczonych, nadających się do użytku, jednak jeszcze nieodbudowanych — 2.

c/ W stanie używalności, jednak przez szkołę nie zajęte —a.

7. Ilu nauczycieli w ubiegłym miesiącu ubyło — 9.

Ilu nauczycieli w ubiegłym miesiącu zaangażowano — 6.

Za Inspektora Szkolnego na pow. białostocki

Podinspektor Szk[olny]

Kowal Jan

    a W tekście brak danych.

    b Opuszczono dopisek „+ 82”.

Nr 26

1946 marzec 4, Bielsk Podlaski. — Raport Wydziału Powiatowego w Biel­sku Podlaskim dla PUBP w Bielsku Podlaskim o liczbie miesz­kań­ców w powiecie z wyróżnieniem ich narodowości i pochodzenia spo­łecz­ne­go oraz rozmieszczeniu w gminach zakładów produkcyjnych i liczbie zatrudnionych w nich robotników.

Kopia, maszynopis.

Wydział Powiatowy w Bielsku Podlaskim 1944-1950, sygn. 122, k. 7.

Powiadamia się, że na terenie tut[ejszego] powiatu jest wg raportów za­rzą­dów miejskich i gminnych mieszkańców 197.351 (w tym w m[ieście] Bielsk 6.020).

Zaznacza się, że dane są podane w przybliżeniu, z powodu braku dok­ład­nych danych. Podziału wg poszczególnych zawodów trudno dokonać, gdyż więk­szość gmin nie podała.

W m[ieście] Bielsk są: 2 młyny — 7 robotników, 2 olejarnie — 4 ro­bot­ni­ków, 3 piekarnie — 20 robotników, 2 betoniarnie — 6 robotników, 1 mle­czar­nia — 3 robotników, 1 sodowiarnia — 4 robotników, 1 fabryka fil­ców — 5 robotników. W powiecie — m[iasto] Siemiatycze: Państwowe Zak­ła­dy Ceramiczne — 22 robotników, 1 elektrownia — 10 robotników, 6 mły­nów prywatnych, gm. Białowieża: 1 tartak (w Gródkach) — 61 ro­bot­ni­ków, 1 terpentyniarnia — 26 robotników, gm. Bielsk: 8 wiatraków pry­wat­nych, gm. Boćki: 1 młyn parowy, 1 młyn wodny, 2 wiatraki, 1 ole­jar­nia, 1 gręplarnia — [ogółem] 10 robotników, gm. Brańsk: 1 tartak (w Rud­ce), 4 młyny motorowe, 1 młyn wodny, 3 wiatraki — [ogółem] 30 ro­bot­ni­ków, gm. Ciechanowiec: 2 młyny motorowe, 2 młyny wodne, 12 wiat­ra­ków — [ogółem] 28 robotników, gm. Drohiczyn: 3 młyny motorowe, 7 wiat­ra­ków, gm. Hajnówka: Zakłady Drzewne — 226 robotników, Państ[wowa] Fabr[yka] Such[ej] Dest[ylacji] Drewna — 124 robotników, Pań­stwo­wa Fabryka Terpentyny — 77 robotników, 3 młyny motorowe — 19 robotników, gm. Kleszczele: 2 młyny motorowe — 15 robotników, 1 tar­tak — 50 robotników, gm. Mielnik: 6 młynów — 6 robotników, 3 ole­jar­nie — 3 robotników, 1 terpentyniarnia — 2 robotników, gm. Milejczyce: 1 fabryka kafli — 32 robotników, 2 młyny motorowe — 10 robotników, 1 Tar­tak Państwowy — 47 robotników, 4 młyny wodne — 4 robotników, gm. Narew: 3 młyny motorowe — 13 robotników, 1 Tartak Państwowy — 6 robotników, gm. Narewka: 1 olejarnia, 1 piekarnia, 2 garbarnie, 2 młyny pa­ro­we, 1 młyn wodny — [ogółem] 15 robotników, gm. Orla: 3 fabryki kaf­li (2 potrzebują remontu) — 31 robotników, gm. Wyszki: 2 młyny mo­to­ro­we — 10 robotników, 1 Tartak — 15 robotników, 17 wiatraków — 17 ro­bot­ni­ków.

W powiecie jest około 60 wiatraków nie ujętych niniejszym wykazem.a

    a Raport podpisał nieczytelnie wiceprzewodniczący Wydziału Powiatowego w Bielsku Podlaskim Edward Zalewski.

Nr 27

1946 marzec 7, Narew. — Pismo wójta gm. Narew A. Nikonowicza do sta­ro­sty bielskiego informujące o napadzie oddziału polskiego po­dzie­mia zbrojnego na wieś Puchły (gm. Narew) i zamordowaniu 6 osób.

Oryginał, rękopis.

SPBP 1944-1950, sygn. 117, k. 73.

Poufne

Zarząd Gminny donosi, że w dniu 5 III 1946 r. około godz. 20 banda NSZ w liczbie — wg niesprawdzonych danych — około 32 ludzi, za­mor­do­wa­ła we wsi Puchły tut[ejszej] gminy: 1/ Mikołaja Galickiego — sek­re­ta­rza Komitetu Gminnego PPR, zabierając mu automat, 2/ Mieczysława Ga­lic­kie­go — ojca Mikołaja Galickiego liczącego 76 lat, 3/ Marię Galicką — matkę Mikołaja, l[at] 65, 4/ Jana Galickiego — brata Mikołaja, l[at] 23, 5/ Jana Martyniuka — szwagra Mikołaja Galickiego, 6/ Mikołaja Paw­lu­czu­ka — mieszkańca wsi Puchły.

Wg posiadanych obecnie informacji banda ta po dokonaniu morderstwa wy­je­cha­ła zarekwirowanymi furmankami w kierunku wsi Kaniuki tut[ejszej] gminy, a następnie w kier[unku] st[acji] kol[ejowej] Strabla. Po dro­dze pod wsią Kożany banda ta została ostrzelana, rzekomo przez lud­ność uzbrojoną wsi Kożany, wskutek czego zmuszona była rzucić furmanki i rozsypać się. Jak obecnie ustalono, banda ta przebywała w okolicach os[ady] Narew już w dniu 3 bm., a mianowicie zarekwirowała furmanki we wsi Odrynki tut[ejszej] gminy, następnie pod samą Narwią porzuciła sanie, wi­dzia­na była dalej koło wsi Ogrodniki tut[ejszej] gminy w uroczysku Kru­kow­sz­czyz­na i to w większej ilości. W tej miejscowości spotkał się z bandą tą b[yły] sołtys wsi Ogrodniki Piotr Poskrobko, który po wylegitymowaniu zo­stał przez tą że bandę pobity. We wsi Iwanki ta sama banda uprowadziła miesz­kań­ca tejże wsi Jana Broniewicza, który zmuszony był do wskazania dro­gi rzekomo do wsi Koźliki tut[ejszej] gminy i powrócił do domu po kil­ku­na­stu godzinach. (Banda ta, licząca rzekomo około 40 ludzi, była praw­do­po­dob­nie tylko częścią grupy operacyjnej. We wsi Puchły praw­do­po­dob­nie była część druga tejże grupy.) Wg otrzymanych ostatnio wiadomości od­dział, który znajdował się na terenie gminy Narew, był dość liczny i nie jest wykluczone, że część tej bandy może znajdować się jeszcze w okolicy Nar­wi i lasach b[yłego] maj[ątku] Hieronimowo, wzgl[ędnie] w okolicach Ladz­kiej Puszczy.

Pomiędzy pozostawionymi na furmankach pod wsią Kożany łupami, zna­le­zio­no teczkę z dokumentami partyjnymi zrabowaną w mieszkaniu Mi­ko­ła­ja Galickiego. Teczka ta obecnie znajduje się w posiadaniu tut[ejszych] władz partyjnych.

Ponieważ na terenie tut[ejszej] gminy specjalnych rabunków banda ta nie do­ko­na­ła, więc zachodzi podejrzenie, że napad był zawczasu zor­ga­ni­zo­wa­ny i był dobrze przygotowany, oraz miał podłoże czysto polityczne. Należy pod­k­reś­lić, że pomimo kilkukrotnych zarządzeń, do chwili napadu, żadnego mel­dun­ku o ukazaniu się na terenie gminy podejrzanych oddziałów woj­sko­wych nie było.

Nr 28

1946 marzec 8, Białystok. — Pismo wiceprezesa Sądu Okręgowego w Bia­łym­sto­ku Antoniego Borejki do starosty bielskiego informujące o od­ro­cze­niu terminu rozprawy przeciwko ks. prawosławnemu M. Win­cu­kie­wi­czo­wi.

Oryginał, maszynopis.

SPBP 1944-1950, sygn. 114, k. 143.

Wydział Karny Sądu Okręgowego uprzejmie zawiadamia Obywatela Sta­ro­stę, iż sprawa przeciwko Ks. Mikołajowi Wincukiewiczowi osk[arżonemu] z art. 26 P[rawo] o W[ykroczeniach], wyznaczona do roz­poz­na­nia na sesji wyjazdowej w Bielsku Podlaskim w dn. 26 marca rb., zo­sta­ła skreślona z wokandy i [w] wyżej oznaczonym terminie nie odbędzie się. O czym uprasza się powiadomić Ks. Wincukiewicza.

Przewodniczący Wydziału

Wiceprezes A. Borejko

Nr 29

1946 marzec 8, Bielsk Podlaski. — Pismo starosty bielskiego R. Woź­nia­ka do Komendy Powiatowej MO w Bielsku Podlaskim z poleceniem wszczę­cia dochodzenia w sprawie zbierania na terenie powiatu pod­pi­sów pod petycją do rządu ZSRR z prośbą o wzięcie w opiekę ludności pra­wos­ław­nej zamieszkującej Białostocczyznę.

Oryginał, maszynopis.

SPBP 1944-1950, sygn. 115, k. 2.

aPoufne

Doszło do mojej wiadomości, iż na terenie gm. Orla we wsi Zbucz i praw­do­po­dob­nie w innych wsiach i gminach tut[ejszego] powiatu były zbie­ra­ne podpisy na podaniu, w którym m.in. było napisane, iż Rząd Polski gnę­bi Białorusinów, pali wsie białoruskie, rzuca dzieci w ogień i w związku z tym Białorusini proszą Rząd Radziecki o wzięcie ich pod swoją opiekę.

W tym podaniu było również zamieszczone żądanie, ażeby tych du­chow­nych prawosławnych w pow. bielskim, którzy podpisali umowę w sprawie „unii”, wywieźć do Rosji, a stamtąd na ich miejsce przysłać innych du­chow­nych. Był to apel do Mińska i Moskwy. Redaktorem tego podania po­dob­nież był ks. Wincukiewicz z Bielska.

W związku z powyższym polecam natychmiast przeprowadzić do­cho­dze­nie w kierunku ustalenia autora wymienionego podania, zbierających pod­pi­sy i podpisujących, oraz pociągnięcia winnych do odpowiedzialności kar­no-sądowej.

O wykonaniu niniejszego proszę mnie zameldować.1

    a Na marginesie adnotacja opatrzona nieczytelnym podpisem komendanta po­wia­to­we­go MO por. G. Danieluka: „Śledczy, natychmiast przeprowadzić energiczne, wy­czer­pu­ją­ce dochodzenie, sprawę uważać jako b[ardzo] pilną, dn. 9 III 1946 r.”

    1 Odpowiedź plut. E. Niczyporuka z posterunku MO w Orli patrz dok. nr 82.