БЕЛАРУСКАЯ ІНТЭРНЭТ— БІБЛІЯТЭКА

КАМУНІКАТ... | Часопісы... | Партнэры... | Выдавецкія сэрыі... |  Аўтары...

 
Падпішыся на абнаўленьні КАМУНІКАТУ

Польскі аўкцыён  

Заходзь!!!  

    КНІГІ
  •  Гісторыя
  •  Літаратура
  •  Пераклады
  •  Мова
  •  Крытыка
  •  Рэлігія
  •  Палітыка
  •  Грамадзтва

 ЧАСОПІСЫ
  •  Абажур
  •  Akcent
     Białoruski
  •  Annus
      Albaruthenicus
  •  АRCHE
  •  Асамблея
  •  Białoruskie
     Zeszyty
     Historyczne
  •  БГА
  •  Беларус
  •  Белорусский
     Сборник
  •  Бельскі
     Гостінэць
  •  Гістарычны
     Альманах
  •  Год Беларускі
  •  Дзеяслоў
  •  Druvis
  •  Запісы БІНіМ
  •  Зямля N
  •  Inform-Банк
  •  Калосьсе
  •  КАМУНІКАТ
  •  КРАЙ-KRAJ
  •  Ніва
  •  Палітычная
        сфера
  •  Паміж
  •  pARTisan
  •  Правінцыя
  •  Рэзыстанс
  •  Спадчына
  •  Тэрмапілы
  •  Terra Alba
  •  Terra Historica
  •  Філяматы
  •  Фрагмэнты
  •  Шуфляда
  •  Czasopis

Нашыя сябры

Rozdział 3
Uwa­run­ko­wa­nia przemian kulturalnych na Białorusi w latach dwudziestych

3.2. Kształtowanie się struktur władzy

Na kształtowanie się struktur władzy radzieckiej na Białorusi składało się wiele procesów. Najważniejsze z nich to: kształtowanie się systemu jed­no­par­tyj­ne­go oraz systemu rad i władzy centralnej w warunkach ewolucji sto­sun­ków między Białorusią a Rosją Radziecką.

Prok­la­mac­ja SRR Białorusi 31 lipca 1920 r. była jednocześnie na­wią­za­niem do systemu władzy przedstawionego w Konstytucji BSRR z 1919 r., któ­re­go podstawę miały stanowić rady delegatów robotniczych i żoł­nier­skich. Deklaracja o niepodległości przekazywała pełnię władzy Komitetowi Woj­sko­wo-Rewolucyjnemu. W jego skład Komunistyczna Partia Litwy i Bia­ło­ru­si delegowała A. Czarwiakowa, W. Knorina i J. Adamowicza, Ogól­no­ży­dow­ski Związek Robotniczy — A.Wajnsztejna i Białoruska Or­ga­ni­zac­ja Komunistyczna — U. Ihnatouskiego[1]. Poza orientacją partyjną w dek­la­rac­ji wyraźnie określono status Białorusi: „Socjalistyczna Ra­dziec­ka Republika Białorusi powstaje na zasadach bezwzględnej dyktatury pro­le­ta­ria­tu i wykorzystania całej praktyki Rosji Radzieckiej”[2]. Głównym og­ni­wem łączącym Białoruś z Rosją miał być sojusz ekonomiczny i woj­sko­wy: „SRRB we wzajemnych stosunkach z Rosją Radziecką, jak równa z rów­ną, przekazuje na cały okres rewolucyjnych wojen wszystkie swoje si­ły zbrojne do dyspozycji jedynego dowództwa sił zbrojnych wszystkich re­pub­lik radzieckich i tym samym ogłasza, że wszystkie dyplomatyczne wy­stą­pie­nia SRRB będą zgodne z wystąpieniami RFSRR i będą mieć na wzglę­dzie ogólne interesy wszystkich republik radzieckich zbudowanych na za­sa­dach dyktatury proletariatu”[3].

Taki kształt państwowości białoruskiej był sukcesem polityki Ko­mu­ni­stycz­nej Partii Litwy i Białorusi. Na posiedzeniu Komitetu Centralnego 5 września 1920 r., wobec istnienia niepodleglej Litwy KPLiB podzieliła się na Komunistyczną Partię Litwy i Komunistyczną Partię Białorusi. Na swo­im III zjeździe KPB w dniach 22-26 listopada 1920 r. przyjęła tezy o cen­t­ral­nych organach władzy Białorusi, określające stosunki między Bia­ło­ru­sią i Rosją: „Białoruś, będąc Socjalistyczną Republiką Radziecką, jed­no­cześ­nie jest częścią składową RFSRR i wszystkie organy w dziedzinie wspól­nych przedsięwzięć powinny być podporządkowane odpowiednim ko­mi­sa­ria­tom RFSRR, ale mieć określoną swobodę w dziedzinie roz­wią­zy­wa­nia problemów życia miejscowego, w których to mają być kierowane przez CKW i RKL Białorusi”[4].

Centralny Komitet Wykonawczy i Rada Komisarzy Ludowych Białorusi by­ły zatem najwyższymi organami władzy radzieckiej, podobnie jak w RFSRR. CKW został wybrany przez II Zjazd Rad Białorusi — 13 grud­nia 1920 r. 18 grudnia CKW wyłonił z kolei Radę Komisarzy Ludowych. W za­ło­że­niach konstytucyjnych miał być organem ustawodawczym, a Ra­da Komisarzy Ludowych — wykonawczym. Doświadczenia fun­k­c­jo­no­wa­nia państwa radzieckiego w pierwszym etapie wskazywały raczej na usta­wo­daw­czą działalność RKL. Wydawane przez nią dekrety były pierwszymi ak­ta­mi prawnymi regulującymi funkcjonowanie różnych dziedzin życia spo­łecz­ne­go.

W najwyższych organach władzy Białorusi znaleźli się działacze KPB, któ­ra stanowiła filię RPK(b).

Umowa zawarta 16 stycznia 1921 r. między rządami Rosji i Białorusi wska­zy­wa­ła na ograniczoną suwerenność SRRB. Zakładała ona związek gos­po­dar­czy i wojskowy poprzez zjednoczenie poszczególnych ko­mi­sa­ria­tów: wojskowego i spraw morskich, handlu zagranicznego, finansów, pracy tran­s­por­tu, poczt i telegrafu i Wyższej Rady Gospodarki Narodowej. Zjed­no­cze­nie kluczowych komisariatów i wejście ich w skład RKL RFSRR by­ło jednoznaczne z dominacją tej ostatniej w stosunkach z Białorusią. W RKL SRRB byli tylko pełnomocnicy tych komisariatów. Kierownictwo zjed­no­czo­nych komisariatów było powoływane na Wszechrosyjskich Zjaz­dach Delegatów Robotniczych, Chłopskich i Żołnierskich, tak jak i Wszech­ro­syj­ski Centralny Komitet Wykonawczy. Przedstawicieli Bia­ło­ru­si zapraszano na zjazdy (VII-IX) Rad RFSRR jako gości, ale bez prawa gło­su. Natomiast rozporządzenia i decyzje zjednoczonych komisariatów obo­wią­zy­wa­ły na Białorusi. W zakresie pozostałych sekretariatów — de­cyz­je RFSRR były także obowiązujące, gdy zostały zatwierdzone przez rząd Białorusi. Skutkiem umowy było ograniczenie uprawnień rządu SRRB do zarządzania sprawami oświaty, rolnictwa, spraw wewnętrznych, och­ro­ny zdrowia i opieki socjalnej. W gestii władz Rosji znalazło się za­rzą­dza­nie sferami strategicznymi: polityką zagraniczną, transportem, łącz­noś­cią, finansami, gospodarką narodową Białorusi. Było to tym ważniejsze, że pod­pi­sa­nie umowy nastąpiło przed podpisaniem pokoju w Rydze w 1921 r., gdzie prawnie w imieniu Białorusi występowała delegacja Rosji Ra­dziec­kiej, a obecny tam przewodniczący CKW i RKL SRRB A. Czarwiakou nie miał prawa głosu, występując oficjalnie jako gość.

Widoczne podporządkowanie Białorusi oraz innych republik polityce RFSRR stało się powodem domagania się przez przedstawicieli posz­cze­gól­nych republik na IX Wszechrosyjskim Zjeździe Rad decydującego prawa gło­su i udziału w ogólnorosyjskim CKW, zgodnie z zasadą rów­nop­raw­noś­ci republik. Konsekwencją było ogłoszenie 30 grudnia 1922 r. na I Zjeździe Rad Republik deklaracji o utworzeniu Związku Socjalistycznych Republik Ra­dziec­kich, którą podpisały — poza Białorusią — Ukraina, Republika Za­ka­u­ka­ska i Rosja. Umowa związkowa wprowadzała obywatelstwo związ­ko­we dla obywateli poszczególnych republik. Obowiązującą dla ca­łe­go ZSRR była Konstytucja uchwalona na II Zjeździe Rad ZSRR 31 stycz­nia 1924 r. W pracach nad nią uczestniczyli też przedstawiciele Białorusi: A. Czarwiakou, W. Nodel i A. Getner. Stała się ona podstawą do uch­wa­le­nia konstytucji poszczególnych republik. Nowością w niej było utworzenie Ra­dy Narodowości jako reprezentacji poszczególnych republik. Nowa Kon­sty­tuc­ja BSRR została uchwalona dopiero w 1927 r. Powodem zwłoki był brak zgody białoruskich przywódców na umieszczenie w konstytucji zasady dyk­ta­tu­ry proletariatu[5].

Po­zyc­ja CKW i RKL Białorusi w ciągu lat dwudziestych ulegała zmia­nie. Wpływ na wyraźne rograniczenie kompetencji miała konstytucja ogól­noz­wiąz­ko­wa oraz zmiany w podziale administracyjnym kraju po 1924 r.

Po­cząt­ko­wo nie były wyraźnie rozdzielone kompetencje CKW i RKL. CKW posiadał dwa prezydia — małe i wielkie. Zarówno CKW jak i RKL by­ły narzędziem realizacji polityki RPK(b) i KPB. Między CKW i RKL ist­niał silny związek organizacyjny i funkcjonalny. RKL wybierana była ze skła­du CKW. Przewodniczący CKW był jednocześnie przewodniczącym RKL. RKL o swoich decyzjach informowała Prezydium CKW. CKW i RKL posiadały wspólny aparat administracyjno-techniczny[6].

W 1924 r. RKL wyodrębniła się w konstytucyjny organ wykonawczo-za­rzą­dza­ją­cy. Zniesiono łączenie stanowisk przewodniczącego CKW i RKL.

Konstytucje Białorusi z 1919 r. (obowiązująca do 1927 r. z niewielkimi zmia­na­mi) oraz z 1927 r. nie określały dokładnie kompetencji CKW. Jak po­ka­za­ła praktyka, zakres kompetencji dotyczył podziału ad­mi­nist­ra­cyj­ne­go i przyłączania nowych terenów, ustanawiania podatków, tworzenia no­wych organów i instytucji o znaczeniu republikańskim, prawa amnestii, roz­pat­ry­wa­nia protestów i skarg obywatelskich, wydawania instrukcji i kie­ro­wa­nia kampanią wyborczą do rad. W dziedzinie ustawodawczej CKW SRRB w 1921 r. uchwalił 8 aktów ustawodawczych, a w 1922 r. — ponad 40.

3 listopada 1924 r. CKW Białorusi uchwalił ustawę o Komisariatach Lu­do­wych BSRR. Komisariaty Spraw Finasowych, Inspekcji Robotniczo-Chłop­skiej, Pracy, Handlu Wewnętrznego oraz Wyższa Rada Gospodarki Na­ro­do­wej miały status zjednoczonych, tzn. podlegających bezpośrednio CKW ZSRR i realizujących w swojej działalności dyrektywy odpowiednich Ko­mi­sa­ria­tów Ludowych ZSRR. Mogły też one wnosić do tych ko­mi­sa­ria­tów korekty i wyjaśnienia dotyczące aktów prawnych przez nie wydanych. Po­dob­nie zjednoczone Komisariaty ZSRR mogły anulować rozporządzenia od­po­wied­nich komisariatów na Białorusi, jeśli naruszały one usta­wo­daw­stwo ogólnozwiązkowe[7].

Bar­dziej samodzielne były komisariaty niezjednoczone, m.in. Komisariat Oś­wia­ty, któremu podlegała cała sfera kultury.

Wszystkie projekty aktów prawnych, które miały ważne ogól­noz­wiąz­ko­we znaczenie albo dotyczyły Białorusi RKL ZSRR odsyłała do RKL BSRR w celu przedyskutowania i zaopiniowania. W ciągu roku gos­po­dar­cze­go 1926/1927 RKL BSRR rozpatrzyła 137 projektów aktów prawnych ZSRR i tylko 52 zaakceptowała bez poprawek. 70 projektów za­ak­cep­to­wa­ła z poprawkami, zaś 12 projektów odrzuciła[8].

Przyk­ła­dem negatywnego stanowiska RKL BSRR był sprzeciw wobec pro­jek­tu statutu Akademii Nauk ZSRR. RKL BSRR zarzucała mu rosyjski cha­rak­ter, nie uwzględniający praw innych narodów ZSRR[9].

Prze­wod­ni­czą­cym CKW Białorusi od 1920 r. do 1937 r. był A. Czar­wia­kou, który jednocześnie piastował funkcję przewodniczącego RKL Bia­ło­ru­si do 1924 r. Od 17 marca 1924 r. do 6 maja 1927 r. przewodniczącym RKL był J. Adamowicz, a następnie do 30 maja 1937 r. — Michał Ha­ła­dzied[10].

Or­ga­nem uprawnionym do wybierania CKW były zjazdy Rad jako naj­wyż­szy przedstawicielski organ władzy radzieckiej, w swoich kom­pe­te­n­cjach mający m.in. zatwierdzanie Konstytucji.

Tabela 5 prezentuje socjalno-partyjną strukturę CKW VII i VIII ka­den­c­ji.

Sy­stem wyłaniania rad daleko odbiegał od demokratycznych zasad pra­wa wyborczego. RPK(b) zabiegała o gwarancje odpowiedniej reprezentacji w ra­dach, które tworzone były na terytorium Białorusi we wsiach, mia­stecz­kach, miastach. Prawo wyborcze (bierne i czynne) posiadali robotnicy, chło­pi i żołnierze Armii Czerwonej i Floty.

Poz­ba­wio­ne praw wyborczych były osoby utrzymujące się z pracy na­jem­nej, prywatni handlowcy, zakonnicy i duchowni, byli urzędnicy i agenci po­lic­ji oraz osoby związane z działalnością kontrewolucyjną i przed­re­wo­lu­cyj­nym reżimem. Wybory odbywały się na zebraniach wyborczych w spo­sób jawny. Skład socjalny rad wiejskich, miasteczkowych i miejskich w la­tach 1926-1927 przedstawia tabela 6.

Z powyższego zestawienia wynika, że dominującą grupą społeczną w ra­dach byli chłopi bądź robotnicy. Inteligencja stanowiła znikomy procent, znacz­ny jedynie w radach miejskich — powyżej 25%. Interesujące są dane o skła­dzie partyjnym: najniższy stopień upartyjnienia był w radach wiej­skich, lecz z roku na rok wykazywał tendencję zwyżkową. Upartyjnienie prze­wod­ni­czą­cych rejonowych komitetów wykonawczych było powszechne w 1926 i 1927 r.

Statystyka upartyjnienia wskazuje, jak ważne znaczenie dla KPB miał wzrost liczby członków partii w radach. Stosunkowo niski odsetek ko­mu­ni­stów w radach wiejskich i miasteczkowych w drugiej połowie lat 20. wska­zu­je na niezbyt duże poparcie dla partii komunistycznej w środowiskach wiej­skich i miasteczkowych. Na taką pozycję KPB składało się kilka przy­czyn. Partia komunistyczna uznawała za podstawową zasadę państwa so­cja­li­stycz­ne­go dyktaturę proletariatu, podczas gdy na Białorusi dominującą gru­pą społeczną było chłopstwo. Rozmiary klasy robotniczej były znikome z powodu braku przemysłu. KPB nie była owocem działań miejscowych dzia­ła­czy i w latach 1917-1921 nie rozumiała problemu narodowego na Bia­ło­ru­si. Była partią małoliczną. Politycznie była upoważniona do pro­wa­dze­nia polityki RKP(b) na Białorusi.

Na Białorusi największe poparcie polityczne miała Białoruska Partia Soc­ja­li­stów-Rewolucjonistów oraz Powszechny Żydowski Związek Ro­bot­ni­czy „Bund”. W okresie przemian rewolucyjnych powstała także Bia­ło­ru­ska Organizacja Komunistyczna grupująca Białorusinów o poglądach ko­mu­ni­stycz­nych, m.in.: Usiewałada Ihnatouskiego, Usiewałada Falskiego, Pio­tra Il­ju­czon­ka, Fabiana Szantyra, Ściapana Bułata.

Usta­no­wie­nie władzy radzieckiej na Białorusi wywołało falę powstań an­ty­bol­sze­wic­kich, m.in. w Słucku. Do połowy lat 20. miały miejsce akty ter­ro­ru i sabotażu oraz zabójstw. Przełomowym wydarzeniem mającym za­koń­czyć akcje powstańcze i dywersyjne na Białorusi Radzieckiej był po­ka­zo­wy proces tzw. „listopadowców” w 1926 r., w którym sądzono działaczy kul­tu­ral­nych ze Słucka. Wśród nich aktywnością wyróżniał się nauczyciel Ju­ry Listapad.

Naj­więk­szą partią opozycyjną w 1920 r. była Białoruska Partia Soc­ja­li­stów-Rewolucjonistów (eserów). Ze względu na duże poparcie chłopstwa (par­tia miała około 20 tys. członków), w 1920 r. liczyła na przeforsowanie swo­je­go programu i odegranie dominującej roli w stworzeniu białoruskiej pań­stwo­woś­ci. Przed ogłoszeniem SRRB w 1920 r. BPSR żądała zwo­ła­nia Wszechbiałoruskiego Zjazdu w celu określenia państwowego ustroju Bia­ło­ru­si, utworzenia koalicyjnego rządu z przedstawicieli komunistów i le­wi­co­wych partii narodowej demokracji, głównie BPSR, utworzenia bia­ło­ru­skie­go wojska, pełnej niezależności BSRR od Rosji Radzieckiej, roz­sze­rze­nia terytorium Białorusi do granic etnograficznych, uznania języka bia­ło­ru­skie­go za państwowy[11]. BPSR nie zgodziła się na podpisanie deklaracji o nie­pod­leg­łoś­ci SRRB ze względu na terytorialne okrojenie jej do sześciu po­wia­tów guberni mińskiej i nieprzyjęcie nazwy państwa „Republika Bia­ło­ru­ska”. Przywódcy BPSR ogłosili, że „zajmują samodzielne stanowisko po­li­tycz­ne, bronią interesów chłopów i pracującej inteligencji białoruskiej i nie podzielają bolszewickiego punktu widzenia na problem władzy pań­stwo­wej na Białorusi”[12].

W raporcie BC KPB wysłanym do KC RPK(b) stwierdzano: „Partia bia­ło­ru­skich socjalistów-rewolucjonistów po „Bundzie” jest największą po­li­tycz­ną organizacją na Białorusi i ma wpływy wśród inteligencji wiejskiej i niek­tó­rych warstw chłopstwa. Ogłosiła, że całkowicie stoi na gruncie wła­dzy radzieckiej i oświadczyła słownie gotowość pracy w organach ra­dziec­kich”[13].

KPB jeszcze w 1919 r. odrzucała potrzebę istnienia samodzielnego pań­stwa białoruskiego: „Może Białoruś, która nie ma swojej narodowej kul­tu­ry, kraj zruszczony do takiego stopnia, że ciężko wyznaczyć granicę w spo­so­bie bycia, języku i kulturze z Wielkorusami, nie powinna była wy­od­ręb­nić się w samodzielną Republikę Białoruską. Może o wiele lepiej byłoby pod każdym względem być nieodłączną częścią Radzieckiej Rosji. Może to wy­od­ręb­nie­nie wywoła wzrost narodowego szowinizmu. Niemniej jednak w ak­tu­al­nych warunkach, tymczasowo może i trzeba było wyodrębnić Bia­ło­ruś w samodzielną radziecką republikę ze swoim robotniczo-chłopskim rzą­dem”[14].

W obliczu zagrożenia wyodrębniona z KPLiB KPB zmieniła taktykę dzia­ła­nia. 30 lipca 1920 r. postanowiła przyjąć Białoruską Organizację Ko­mu­ni­stycz­ną w swoje szeregi[15]. Jako główne zadanie stawiała or­ga­ni­za­cję komórek komunistycznych w przedsiębiorstwach oraz we wsiach, a tak­że pro­pa­gan­dę w prasie i zakładanie szkół partyjnych[16]. KPB w całości za­czę­ła realizować politykę RPK(b) przyjętą na X zjeździe tej partii w marcu 1921 r., zwłaszcza postanowienia wewnątrzorganizacyjne i na­ro­do­woś­cio­we.

Powszechny Żydowski Związek Robotniczy „Bund” na nadzwyczajnej kon­fe­ren­c­ji 25 marca 1921 r. podjął decyzję o wejściu do RPK(b). W ten spo­sób ilość członków KPB znacznie wzrosła. Większość jej członków sta­no­wi­li Żydzi. Poza małą liczbą członków KPB, 1700 w 1920 r., o zni­ko­mym wpływie partii na społeczeństwo decydowało niskie morale jej człon­ków. Wielokrotnie członkom partii zarzucano korupcję i pijaństwo. Ana­li­zu­jąc sytuację w Borysowie W. Knorin mówił: „Wśród niektórych człon­ków partii obserwuje się łapówkarstwo, pijaństwo. Głębokiej pracy nie ma. Pro­wa­dzi się pracę powierzchowną, mityngową. Towarzyszy cieszących się po­pu­lar­noś­cią i autorytetem nie ma”[17]. Na posiedzeniu Biura Centralnego KPB 17 lipca 1921 r. podjęto decyzję o ubieganiu się przed KC RPK(b) o mo­bi­li­zac­ję 100 działaczy partyjnych do pracy na Białorusi[18]. W sze­re­gach partyjnych poza niskim morale członków zaznaczył się biurokratyzm i oder­wa­nie od problemów społeczeństwa.

Grupa 32 białoruskich komunistów z BOK starała się nadać polityce par­tii oblicze narodowe, w czym nie było zainteresowane BC KPB. 1 lu­te­go 1921 r. grupa złożyła oświadczenie: „Biorąc pod uwagę pilną potrzebę od­rzu­ce­nia w budowie Radzieckiej Białorusi błędów, które miały miejsce w przesz­łoś­ci, uważamy za swój komunistyczny obowiązek przedstawienie BC KPB swoich poglądów na komunistyczną pracę na Białorusi w związ­ku z brakami w przeszłości. (...) Nieznajomość historii kraju, brak zro­zu­mie­nia dla ruchu białoruskiego, zupełne oderwanie się od mas pracujących kra­ju, brak szerokiej, poważnej partyjnej pracy — oto specyfika minionej po­li­ty­ki komisarzy byłego Zachodniego Obwodu. Stąd antybiałoruska po­li­ty­ka i cały szereg błędów na Białorusi. O wyniku popełnionych błędów świad­czy to, że nastroje chłopstwa, które z radością witało Armię Czer­wo­ną w 1920 r., zmieniły się na niekorzyść władzy radzieckiej”[19]. „Wydział agi­tac­ji i propagandy Litbiełu przy KC RPK w Moskwie chcącym jechać na Białoruś białoruskim komunistom potrafił oświadczyć, że nie wyśle ich tam, jako że są Białorusinami, a nie Litwinami. (...) Koniecznie należy mo­bi­li­zo­wać do pracy na Białorusi białoruskich pracowników politycznych — komunistów, znających kraj i sztucznie rozrzuconych po całej Rosji. Roz­p­ro­sze­nie miejscowych sił między innymi odbiło się obecnie na or­ga­ni­zac­ji władzy na Białorusi: zabrakło na miejscu niezbędnych kandydatur na od­po­wie­dzial­ne stanowiska i faktycznie u władzy znaleźli się prawie ci sami ko­mu­niś­ci, co i wcześniej”[20].

Bia­ło­rus­cy komuniści żądali wprowadzenia polityki białorusizacji, roz­sze­rze­nia wydawnictw w języku białoruskim, nadania językowi bia­ło­ru­skie­mu statusu języka państwowego.

Na posiedzeniu BC KPB 15 lutego 1921 r. rozpatrywane było sta­no­wi­sko białoruskich komunistów. Spośród nich w posiedzeniu uczestniczyli m.in. Piotr Iljuczonak, Michał Kudzielka, Jazep Karanieuski, Ściapan Bu­łat, Astaszonak. Zwracali oni uwagę na silne wpływy białoruskich eserów wśród chłopstwa. Za konieczne uważali uznanie języka białoruskiego za pań­stwo­wy, wysłanie Białorusinów komunistów do wszystkich instytucji, przy­łą­cze­nie do Białorusi powiatów guberni homelskiej, witebskiej i smo­leń­skiej. P. Iljuczonak mówił: „Od 17 roku nieprawidłowo prowadzono po­li­ty­kę władzy radzieckiej na Białorusi w kwestii narodowościowej. Uwa­ża­ło się, że jakiekolwiek wspominanie o Białorusi jest kontrewolucyjne. W Mosk­wie Białorusinów nie puszczano na Białoruś. Wysyłano tylko ob­cych. (...) Problem granic stawialiśmy w KC RPK i był zdjęty ze względu na szereg politycznych uwarunkowań i komuniści nie mieli prawa go pod­no­sić”[21].

BC KPB uznało oświadczenie grupy 32 białoruskich komunistów za „nie­kon­sek­wen­t­ne i nie odpowiadające duchowi komunistycznemu”[22].

W wyniku działań KPB , w lutym 1921 r. aresztowano grupę 860 dzia­ła­czy BPSR. W samej KPB od 15 sierpnia do 25 października 1921 r. przep­ro­wa­dzo­no na polecenie KC RPK(b) czystkę szeregów partyjnych. Or­ga­ni­zo­wa­ły ją komisje złożone z doświadczonych komunistów. Czystka do­ty­czy­ła głównie urzędników i wychodźców z innych partii politycznych. Wśród wyrzuconych z KPB 35% stanowili urzędnicy i ludzie wolnych za­wo­dów, 32% — chłopi, 25% — robotnicy i 8% — inni. W partii pozostało 1 589 osób z liczby 6 396 członków przed czystką[23]. Niektórych członków par­tii aresztowano, np. Usiewałada Falskiego, założyciela Towarzystwa Bia­ło­ru­skie­go. Zatrzymano go 30 września 1921 r., skazano na 5 lat domu pop­raw­cze­go i wysłano z Białorusi na bliżej nieokreślony teren[24]. W 1921 r. do pracy na Białoruś przysłano 928 członków RPK (773 z Mosk­wy i guberni RFSRR, 95 z Ukrainy, 60 z innych republik). W 1922 r. przysłano jeszcze 574 komunistów (w tym 311 z Armii Czerwonej)[25].

KPB kierowała całą polityką na Białorusi. Na poszczególnych zjazdach przyj­mo­wa­no zasady nowej ekonomicznej polityki (NEP), polityki na­ro­do­woś­cio­wej i kulturalnej. Od 1924 r. KPB była jedyną legalną partią po­li­tycz­ną na terenie Białorusi. BPSR na swoim zjeździe 8 czerwca 1924 r. pod­ję­ła decyzję o samolikwidacji: „My, byli członkowie Białoruskiej Partii Soc­ja­li­stów-Rewolucjonistów, dochodzimy do przekonia, że dalsze istnienie Bia­ło­ru­skiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów jest bezpodstawne, że ist­nie­nie jej rozbijałoby jedynie front mas pracujących, wstrzymywałoby roz­wój rewolucji socjalnej i utrudniało wzmacnianie ustroju radzieckiego na Bia­ło­ru­si, a tym samym byłoby zjawiskiem kontrewolucyjnym. Uważając, że w tak odpowiedzialnej chwili walki proletariatu z burżuazją siły re­wo­lu­cyj­ne nie mogą pozostawać bierne, oświadczamy, że gotowi jesteśmy w dal­szym ciągu walczyć z kapitalizmem o socjalne i narodowe prawa ludu pra­cu­ją­ce­go Białorusi i całego świata pod sztandarem Partii Ko­mu­ni­stycz­nej i wzywamy wszystkich pozostałych byłych członków lub uważających się za członków Partii Eserów, zarówno tu, jak i za granicą, w których silny jest odruch rewolucyjny, aby i oni poszli naszą drogą”[26].

Og­ło­sze­nie w lipcu 1923 r. dekretu CKW ZSRR i Białorusi o amnestii wo­bec przywódców i uczestników antyradzieckich narodowych organizacji i ru­chów, które działały w latach 1918-1920, spowodowało wzrost za­u­fa­nia społecznego do polityki partii komunistycznej i władz radzieckich. Na­stą­pił przełom w postawie białoruskiej emigracji politycznej. Na kon­fe­ren­cji w Berlinie w październiku 1925 r. działacze Bialoruskiej Republiki Lu­do­wej uchwalili likwidację rządu i uznali Białoruską Socjalistyczną Re­pub­likę Ra­dziec­ką za państwo białoruskie, a Mińsk za jedyne centrum pań­stwowo-na­ro­do­we odbudowanej Białorusi. Część działaczy BRL powróciła na Bia­ło­ruś.

W ukształtowaniu systemu władzy na Białorusi w latach 20. decydującą ro­lę odgrywała KPB. Zabiegała ona o partyjny skład innych organów wła­dzy. W latach 20. odbyło się 10 zjazdów partii.

Wzrost liczby członków partii w latach dwudziestych odzwierciedla po­niż­sza tabela.

Ta­be­la 7. Rozwój szeregów partyjnych KPB w latach dwudziestych w BSRR

Źród­ło: Biełaruskaja Sawieckaja Encykłapiedyja, t. 12, Mińsk 1975, s. 225.

Po­wyż­sze dane wskazują na znaczny wzrost liczby członków partii w cią­gu lat 20., od 1 700 w 1920 r. do 33 381 w 1929 r. Wyraźny wzrost liczby członków partii nastapił w 1925 r. Było to spowodowane przy­łą­cze­niem części guberni witebskiej, homelskiej i smoleńskiej do Bia­ło­ru­si oraz tzw. leninowskim naborem (po śmierci W. Lenina).

Przed wszystkimi siłami politycznymi istniejącymi na Białorusi po za­koń­cze­niu I wojny światowej stanął problem odbudowy kraju ze zniszczeń wo­jen­nych. Odbudowy wymagał przemysł. Wobec katastrofalnej sytuacji na Białorusi i na innych terytoriach byłego imperium rosyjskiego na mocy X Zjaz­du RPK(b) zaczęto wprowadzać nową ekonomiczną politykę w celu oży­wie­nia gospodarki. Udział kapitału prywatnego zaczął odgrywać pod­sta­wo­wą rolę w rozwoju gospodarki. W 1926 r. na Białorusi było 60 178 drob­nych przedsiębiorstw przemysłowych i rzemieślniczych, wśród nich 58 034 prywatnych[27]. Podstawę stanowił przemysł spożywczy i drzewny.

W gospodarce rolnej istniała wolność wyboru form własności: pań­stwo­we (sowchozy), spółdzielcze (kołchozy) i prywatne. Preferowane było pry­wat­ne gospodarstwo rolne średniej wielkości. Kolektywizacja nie osiągnęła do lat 30. znacznych rozmiarów. Większość członków kołchozów stanowili by­li parobkowie i biedota wiejska.

Jedną z istotnych zmian związanych z tworzeniem nowych struktur wła­dzy stanowił nowy podział administracyjny Białorusi. Na miejsce 15 po­wia­tów, 227 gmin i 3 405 rad wiejskich utworzono 10 okręgów: bobrujski, mo­zyr­ski, orszański, borysowski, witebski, kaliniński, miński, mohylewski, po­łoc­ki i słucki; 100 rejonów i 1 202 rady wiejskie[28]. W 1926 r. doszły jesz­cze 2 okręgi: rzeczycki i homelski. Zmiana podziału terytorialnego przy­czy­ni­ła się do przebudowy systemu władzy lokalnej. W 1924 r. odbyły się okręgowe i rejonowe zjazdy rad, które wybrały odpowiednie komitety wy­ko­naw­cze.