|
Próba oceny
*
Sylwester Kossow otrzymał godność metropolity
kijowskiego po wielkim poprzedniku Piotrze Mohyle. Kossow był współpracownikiem
metropolity kijowskiego i oddanym przyjacielem. Metropolita Mohyła wyniósł
Kossowa na wyżyny hierarchii cerkiewnej. Dzięki niemu pełnił odpowiedzialne
funkcje w szkołach kijowskich i winnickich. Z rekomendacji Piotra Mohyły został
biskupem mścisławskim. Mohyła widział potrzebę popierania ludzi zdolnych,
wykształconych, otwartych na nowe tendencje oświatowe i kulturowe. W gronie tej
kategorii duchownych znalazł się Sylwester Kossow. Kossow wyróżniał się
talentem pisarskim i oratorskim. Znał doskonale teologię, filozofię i historię.
Ukończył będące wówczas na wysokim poziomie szkoły w Wilnie, Lublinie,
Zamościu, Ołomuńcu i Wiedniu. Podobnie jak Piotr Mohyła Sylwester Kossow łączył
edukacje zachodnią z bizantyjską tradycją. Pochodzący z białoruskiej szlachty
był doskonale zorientowany w sytuacji politycznej i społecznej. Cechy te
predestynowały go do zajęcia wysokiej pozycji w hierarchy cerkiewnej.
W ciągu dziesięciu lat pełnienia funkcji
metropolity (1647-1657) Sylwester Kossow wspierał działalność licznych drukarń
i bibliotek. Metropolita rozumiał konieczność poszerzenia wiedzy wśród ludności
prawosławnej, podniesienia świadomości wyznaniowej i narodowej. Z jego
inicjatywy tylko w monasterze kupiatyckim ukazały się drukiem: „Tryfalogion”
(1647), „Psałterz” (1650), „Nowy Testament” z „Psałterzem” (1652), „Bukwar”
(1653), „Leksykon” (1653). Z drukarni bractwa mohylewskiego wyszedł drukiem
„Bukwar” (1648) a wileńskiego: „Modlitewnik” (1652) i „Bukwar” (1652). Księgi
liturgicznego i podręcznikowego charakteru były drukowane w Ławrze
Kijowsko-peczerskiej. Owe zestawienie pozycji wydawniczych pokazuje ogromnego
zainteresowanie Sylwestra Kossowa prawidłowym funkcjonowaniem szkolnictwa w
Kościele prawosławnym. Metropolita popierał powstanie nowych szkół
przykalsztornych i parafialnych. Szczególną rolę przywiązywał do działalności
bractw cerkiewnych. Bractwa w czasach pełnienia godności metropolity przez
Kossowa stawały się głównymi ośrodkami działalności oświatowej i charytatywnej.
Rządy
Sylwestra Kossowa metropolią kijowską wypadły na burzliwe lata wojen i zamętu
politycznego, zakończone ostatecznie podziałem metropolii kijowskiej.
Metropolita był zwolennikiem porozumienia z Rzeczypospolitą. Podobnie jak
wszyscy biskupi prawosławni początkowo dążył do ograniczenia powstania Bohdana
Chmielnickiego, ale po ugodzie perejasławskiej poparł postulaty wyznaniowe i
polityczne Kozaków. Kossow był jednak przeciwny połączenia się z państwem
moskiewskim i odmówił złożenia przysięgi wierności carowi. Zdecydowanie
przeciwstawiał się podporządkowaniu metropolii kijowskiej patriarchatowi
moskiewskiemu. Szybko zachodzące zmiany polityczne spowodowały, że metropolita
stał się częściowo zakładnikiem polityki Chmielnickiego. Wprawdzie po ugodzie
zborowskiej udał się do Warszawy, aby zgodnie z jej ustaleniami objąć miejsce
senatorskie, ale po nie zaakceptowaniu tego porozumienia przez sejm i klęsce
kozackiej pod Beresteczkiem nowa sytuacja zmusiła go do ponownej bliskiej
współpracy z hetmanem. Chmielnicki nie zawsze liczył się z opinią metropolity.
Sprzeciw Kossowa wobec żądań Moskwy wywołał ze strony rosyjskich władz
politycznych i cerkiewnych podejrzliwy stosunek wobec metropolii kijowskiej.
Zarzucano mu uległość katolickiemu królowi polskiemu i niechęć w stosunku do
cara moskiewskiego. Ze strony polskiej patrzono na metropolitę jako jednego ze
sprawców seperatystycznych dążeń społeczności ruskiej i buntów kozackich.
Działalność unitów z jednej strony i dążenie Moskwy do włączenia metropolii
kijowskiej spowodowała wystąpienie Sylwestra Kossowa o uzyskanie niezależnej
struktury kościelnej od Moskwy i Konstantynopola. Działania metropolity były
zbieżne z oczekiwaniami władz Rzeczypospolitej obawiających się wpływów państw
ościennych. Śmierć hierarchy przerwała starania o utworzenie samodzielnego
patriarchatu. Idea ta stała się istotnym punktem działalności metropolity
Dionizego Bałabana i współtwórcy ugody hadziackiej Iwana Wyhowskiego.
Sylwester
Kossow, archimandryta peczerski, biskup białoruski, metropolita kijowski był
jednym z ostatnich wielkich obrońców prawosławia w Rzeczypospolitej połowy XVII
wieku. Ten wybitny hierarcha prawosławny próbował zachować niezależność
Kościoła prawosławnego od patriarchatu moskiewskiego. Walczył też o prawa
swojej Cerkwi w Rzeczypospolitej. Metropolita zarządzał Cerkwią w okresie
największych rozstrzygnięć politycznych o losach państwa. Powstanie Bohdana
Chmielnickiego, wojna z Moskwą, Szwecją i Siedmiogrodem zmusiły hierarchę do
podejmowania trudnych decyzji wyboru. Co czynić w sytuacji konfliktów
zewnętrznych i wewnętrznych państwa, narastania kontrreformacji i
nietolerancji. W okresie kiedy część biskupów skłaniała się ku unii Sylwester
Kossow został biskupem mohylewskim - jedynej diecezji prawosławnej na terenie
Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jego działania przyczyniła się do odrodzenia
życia religijnego, reaktywowania struktury parafialnej. Biskup Sylwester Kossow
z całą energią bronił praw cerkwi i monasterów prawosławnych z całej
Rzeczypospolitej. Jako metropolita dążył do zachowania statusu prawnego całego
Kościoła, niezależności od patriarchatu moskiewskiego i zakusów unitów. W
sytuacji konfliktu z Turcją nie mógł nie uwzględnić trudnego położenia
patriarchatu carogrodzkiego. Z tego też powodu powstała myśl o utworzeniu
samodzielnego patriarchatu w Rzeczypospolitej. Rozwój zreformowanych szkół
cerkiewnych miał dostarczyć nowej kadry Kościołowi prawosławnemu. Gwałtowna
śmierć metropolity Sylwestera Kossowa przerwała owe zamierzenia. Już dla
ówczesnych władyka Sylwester Kossow był symbolem postawy prawosławnego
duchownego, wzorem dla następnych pokoleń. Sylwester
Kossow, władyka białoruski, metropolita kijowski ma trwałe miejsce w historii
Cerkwi prawosławnej w Rzeczypospolitej.
|