|
 KRYNICA
Ideologia i przywódcy białoruskiego katolicyzmu
Małgorzata Moroz
Aneksy
Aneks nr 1
Tematy odczytów wygłoszonych w ramach działalności BIGiK w latach 1926—1936
1. J. Stankiewicz, Muślimowie białoruscy i białoruska literatura pisana arabskim pismem.
2. Tenże, Literatura białoruska drukowana czcionką arabską.
3. J. Zeniuk, Problem ziemi, a polityka agrarna w końcu XIX i na początku XX wieku.
4. A. Stepowicz, Główne czynniki zjawisk społecznych.
5. L. Dubiejkowski, O budownictwie.
6. P. Karuzo, Ewolucja białoruskiej myśli odrodzeniowej.
7. Tenże, Idealizm, realizm i idea.
8. Tenże, Psychologia narodu.
9. L. Dubiejkowski, Reforma budownictwa w miasteczkach i wsiach białoruskich.
10. J. Malecki, Kim jesteśmy?
11. M. Pieciukiewicz, O plemionach słowiańskich.
12. A. Klimowicz, O gospodarce.
13. T. Kunicki, O higienie.
14. S. Hrynkiewicz, Uniwersytety ludowe.
15. J. Stankiewicz, Reforma języka białoruskiego w BSSR.
16. J. Lipski, Eufrozja Połocka.
17. M. Pieciukiewicz, Obrządek juliański z etnograficznego punktu widzenia.
18. A. Klimowicz, Wilno jako kulturalno—historyczne centrum ziem białoruskich.
19. Tenże, Gospodarcze potrzeby i możliwości wsi.
20. W. Godlewski, O białoruskiej kulturze i literaturze.
21. M. Pieciukiewicz, Starodawna literatura białoruska.
22. W. Godlewski, Początki historii Białorusi.
23. J. Malecki, Skąd wywodzi się naród białoruski.
24. Tenże, Satyra u Franciszka Bohuszewicza.
25. W. Godlewski, Kształtowanie się białoruskiej państwowości.
26. Tenże, Złoty wiek starodawnej literatury białoruskiej.
27. A. Klimowicz, Białoruski system ekonomiczny od XII do XVI wieku.
28. M. Szkielonek, Sądy kopne na Białorusi.
29. A. Stankiewicz, Z życia i działalności Kazimira Swajaka.
30. Tenże, Franciszek Skaryna i jego dzieło.
31. W. Godlewski, Kształtowanie się Wielkiego Księstwa Litewskiego a Białoruś.
32. Tenże, Unia Wielkiego Księstwa Litewskiego z Polską.
33. Tenże, Brzeska unia religijna 1596 r.
34. M. Milucz, Społeczna i literacka działalność „Ciotki” (Alojzy PaszkiewiczKairys).
35. J. Hermanowicz, Mandżuria — kraj i ludzie.
36. A. Stankiewicz, Magnuszewski a białoruskie odrodzenie narodowe.
37. Tenże, Prof. M. Bobrowski a białoruski ruch odrodzeniowy.
Aneks nr 2
Spis miejscowości, w których działały koła Białoruskiego Instytutu Gospodarki i Kultury w latach 1933 i 1935
Źródło:CAPL, zespół 53, inwentarz 23, t. 1837, k. 171, 171v., k. 178.
Aneks nr 3
List ks. Wincentego Godlewskiego do ks. Władysława Tołoczki
Oryg., rkps
Wilno, Ostrobramska 25 — 13
25.II.1934 r.
Czcigodny Księże Władysławie!
W sprawie osadzenia mnie w więzieniu mokotowskim, zamiast w klasztorze, podaję niektóre fakty:
Dnia 23 marca 1927 roku, po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Okręgowego w Sądzie Najwyższym, co nastąpiło w styczniu tegoż roku, zjawiła się plebanii żodziskiej w godzinach popołudniowych policja i oświadczyła mi, że daje mi kilka godzin czasu dla uporządkowania spraw osobistych i parafialnych, bo musi mnie odtransportować do więzienia w Mokotowie celem odbycia kary. Zaprotestowałem przeciwko temu, powołując się na art. 22 konkordatu, gdzie jest wyraźnie powiedziane, że „w razie sądowego skazania na więzienie, odbywać oni (duchowni i zakonnicy) będą tę karę w klasztorze lub w innym Domu zakonnym, w pomieszczeniach na ten cel przeznaczonych”. Po zacytowaniu tego ustępu oświadczyłem policji, że ona postępuje bezprawnie i ja do więzienia nie pojadę. Wtenczas policja oświadczyła mnie, że ona ma rozkaz i ten rozkaz musi spełnić, chociażby zmuszona była użyć siły. Po tak kategorycznym oświadczeniu udałem się na pocztę w Żodziszkach, skąd nadałem dwa telegramy: jeden do Wileńskiego Arcybiskupa Metropolity R. Jałbrzykowskiego, prosząc go o wstawiennictwo u odnośnych władz, celem odbycia kary w klasztorze, a drugi — do prokuratora Sądu Okręgowego w Wilnie, prosząc o prolongatę w uporządkowaniu spraw parafialnych. Na pierwszy telegram nie otrzymałem zupełnie odpowiedzi, a na drugi otrzymałem — już w Mokotowie, że prokuratura nie była w stanie dać odpowiedzi w czas. Po przyjeździe do Mokotowa zwróciłem się do Nuncjusza z obszernym raportem, przedstawiając bezprawne osadzenie mnie w więzieniu mokotowskim, przeznaczonym dla ciężkich przestępstw, powołując się na tenże ustęp artykułu 22 konkordatu, dodając że nie jestem pozbawiony ani kapłaństwa ani praw, i jako duchowny skazany na twierdzę, nie powinienem odbywać kary w więzieniu razem z kryminalistami, lecz, zgodnie z konkordatem, w klasztorze lub jakimkolwiek Domu zakonnym. Prosiłem przy tym, ażeby nuncjatura, jako przedstawicielka Stolicy Apostolskiej, stanęła w obronie konkordatu i praw duchowieństwa katolickiego. Na to moje pismo nie otrzymałem odpowiedzi.
W parę tygodni po przyjeździe do Mokotowa dowiedziałem się od władz więziennych, że osadzono mnie w więzieniu zupełnie „prawnie”, albowiem w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości, zaraz przed moim przyjazdem do Mokotowa, było zamieszczone rozporządzenie ministra sprawiedliwości (a był nim wtedy p. Meysztowicz), nakazujące wszystkich księży, skazanych przez sądy, osadzać w trzech, przeznaczonych na ten cel więzieniach: Mokotowie, Wronkach i Drohobyczu. Rozporządzenie to ukazało się w marcu 1927 r. (numeru „Dziennika” nie pamiętam, chociaż go widziałem).
Nie mając znikąd ratunku, zgodziłem się z losem, więcej żadnych starań nie czyniłem, uważając je za bezcelowe. Przebywałem w więzieniu mokotowskim od 24 marca 1927 roku do 14 lipca 1928 roku, zwolniony byłem przedterminowo na mocy amnestii z okazji dziesięciolecia niepodległości Polski. Skazany byłem na dwa lata twierdzy, tak że normalnie musiałbym przebywać do 24.III.1929 r. Wywieziony byłem z Żodziszek o północy z 23 na 24 marca 1927 r.
Tyle mogę udzielić wyjaśnień w sprawie mojego aresztowania i pobytu w więzieniu mokotowskim, gdzie przebywałem w celi pojedynczej.
Łączę wyrazy głębokiego szacunku
Ks. Winc.[enty] Godlewski
Źródło: CBN BAN, zespół 23, inwentarz 1, t. 791, k. 17, 17 v., 18.
|
Powiat
|
Miejscowość
|
1933 rok
(w nawiasie liczba członków w kole)
|
1935 rok
(źródło nie wykazywało liczby członków w kole)
|
|
Wileńskotrocki
|
WilnoJuszkiKirdziejowceAdamczukiMiednikiKiejpuny
|
+(57)+(16)+(11)+(12)+(19)+(13)
|
++++
|
|
Oszmiański
|
SzutowiczeNaratyOrleniataPiotrowiczeMur.
Oszmianka
|
+(49)+(10)+(15)+(11)+(20)
|
+++
|
|
Baranowicki
|
BaranowiczeNowa
MyszLuszniewoNiedźwiedziczeHajnin
|
+(18)+(15)+(10)+(35)+(12)
|
+
+
|
|
j.w.
|
j.w.
|
j.w.
|
j.w.
|
|
Baranowicki
|
HorodziszczeLachowiczeWolna
|
+(9)+(45)+(10)
|
++
|
|
Bielski
|
BiałaNarewka
|
+(20)+(15)
|
+
|
|
Brasławski
|
SzalcinySzewlanyBorodzieniczeIkaźńPowiacieBrasławCiecierki
|
+(21)+(10)+(8)+(17)+(13)+(7)+(15)
|
++
|
|
Dzisneński
|
Łużki
|
+(10)
|
|
|
Mołodeczański
|
Krynica
|
+(15)
|
|
|
Nowogródzki
|
IwanowiczeWarakomszczyznaLubcza
|
+(15)+(9)+(16)
|
+
|
|
Nieświeski
|
JeszkowiczeW.
LipaBuraczki
|
+(14)+(11)+(10)
|
|
|
Postawski
|
DziemiaszeCharki
|
+(7)+(23)
|
++
|
|
Prużański
|
Bereza
KartuskaDobuczynBakuny
|
+(12)+(14)+(9)
|
|
|
Słonimski
|
Rudawka
|
+(12)
|
|
|
Stołpecki
|
RubieżewiczeZadworzeLadki
|
+(21)+(15)
|
+++
|
|
Święciański
|
DubnikiBaranieSopronięta
|
+(15)+(16)+(10)
|
|
|
Wołkowyski
|
Dulence
|
+(10)
|
|
|
j.w.
|
j.w.
|
j.w.
|
j.w.
|
|
Wilejski
|
BudsławŻodziszkiRasłoDanuszewoCzapielszczyzna
|
+(25)+(66)+(45)+(12)+(12)
|
+
+
+
+
|
|
RAZEM:
|
53 koła
(937)
|
24 koła
(580)
|
|
Ïóáë³êóåööà íà
ñàéöå ç ëàñêàâàé çãîäû Áåëàðóñêàãà
óñòàðû÷íàãà Òàâàðûñòâà äû À¢òàðà
|
Ïîëüñê³ à¢êöû¸í
