|
o. Grzegorz Sosna
Doroteusz Fionik
Parafia Ryboły
Zarys dziejów parafii
Część pierwsza
Rozdział I
Historia rozpoczyna się od Narwi
Rzeka Narew, jako ważna arteria wodna, od zarania osadnictwa w środkowym jej biegu, była rzeką etniczno-kulturowego pogranicza. Tu stykały się bowiem ze sobą żywioł wschodniosłowiański, zachodniosłowiański oraz bałtyjski. Narew wraz z dopływami wyznaczała kierunki przemieszczania się ludów ze wschodu na zachód oraz z północy na południe. Ta rzeka dawała pożywienie, chroniła, łączyła ze światem.
Już w epoce neolitu (6000 — ok.1700 l. p.n.e.) omawiane nadnarwiańskie okolice były dość gęsto zamieszkałe. Świadczą o tym krzemienice i obozowiska odnajdowane koło Ryboł, Ciełuszek i Kaniuk. Mniej liczne są ślady pobytu grup ludzkich z epoki brązu (1700-700 l. p.n.e.). Z okresu lateńskiego i rzymskiego (ok. III-IV w. n.e.) pochodzi interesujący materiał ceramiczny z osad w okolicach Ryboł i Ciełuszek. Jeszcze w ubiegłym stuleciu na gruntach wsi Ryboły znajdowało się 5 kurhanów. W jednym z nich, o nazwie Repnik, w 1864 r. znaleziono kamienne dłuto, które zostało przekazane do muzeum w Grodnie1.
Ogólnie rzecz biorąc, terytorium współczesnej prawosławnej parafii Ryboły należy do najbogatszych w obiekty archeologiczne w całej, dosyć rozległej gminie Zabłudów. Według programu badawczego: Archeologiczne Zdjęcie Polski, mającego na celu inwentaryzację stanowisk archeologicznych, gmina ta wchodzi w skład szesnastu obszarów, z których dziewięć zostało już kompleksowo przebadanych. W ich obrębie zlokalizowano 116 stanowisk archeologicznych. Większość z nich koncentruje się w południowej części gminy zabłudowskiej2.
Na przestrzeni VI i VII w. n.e. dolinę środkowej Narwi zaczynają aktywnie kolonizować wschodni Słowianie. Być może z tego okresu pochodzi niezauważalne dziś grodzisko znajdujące się przy drodze z Ryboł do Pawłów. Niedaleko od tego miejsca, w uroczysku P’eczyski*, znajduje się wzniesienie o znamiennej nazwie Swiat’aja Hor’a (Święta Góra). Legenda głosi, że na Świętej Górze była niegdyś cerkiew, która zapadła się pod ziemię. Podobno w paschalną noc, przykładając w tym miejscu ucho do ziemi, można usłyszeć bicie dzwonów3.
Pofałdowane okolice Ryboł (różnice wysokości terenu dochodzą tu do 28 metrów; najwyższe wzniesienie sięga 157 m n.p.m. — B’urciewa Hor’a ) kryją, być może, jeszcze wiele podobnych tajemnic.
Ze Swiat’oj Hor’y przenieśmy się nad rzekę Narew, w miejsce, gdzie przed wiekiem XVI znajdowała się wieś Ryboły. Aby tam trafić najlepiej podążać wzdłuż biegu strumyka o nazwie Di’akowka. Bieże on początek w uroczysku Petraszk’i, przepływając przez pola i łąki o nazwach: Lewot’owszczyna, Dołomon’owszczyna, Dia’kowszczyna, Berezn’ik i Kalinnik. Di’akowka wpływa do Narwi w uroczysku Cerkwisko, które znajduje się przy brodzie, na drodze z Ryboł do wsi Ploski. Tu właśnie, na wyniosłym brzegu rzeki, pierwotnie była zlokalizowana wieś Ryboły.
1 Topograficzeskija swiedenija o gorodiszczach i kurhanach w Grodnienskoj guberni [w:] Pamjatnaja kniga Grodnienskoj gubierni na 1890 g., s. 12.
2 H. Karwowska, Gmina Zabłudów. Archeologiczne Zdjęcie Polski. „Z Ziemi Zabłudowskiej”, 1992, nr 4, s. 4. Należy także odnotować, że materiał antroponimiczny gm. Zabłudów, a szczególnie jej południowej części, charakteryzujący dwadzieścia wsi, znalazł odzwierciedlenie w pracy magisterskiej: W. Gołubowski, Antroponimia południowej części gminy Zabłudów, Uniwersytet Warszawski Filia w Białymstoku Zakład Filologii Wschodniosłowiańskich, praca napisana pod kierunkiem prof. Michała Kondratiuka, Białystok 1994, ss. 90, mapki.
3 Archiwum Parafii Rybołowskiej (dalej APR), o. Mikołaj Krukowski, Opisanije Rybołowskogo Prichoda za dwuchsotletnij pieriod s 1751 po 1951 po dannym Archiwa Rybołowskoj Cerkwi (dalej: Opisanije...), t. I, s. 10.
* W nazwach gwarowych apostrof oznacza akcentowaną sylabę.
|
Ïîëüñê³ à¢êöû¸í
