ЗАМЕСТ УВОДЗІН
МЫ МАЕМ МАРАЛЬНАЕ ПРАВА ПРАМА ГЛЯДЗЕЦЬ У ВОЧЫ СВАІМ СУАЙЧЫННІКАМ
Выступ на сесіі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь
Паважаныя калегі і прысутныя на нашым паседжанні!
Прайшоўшы месяц пасля апошняга паседжання быў часам далейшага паглыблення крызісных з`яў у грамадстве, што яшчэ ў большай ступені высветліла няздольнасць сучаснага рэжыма ўлады вывесці краіну з тупіку.
Няздольнасць да кіравання дзяржавай прыводзіць да крызісу самога рэжыму кіравання, што назіраецца ў частых зменах міністраў.
Давайце ўдумаемся: за два з паловай гады ўжо трэці старшыня Нацыянальнага банку, змяніўся віцэ-прэм`ёр, які вядзе пытанні эканомікі, міністр прамысловасці, міністр фінансаў. Ужо трэці міністр абароны. На працягу больш двух месяцаў няма Старшыні Савета Міністраў. За гэты час два разы мянялася назва самога ўраду: ад Савета Міністраў перайшлі да Кабінету Міністраў, цяпер зноў вярнуліся да Савета Міністраў. Замена шыльдаў, мабыць, адзіны рэальны вынік работы ўраду. Усё гэта толькі паралізуе працу кадраў. На працягу значнага часу спецыялісты знаходзяцца ў стане няўпэўненасці і чакання.
Кадравы ператрус, а значыць, і нярвознасць ахапіла і Адміністрацыю Прэзідэнта. Усё гэта сведчыць аб бяздарнай кадравай палітыцы А. Лукашэнкі, яго арыентацыі пры падборы кадраў на асабістую адданасць і пакорлівасць, а не на прафесіяналізм.
У краіне, па сутнасці, паралізавана і дзейнасць парламента, а гэта значыць, што грамадства пачынае жыць у стане беззаконня і самавольства. Выканаўчая ўлада выйшла з-пад кантролю заканадаўчага органа і грамадства ў цэлым, бо кіраўнікі выканаўчай улады на ўзроўні абласцей і раёнаў не абіраюцца, як гэта робіцца ў цывілізаваных краінах, а прызначаюцца адным чалавекам.
Размываецца падзел функцый выканаўчых органаў па вертыкалі, што ў сваю чаргу стварае безадказнасць кадраў. І гэта адна з прычын таго, што прэзідэнт ад ператрусу міністраў і кіраўнікоў буйных прадпрыемстваў ужо апусціўся да выканання функцый кураратара Камароўскага рынку. Базарныя метады кіравання А. Лукашэнкі распаўсюджваюцца не толькі на Камароўку, але і на ўсю дзяржаву ў цэлым.
Спроба падмяніць законна абраны Вярхоўны Савет нейкай Палатай, акрамя смеху, нічога не выклікае. Што ж гэта за “Палата”, што яе насельнікі не могуць самі, без ціцянкоўскіх апекуноў купіць нават гэткія неабходныя рэчы, як медыцынскія аптэчкі і …сашчэпкі? Аб узроўні працы “Палаты” сведчыць і той факт, што нядаўна сотня дэпутатаў з прыдворнай “палаты” каля гадзіны рашала пытанне аб выдзяленні сабе блакнотаў. І дэбаты былі гарачымі!
Як паказвае сусветная практыка, дыктатарскія рэжымы ў любой краіне не могуць існаваць у яе межах: яны задыхаюцца ў сваіх сацыяльных памыях, якія выкідваюць штодзённа і нават штогадзінна. Не выключэнне і рэжым Лукашэнкі. Дамаганні і спробы стварэння нейкай славянскай дзяржавы - гэта не што іншае, як імкненне А. Лукашэнкі пашырыць зону свайго ўплыву ва ўмовах малой дзяржавы і разбуранай эканомікі. І я не разумею, чаму асобныя дзеячы Расейскай Федэрацыі паддаліся на гэтую вудачку. Расея - гэта шматнацыянальная дзяржава. І насаджэнне тэорыі славянізму з адзяржаўленнем адной (праваслаўнай) рэлігіі ў гэтай краіне - гэта міна замаруджанага дзеяння. Названая тэорыя шкодная нават у Беларусі. Справа ў тым, што ў нас вельмі шмат рэлігійных канфесій і ўсе яны маюць права на існаванне. У Беларусі пражывае, акрама славянскага насельніцтва больш ста тысяч габрэяў, ёсць татары і людзі іншых, неславянскіх нацыянальнасцяў. І дзяржава павінна ствараць гэткія ўмовы, каб усе яе грамадзяне, незалежна ад нацыянальнасці і веравызнання, лічылі Беларусь сваім родным домам.
Здзейснены ў рэспубліцы дзяржаўны пераварот і ўзмацненне дыктатарскага рэжыму прывялі да далейшай ізаляцыі яе на міжнароднай арэне.
АБСЕ нават у Чачню, дзе нядаўна ішла вайна, пасылала сваіх наглядальнікаў на выбары, якія прызналі выбары прэзідэнта гэтай рэспублікі легітымнымі. А ў нашай рэспубліцы, як неаднароова адзначалася, у тым ліку і ў друку, ужо ў час падрыхтоўкі да правядзення рэферэндума і галасавання было здзейснена столькі грубых парушэнняў, што названая аўтарытэтная міжнародная арганізацыя палічыла немагчымым мець дачыненне да такога самавольства.
Больш таго, па прычыне праводзімай сучасным рэжымам унутранай і міжнароднай бяздарнай палітыкі ўжо не толькі краіна апынулася ў міжнароднай ізаляцыі, але і кіраўніцтва яе стала аб`ектам насмешак. Той, хто глядзеў у апошнюю дні праграмы расейскага тэлебачання, у прыватнасці, (“Люстэрка”, “Момант ісціны”, выступ адэскіх “Джэнтэльменаў” і Хазанава) не мог не адчуць крыўды і болю за сваю краіну і наш народ, які па праву ганарыўся гэткімі кіраўнікамі, як Кірыл Трафімавіч Мазураў і Пётр Міронавіч Машэраў, Сяргей Осіпавіч Прытыцкі і Ціхан Якаўлевіч Кісялёў.
Паважаныя калегі і прысутныя на нашым паседжанні!
Склаўшаеся становішча ў рэспубліцы Беларусь накладае на нас адказнасць за яе будучыню, за лёс нашых дзяцей і ўнукаў. Кіруючыся гэтым, Прэзідыум Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь працаваў у мінулым перыядзе над вырашэннем задач як у галіне ўнутранай, так і ў галіне міжнароднай палітыкі. За гэты час быў вырашаны шэраг арганізацыйных пытанняў, менавіта: скончана фармаванне камісій пры Прэзідыуме Вярхоўнагаг Савета і прызначаны іх старшыні, а ў некаторых камісіях - і намеснікі старшынь.
У сучасны момант пры Прэзідыуме Вярхоўнага Савета створаны наступныя камісіі: Камісія па міжнародных справах (старшыня - П. К. Краўчанка, намеснік старшыні - А. У. Лябедзька); Камісія па правах чалавека (старшыня - М. І. Грыб); Камісія па навуцы і асвеце (старшыня - В. К. Хоміч); Камісія па сацыяльнай абароне насельніцтва (старшыня А. М. Скрыган); Камісія па сродках масавай інфармацыі (старшыня У. П. Нісцюк); Камісія па эканамічнай рэформе і палітыцы (старшыня - В. М. Шлындзікаў, намеснік - Л. М. Гразнова); Камісія па пытаннях развіцця аграпрамысловага комплексу (старшыня - Г. А. Усюкевіч, намеснік - М. К. Грушэўскі); Камісія па заканадаўству і дзяржаўнаму будаўніцтву ( старшыня - У. М. Савічаў, намеснік - Р. П. Пракаповіч).
Для прыцягвання да працы, акрамя дэпутатаў Вярхоўнага Савета, больш шырокага кола навукоўцаў і спецыялістаў Прэзідыум Вярхоўнага Савета лічыць неабходным і выносіць на ваш разгляд стварэнне побач з названымі Камісіямі Нацыянальных саветаў як грамадскіх фармаванняў, якія ахоплівалі б аналізуемую праблему больш глыбока і маштабна. Прапануецца мець чатыры гэткіх Нацыянальных саветы: Нацыянальна-эканамічны савет (кіраўнік - намеснік Старшыні Вярхоўнага Савета Г. Д. Карпенка), Нацыянальны савет па праблемах духоўнай культуры і сацыяльных адносін (кіраўнік - першы намеснік Старшыні Вярхоўнага Савета В. М. Новікаў), Нацыянальны савет па міжнародных адносінах (кіраўнік - старшыня Камісіі па міжнародных справах пры Прэзідыуме Вярхоўнага Савета П. К. Краўчанка), Нацыянальны савет па прававых пытаннях (кіраўнік - старшыня Камісіі па правах чалавека пры Прэзідыуме Вярхоўнага Савета М. І. Грыб). Нацыянальныя саветы ў сваім складзе будуць мець некалькі камітэтаў, якія павінны займацца больш вузкімі праблемамі.
Як ужо паведамлялася ў друку, Нацыянальна-эканамічны савет пачаў сваю працу. У склад яго, акрамя дэпутатаў Вярхоўнага Савета, увайшлі член-карэспандэнт Акадэміі навук Беларусі І. М. Нікітчанка, кандыдат тэхнічных навук У. М. Заблоцкі, вядомы дыпламат А. А. Саннікаў і іншыя. Створаны Нацыянальны савет па праблемах духоўнай культуры і сацыяльных адносін. У яго працы прымаюць удзел гэткія вядомыя навукоўцы, як Ю. В. Хадыка, М. П. Касцюк, народныя пісьменнікі В. У. Быкаў і Н. С. Гілевіч, паэт, дыпламат і грамадскі дзеяч Г. М. Бураўкін. У Нацыянальным савеце па прававых пытаннях і правах чалавека будзе працаваць доктар юрыдычных навук, прафесар М. І. Пастухоў.
Патрэбна паскорыць стварэнне і двух іншых Нацыянальных саветаў. З цягам часу, пры адпаведных напрацоўках і ўмовах, на базе названых Нацыянальных саветаў можна будзе сфармаваць урад рэспублікі, а ўжо якім ён будзе - ценявым ці дзеючым - пакажа час.
За мінулы месяц шмат увагі надавалася міжнародным пытанням. А. П. Краўчанка і Ю. Г. Малумаў прымалі ўдзел у паседжанні пастаяннага Камітэту Савета Еўропы. Старшыня Парламенцкай Асамблеі Савета Еўропы Лені Фішэр зрабіла заключэнне, што “новая Канстытуцыя Беларусі незаконная і не адпавядае мінімальным дэмакратычным стандартам, парушае прынцыпы прававой дзяржавы і падзелу ўладаў”, на падставе чаго і было прынята рашэнне гэтай арганізацыяй аб часовым прыпыненні статуса Беларусі як спецыяльна запрошанай на сесіі.
Шукаць прычыну здарыўшагася трэба не ў намаганнях былых кіраўнікоў Вярхоўнага Савета, як аб гэтым пісала Савецкая Беларусь, а ў дзеяннях прэзідэнта, яго блізкага ачольвання.
Аб легітымнасці Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь сведчаць падзеі, якія адбыліся 16-17 студзеня 1997 года ў Вене на паседжанні пастаяннага камітэта Парламенцкай Асамблеі АБСЕ. Дэлегацыя Вярхоўнага Савета 13 склікання на чале з П. Краўчанкам была прызнана ў якасці прадстаўніка законнага парламенцкага органа. Важна, што больш пяцідзесяці дзяржаў, якія прадстаўлялі тры кантыненты - Еўропу, Азію і Паўночную Амерыку, падцвердзілі статус Вярхоўнага Савета.
Атрымаўшы міжнароднае прызнанне, Прэзідыум Вярхоўнага Савета пачаў прадпрымаць намаганні па актывізацыі працы ў межах супольнасці Беларусі і Расеі, а таксама СНД. Падрыхтаваны і сёння-заўтра будуць накіраваны кіраўнікам парламентаў гэтых краін лісты з дадаткам парушэнняў у час падрыхтоўкі і правядзення так званага рэферэндуму ў Рэспубліцы Беларусь.
За мінулы месяц дэпутаты Вярхоўнага Савета прыклалі нямала намаганняў для прарыву інфармацыйнай блакады. Некаторыя недаацэньваюць гэты накірунак працы. А між тым, мы павінны максімальна выкарыстаць магчымасці апазіцыйнай прэсы для асвятлення дзейнасці Вярхоўнага Савета. Чым больш будзе лгаць лукашэнкаўскай прэса, тым большую цікавасць людзі будуць праяўляць да праўдзівага слова.
Заканчваючы свой выступ, хацеў бы, паважаныя калегі, яшчэ раз звярнуцца да вас з заклікам аб неабходнасці захавання нашага адзінства і канцэнтрацыі намаганняў дзеля дабрабыту народа Беларусі. Мы змагаемся за ўмацаванне Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 года і існаванне законнасці ў краіне, за захаванне суверэнітэту і дзяржаўнай цэласнасці Беларусі. Таму нам, у адрозненне ад тых, хто змаладушнічаў і папрасіўся ў так званую “Палату”, няма чаго апускаць галаву ўніз. Мы маем маральнае права прама глядзець у вочы сваім суайчыннікам.
(“Народная воля”, 13 лютага 1997 года)
Польскі аўкцыён
