|
 Паэмы
ПЭРСЫДЗКАЯ ЛЕГЕНДА
Даўным-даўна і далёка,
За высокімі гарамі
Дый за морам, за Касьпійскім
Жыў пэрсыдзкі цар Хазрой.
Прагавіты, ганарысты,
Ён шукаў сусьветнай славы.
Дні ягонага ўладарства
Змрочнай сталіся парой.
Паднявольныя народы
Ён зганяў на фэстывалі,
Прымушаў іх пад прыгонам
Песьні весела сьпяваць,
I тырана-пераможцу,
Заглушаючы сумленьне,
Сьветлым, мудрым і вялікім
Перад сьветам выслаўляць.
Ад галодных, ад галоты
Адгароджаны сьцяною,
Ён праводзіў дні ў забавах,
Ад кальянаў віўся дым.
Калыхаліся штандары,
Краскі кідалі Хазрою,
Залатыя кубкі зь мёдам
Выстаўлялі перад ім.
А ці сэнс жыцьця ў раскошы?
У разгуле ненасытным,
Як здараецца заўсёды,
Шчасьце рвецца на шматкі.
I тады гняце раздума:
Ёсьць на сьвеце безьліч скарбаў,
Іх няўзнак мінаюць людзі,
Толькі бачаць мастакі.
Мастаком усюды гонар,
Скрозь адчыненыя дзьверы:
I ў хаціны і ў палацы,
Нават там, дзе цар жыве.
I ў багатыя гарэмы,
I ў сукрытыя купальні,
Дзе на мармуры басэйну
Хараство у харасьцьве.
Пра красу складаюць вершы,
I малююць на палотнах,
I разцом на цьвёрды камень
Накладаюць лёгкі штрых.
А ў цара жанок нямала --
Зіхацяць, як дыямэнты...
Хай-жа ў будучыні нашчадзь
Палюбуецца на іх.
На ўспамін хай будзе ўнукам
Постаць гордае красуні:
Цар Хазрой зазваў Фэрхата --
Маладога разьбяра.
I яго павёў гасьцінна
Ў патаемныя пакоі,
Паказаў сваіх там жонак --
Пыху царскага двара.
Ні ў ваднэй няма заганы,
Зьзяюць роўна ўсе, як зоркі.
Выбірай, якую хочаш.
Сузіраючы -- твары!
Маладзіцы ў белых строях,
У маністах жамчуговых,
Як на радаснае сьвята,
Хараства нясьлі дары.
Лебядзінай чарадою
Праплылі у карагодзе,
I адна зь іх асталася,
Прыпыніла лёгкі крок.
Быццам крыламі, рукамі
Плаўна ўзьвеяла ў паветры.
3 плеч хіснуўся доўгі вэлюм,
Можа нават назнарок.
Раптам спрытна падхапіла,
Ахінулася пасьпешна,
I празрыстым матылёчкам
Замільгала ля жанчын.
I Фэрхат ужо убачыў:
За яе няма найлепшай.
Далікатны цьвет магнолі --
Лёгкавейная Шырын.
Пад празрыстым тонкім шоўкам
Цела белае лілеі
Дый узьнятая прыветна
Неакрытая рука,
Хараством клясычных формаў
I гульнёй прынадных рухаў
Захапляла, хвалявала
Маладога мастака.
Ён абраў яе. Ён верыў,
Што няма дачкі Ірану
Прыгажэйшай, а напэўна
I на сьвеце ўсім няма.
Толькі зь ёй вядзе дарога
Да вялікага мастацтва.
Створыць помнік для нашчадкаў,
Слава зьявіцца сама.
I пачаў Фэрхат з запалам...
Пад разцом пакорным вырас
Вобраз казачнай красуні
Ў цьвеце сонечнай вясны.
У затоеным жаданьні
Сэрца млела, ападала,
Заіскрыліся пачуцьці
I паўсталі мроі-сны.
Адтвараць красу на яве,
Адчуваць у творы радасьць, --
Шчасьця гэткага ня зналі
Падышахі і цары.
Перад ім Шырын стаяла,
Як антычная багіня.
Твар зь інтымнай цяплынёю
Усьміхаўся без чадры.
I распушчаныя косы
Да каленаў ападалі,
Косы пышныя, густыя,
3 бляскам, чорныя, як смоль.
Паланеў Фэрхат спакусай
Прытуліцца блізка-блізка.
У яго украдкам сэрца
Засмактаў нязнаны боль.
Нейкі гостры, а салодкі,
I гарачы, а прыемны.
Гэты боль таму вядомы,
Хто ў жыцьці кахаць умеў.
Нават ночы ў неспакоі,
Сьвет зьмяняецца дзівосна.
Толькі любай бачыш вочы,
Толькі любай чуеш сьпеў...
Але шчасьця час нядоўгі.
Скончыў твор. Няма сустрэчаў...
Дні пайшлі памалу, нудна,
Як арба, як рып калёс.
Ня стрываў Фэрхат нарэшце.
Каб хутчэй пазбыцца мукаў,
Да цара прыйшоў з прызнаньнем
Даручыць яму свой лёс.
I з паніклай галавою
Да Хазроя ён прамовіў:
«О, магутны цар Ірану!
Слова выказаць дазволь.
Б'е паклон табе ў пашане
Твой Фэрхат, і царскай ласкі
Просіць сёньня, каб суцішыць
У грудзёх пякучы боль.
Ён стаіць перад тваімі
Ясназорнымі вачыма
I жыцьцё сваё і талент
Каля ног тваіх кладзе.
3 тэй пары, як я наведаў
Твой гарэм з твайго дазволу,
Для душы мае спакою
Не магу знайсьці нідзе.
Паднявольны сіле змусты,
Я закон дзядоў парушыў.
Я -- мастак, і ў творчай працы
Сузіраў красу жанчын.
I мяне багі за гэта
Пакаралі злою жарсьцяй.
У начы бяссоннай бачу
Ў сьветлым вобразе Шырын.
Мне даруй! Яе кахаю.
Нашу слаўную царыцу
Я люблю, люблю ўсім сэрцам,
Як жыцьцё, як родны край.
Патрабуй усё, што хочаш!
Я гатовы да ахвяры.
А Шырын, прашу з пакорай,
Падаруй мне, цар, аддай!..»
I Фэрхат, упаўшы ніцма,
Распасьцёр наперад рукі.
«Мне аддай!» -- маліў Хазроя,
Распластаны скамянеў.
Аж зьбялелі ў страху пэрсы
На вузорыстых каберцах,
I чакалі -- зараз громам
Прагрукоча цараў гнеў.
Як паважыўся падданы
Праказаць такія словы?
Зь ім тут разам і бязьвінны
Грознай кары ня міне.
Але дзіва: хмары зьніклі...
Цар цыбук паклаў спакойна.
Скрыва неяк усьміхнуўся
I сказаў: «Ня веру. Не!
Я ня веру гэтым словам.
Мастакі ілгуць заўсёды.
Давядзі, Фэрхат, адвагай,
Што кахаеш ты яе.
Бачыш горы Бісутуну?
Ты павінен іх прымусіць
Гаварыць. Няхай мне славу
Кожны камень там пяе.
I тады табе паверу,
I Шырын за жонку возьмеш,
А тваё каханьне зь ёю
Ўсе вякі перажыве».
Цар лянотна нахінуўся,
I яму цыбук паднесьлі.
Думкі чорныя снавалі
У ягонай галаве.
«А няхай спрабуе шчасьця!
На яго там сьмерць чакае.
Зь Бісутунскіх гор ніколі
Ня прыходзілі назад.
Ён зырвецца з тых сустромаў
I Шырын яму ня ўбачыць...
Цар злаўмільна усьміхнуўся
I сказаў: «Ідзі, Фэрхат!»
I Фэрхат пайшоў шчасьлівы
На захмарныя вяршыні
Легендарнага узвышша
Напярэчкі долі злой.
Дзе арлы адны ўзьлятаюць,
Дзе гуляе толькі вецер,
Чалавек тварыў самотна
Над сустромнаю скалой.
Ён ня бачыў небясьпекі.
У яго адно імкненьне:
Дасягнуць жаданай мэты,
Ідучы ўсім насупор.
Хай навокала сустромы,
Хай прадоньне пад нагамі,
Ён штодня няўтомна-ўпарта
Адмяняў аблічча гор.
Сіла й розум чалавека
I ягоны буйны талент
Падуладныя пачуцьцям,
Іхны слухаюць загад.
Так прымусіла Фэрхата
Ўсемагутнае каханьне
Рэзьбіць горы, і навекі
Так здабыў імя Фэрхат.
Горы горда ўзгаварылі,
Ўзгаварылі, як жывыя.
3 тонкавысечаных скалаў
Пазіралі абразы,
Абразы жыцьця Хазроя:
Фэстывалі, ловы, бітвы, --
Фрэскі, зьвітыя пладамі
Вінаграднае лазы.
Вырысоўваліся зырка
Часу слаўныя падзеі
I знаёмыя абліччы
Тагачаснае пары.
Там была адна асобна
Аблюбованая постаць:
Вусны клічуць і сьмяюцца
3-пад адкінутай чадры.
I працягнутыя рукі
Ў тонкіх рысках на далонях.
Далікатнай ножкі вырыс
3 расхінутага крыса,
I ў каралях і карунках
Грудзі -- дзьве жывыя хвалі.
Быццам гэта з морскай пены
Нарадзілася краса.
Няпрыступную цьвярдыню,
Гэту казачную веліч,
Не пахібяць у стагодзьдзях
Ні віхуры, нi дажджы.
У застыглым лёгкім руху
Зачарованае цела,
Як жывое і, здаецца,
Сэрца ў ім жыве-дрыжыць.
Часта надзіць падарожных
Да сябе магутны помнік,
Паглядзець, за што Фэрхата
На узвышша кінуў лёс:
Ён, Фэрхат, тварыў і мроіў,
I Шырын стаяла блізка.
Празь яе пайшоў на мукі,
Маладосьць сваю панёс.
Як чароўна, калі ўраньні
Сонца косы рассыпала
I на ўзвышшы Бісутунскім
Ажывалі валаты.
Праразаліся з туману
Павырэзьбленыя скалы,
Зіхацелі ў векапомным
Аўрэолі залатым.
I Шырын цішком з гарэму
Пазірала ў даль на горы,
Дзе, ня ведаючы ўтомы,
Ажыўляў граніт разьбяр.
I сама сабе казала:
«Мой Фэрхат -- арол бясстрашны.
На вяршынях гор ён горды
I магутны сам, як цар.
Хутка вернецца із славай.
Веру цьвёрда -- не загіне.
Прыйдзе ён сюды героем,
Прыйдзе любую забраць.
Разам зь ім жыве каханьне,
Сіла боская, зь якою
На няпройдзенай дарозе
Не павінен паміраць».
Сапраўды, Фэрхат ня згінуў,
А вярнуўся з гучнай славай,
I адразу да Хазроя
Ў зьліты золатам палац.
Сьвяткаваў ён перамогу
Абавязку над правамі,
Не прасіць цара з паклонам,
А прыйшоў патрабаваць.
На Хазроевы пахвалы
Ды на золата-чырвонцы
Не гарэлі іскры шчасьця
У Фэрхата уваччу.
«Мне ня трэба жадных скарбаў, --
Адказаў мастак з пагардай,
-- Абяцанага жадаю,
Больш нічога не хачу».
Цар здрыгнуўся. Сэрца млосна
Зашчымела ў прадчуваньні
Незаступнай цяжкай страты...
Дык няўжо? Аддаць? Згубіць?
Дарагой цаны заплата!
Аддасі -- і застанецца
Нявыгойлівая рана.
Ці ня лепш адно -- зманіць.
Цар ачулеў. I пахмура
Праказаў: «Шырын памерла»...
Ня стрываў Фэрхат удару.
Ён у роспачы нямой
Сьмерць прадчасную прымае,
Моўкне сэрца пад кінджалам,
Амываецца крывёю...
Ты дасяг свайго, Хазрой!..
I прайшла ў народзе чутка,
Што Фэрхата ашукалі,
Што дарэмна ён праходзіў
Шлях цярністы, шлях віты.
Ён, няшчасны, паў ахвярай
Самаўладнага Хазроя.
За яго памсьцяцца горы,
Бісутунскія хрыбты.
Дагарэла зорка ўраньні,
Бура дрэва пашчапала...
Песьняры па ўсёй краіне
Выслаўлялі разьбяра.
Тыя песьні быццам проймай
Да Шырын праз мур шугалі.
-- Згінуў любы самагубам,
Сьцяты зрадаю цара.
Як дачулася аб гэтым,
Горка плакала царыца
I задумнымі вачыма
Слала жаль у даль да скал.
Там каменныя магуты
Ў строгай велічы стаялі.
Несьмяротны дух Фэрхата
У імгле сівой блукаў.
I мастацкаю разьбою
Шчараванага граніту
Заклікаў Шырын прынадна
Адвячорнаю парой.
Горы мсьціліся Хазрою,
Маладзіцу паланілі.
Зьвяла, высахла магноля,
Неагрэтая вясной.
Як заклятыя багамі,
Горы клікалі-гукалі,
I Шырын на гэты заклік --
Нацянькі ў халодны змрок.
Ад людзей яна з палацу
Ўпотай выбегла на ўзвышша,
На пагрозьлівыя скалы,
Каб зрабіць апошні крок.
Там расплёў ёй вецер косы
I сарваў малітву з вуснаў.
-- Я твая, Фэрхат! -- і з крыкам
Паляцела цела ўніз.
Так Шырын пайшла бяз страху
За Фэрхатам, за каханым.
А стары Хазрой бязрадна
Свой цыбук у злосьці грыз.
* * *
Перажытыя стагодзьдзі
Не пакрылі шэрым пылам
Гэта слаўнае паданьне,
Няўміручы гэты сказ.
Не, ня ты парэзаў горы,
А тваё, Фэрхат, каханьне.
3 гэтай сілай перамог ты
I жывым прыйшоў да нас.
1946
ПЕСЬНЯ ПЕСЬНЯЎ САЛЯМОНА
Разьдзел I.
Ён мяне цалуе палка
пацалункам сваіх вуснаў!
Твае ласкі ап'яняюць,
за віно мацней і лепей.
Ад тваіх памастаў пахкіх
тхне імя тваё алеем;
і цябе дзяўчаты любяць.
Ты цягні мяне, прынаджвай,
пабягом мы за табою; --
цар павёў мяне ў харомы,
будзем шчасна захапляцца,
будзем цешыцца табою,
больш за віны дарагія;
шчыра й годна цябе любяць!
О, дачкі Ерузалему!
хай я чорная, як ночка,
а прыгожая, як зорка,
як вузор шатроў Кідарскіх,
як завесы Салямона.
На мяне вы не глядзеце,
што я смуглая такая;
апаліла мяне сонца.
А сыны мае матулі
на мяне крычэлі гнеўна,
вінаграднікі чужыя
пілнаваць мне наказалі, --
я свайго не пілнавала.
Адкажы мне, ты, якога
сьніць душа мая ў каханьні:
дзе пасеш ты? Дзе заўсёды
апаўдня адпачываеш?
мне навошта быць бадзяжкай
каля стада тваіх сябраў?
Як ня ведаеш аб гэтым,
найпрыгожая з жанчынаў,
дык ідзі сабе па полі,
па сьлядох авец атарных
і пасі тваіх казьлятак
водля шатаў пастуховых.
Прыпадобіў кабыліцы
ў калясьніцы фараона
я цябе, мая каханка.
Як прыгожа твае скроні
выглядаюць з-пад падвескаў,
твая шыя у маністах;
мы падвескі залатыя
зробім зь блішчыкамі срэбра,
і табе іх падаруем.
Дакуль цар сядзеў за столам,
нард мой веяў сваю вохнасьць.
Пучок міры -- мой каханы
ля грудзей маіх красуе.
Нібы кіперава гронка,
мой каханы у нявесты
ў вінаградніках Энгедзкіх.
О, ты любая красуня,
ты прыгожая, бы мара!
твае вочы галубовы.
О, ты любы мой, прыгожы,
і прыветны! наша ложа --
зеляніна ў буйным цьвеце.
Стрэхі хатаў нашы кедры,
столі нашы -- кіпарысы.
Разьдзел II.
Я жывы нарцыз Саронскі,
залатых далін лілея!
Як між цёрнамі лілея,
так і ты, мая каханка,
між дзяўчатамі красуеш.
Як між дрэвамі ляснымі
яблынь, так і мой каханы
між хлапцамі маладымі.
У цяньку пад ейным вецьцем
я люблю сядзець і мроіць,
а плады ў яе салодкі,
лашчаць сьвежа маё горла.
Ён павёў мяне ў дом балю,
нада мною сьцяг ягоны --
незгасальнае каханьне.
Падмацуйце мяне сокам,
хмельным сокам вінаграду,
супакойце маю смагу
сьпелым яблыкам, бо сёньня
зьнемагаюся ў каханьні.
Пясьць рукі ягонай левай
у мяне пад галавою,
а мяне самую правай
моцна-палка абыймае.
Вас, дачкі Ерузалему,
заклінаю ланяй, сарнай:
ня будзеце, ня трывожце
ціхі сон мае каханай.
Голас любага я чую!
Ён ідзе, бяжыць па горах,
скача-ймчыцца па узгорках.
Сябра мой на сарну схожы,
на аленя маладога.
Вось стаіць ён за сьцяною,
зазірае нам у вокны,
і мільгае ён праз краты.
Мой каханы мне гавора:
ўстань, мая каханка-любка,
ты, мая красуня, выйдзі!
Вось, зіма ўжо прамінула;
дождж таксама сьціх, ня кропіць;
на зямлі пышнеюць краскі,
надыйшоў і час сьпяваньня,
голас горліцы вясновай
чуем мы ў краіне нашай;
распусьцілі смоквы наквець
і на сонцы водыр цьвету
вінагрозьдзяў павявае.
Ўстань, мая каханка-любка,
да мяне, красуня, выйдзі!
Пад шатром маім галубка
у рашчэпе горнай скалы!
пакажы мне, любка, твар свой,
дай адчуць твой звонкі голас,
бо твой голас мне салодкі
і ў красе твой твар прыемны.
Нам злавеце шкодных лісаў
і маленькіх лісянятаў, --
вінаграднікі псуюць нам,
а яны у нас у цьвеце.
Мне належыць мой каханы,
а яму і я таксама;
ён пасе сярод лілеяў.
Пакуль вее прахалода,
і зьбягаюць долу сьцені,
да мяне баржджэй вярніся,
будзь падобны ты да сарны
ці аленя маладога
на распадзінах узгор'я.
Разьдзел III.
Я шукала ў маім ложы
уначы таго, якога
сьніць душа мая ў каханьні;
я здарма яго шукала,
не знайшла яго ў пасьцелі.
Ўстану-ж я, пайду на горад,
там па вуліцах і плошчах,
па бязьлюдных, цёмных буду
я шукаць таго, якога
сьніць душа мая ў каханьні;
я здарма яго шукала,
не знайшла яго ў завулках.
I той час мяне сустрэлі
гарадзкія вартавыя:
ці ня бачылі мілога,
што душа мая кахае?
Але толькі адыйшлася
я ад іх, маўклівых, строгіх,
як знайшла таго, якога
сьніць душа мая ў каханьні;
ухапілася за рукі
і яго не адпусьціла,
прывяла яго суцешна
ў дом мае радзімай маці,
у матульчьны сьвятліцы.
Вас, дачкі Ерузалему,
заклінаю ланяй, сарнай:
ня будзеце, ня трывожце
ціхі сон мае каханай.
Хто-ж то ўсходзіць ад пустыні,
як слупы густога дыму,
ўся акураная мірай,
і цім'янам, вохным зельлем.
Вось адро тут -- Салямона:
шэсьдзесят наўкола мужных
ад Ізраелевых з дужых
Усе яны мячы трымаюць,
у баёх выпрабаваны,
кожны мае меч пры боку
дзеля страху проці ночы.
Ты зрабіў, цар Салямоне,
для сябе адро-насілы
з найцьвярдзейшых дрэў лібанскіх;
на адры стаўпцы із срэбра,
падлакотні залатыя,
а ягонае сядала
з пурпуровае тканіны;
і нутро у ім прыбрана,
выйшла ў любасьці аздоба
з рук дачок Ерузалему.
Вы пайдзеце, паглядзеце
на яго, дачкі Сыёну,
на цара на Салямона
у вянцы, што ў той дзень шлюбу,
ў дзень, найрадасны для сэрца,
маці сына увянчала.
Разьдзел IV.
О ты, любая красуня,
ты прыгожая, бы мроя!
і з-пад кудраў твае вочы
галубовыя сьмяюцца;
валасы твае, як быццам
стада дзікіх коз зыходзіць
з гор, зь вяршыні Галяадзкай;
твае зубы, як атара
гладка стрыжаных авечак,
што выходзяць із купальнi,
дзе па два ягняці ў кожнай,
і няма між іх бясплоднай;
як пунсовая істужка
твае вусны, з вуснаў -- ветласьць,
а пад кудзеркамі шчокі --
сьпеласьць яблык гранатовых;
твая шыя -- стоўп Давідаў,
што пастаўлены для зброі
і абвешаны шчытамі,
а шчыты ўсе з царства дужых;
два сыскі твае, як двойні
маладой трапёткай сарны,
што ў папасцы між лілеяў.
Пакуль вее прахалода,
і зьбягаюць долу сьцені,
я пайду на ўзвышша міры
і на ўзгорак ціміяну.
Ты прыгожая бясспрэчна,
мая любая княгіня,
на табе -- ніводнай плямы.
Дык за мной зь Лібану, любка!
ты за мной ідзі зь Лібану!
пасьпяшай зь вяршынь Аманы,
з гор Сэніру і Эрмону,
ад лаговішчаў ільвіных
і ад барсавых узгор'яў.
Паланіла маё сэрца,
о, сястра, мая княгіня!
паланіла маё сэрца
адным позіркам прыветным
і адным тваім маністам
на тваёй пяшчотнай шыі.
О, сястра, мая княгіня!
як прыемна з тваіх ласак!
за віно яны найлепей.
Дзіўны пах тваіх памастаў
над усе найлешпы водыр.
Сыта мёду з тваіх вуснаў
густа капае, княгіня;
малако і мёд размовы
і той пах твае адзежы
роўны з водырам Лібану.
Ты, сястра, мая княгіня,
сад зачынены, замкнёны,
загароджаная студня,
мураваная крыніца;
гадунцы твае сягоньня --
сад гранатаў, сьпелых яблык,
ён прынаджвае пладамі,
дзе і кіперы, і нарды,
цынамон, шафран і аер,
тонкі пах алою, міры
і найлешыы водыр дрэваў;
ты садовая крыніца --
студня водаў жыватворных,
і патокі хваль зь Лібану.
Узьвей, вецер, ад паўночы,
прынясі свой подых з поўдня,
тхні-павей на сад мой сьпелы,
і пальлецца пах ягоны!
Хай каханы паспытае
ў гэтым садзе плод салодкі.
Разьдзел V.
Я прыйшоў у малады мой
сад, сястра, мая княгіня;
і набраў я міры вохнай,
і паеў я соты зь мёдам,
і напіўся я віна там,
з малаком віна хмяльнога.
Ежце вы, сябры, і пеце,
ежце, любыя, удосыць!
Я вось сплю, а маё сэрца
нат ня дрэмле, моцна б'ецца;
чую голас, то -- мой любы
гулка стукаецца ў дзьверы:
адчыні мне, мая любка,
адчыні, мая сястрыца,
мая чыстая галубка!
бо прадрогла маё цела,
галава мая ускрыта
ўся сьцюдзёнаю расою,
вогкасьць ночная -- на кудрах.
Я ўжо скінула хітон мой;
як-жа зноў мне надзявацца?
я памыла мае ногі;
як-жа мне іх зноў забрудзіць?
Мой каханы праз шчылінку
працягнуў руку сваю мне,
і нутро маё раптоўна
ўсхвалявалася, ўзыйграла.
Я ўсхапілася з пасьцелі
адамкнуць майму мілому,
з рук маіх сьцякала міра,
з пальцаў капала на клямку,
на замок і на завалу.
Адамкнула я мілому,
а мой мілы павярнуўся
і пайшоў назад у цемрадзь.
Ува мне душы ня стала,
калі гутарыў са мною;
я цяпер яго шукала,
не знаходзіла яго я;
з жалем клікала-гукала,
і ён мне не адгукаўся.
I той час мяне сустрэлі
гарадзкія вартавыя,
мяне зьбілі, мне нанесьлі
акрываўленыя раны;
зь мяне зьнялі пакрывала
людзі, што пілнуюць сьцены.
Вас, дачкі Ерузалему,
заклінаю! пры спатканьні
з маім любым -- не маўчэце,
вы скажэце, што я сёньня
зьнемагаюся ў каханьні.
Чьм, скажы, твой любы лепшы
за другіх, за іншых любых,
найпрыгожая з жанчынаў?
Чым, скажы, твой любы лепшы,
што нас гэтак заклінаеш?
Любы мой такі прыгожы,
з твару белы і румяны,
лепш за дзесяць тысяч іншых.
Галаву ён мае -- зьлітак
самародку залатога;
хваляй падаюць на плечы
кудры чорныя, як воран.
Вочы -- быццам галубочкі
ля патоку вод малочных,
дзе купаюцца штодзённа,
і сядзяць у здаваленьні;
шчокі -- кветнік пышных ружаў,
грады водырных расьлінаў;
вусны -- ў чырвані лілеі,
зь іх цячэ крыніцай міра;
рукі -- шулы залатыя,
скрозь тапазамі укрыты;
і жывот -- прыгожай формы,
як разьба з касьці сланёвай;
ногі -- з мармуру калюмны
ў залатых ступнёх-падножжах;
выгляд велічны, як кедры
і падобны да Лібану;
Вусны -- соладзь, і суздром ён --
ветласьць. Вось хто мой каханы,
вось хто сябра мой, кажу я
вам, дачкі Ерузалему!
Разьдзел VI.
А куды пайшоў твой любы,
найпрыгожая з жанчынаў?
павярнуў куды твой любы?
пашукаем мы з табою.
Любы мой пайшоў у сад свой,
каб у пахкіх красках пасьціць
і зьбіраць сабе лілеі.
Я каханаму належу,
а каханы мне таксама;
ён пасе сярод лілеяў.
Дарагая мая любка,
ты прыгожая, бы Фірца,
твая ветлая усьмешка,
як краса Ерузалему,
а ты грозная з пагляду,
як палкі на полі бітвы.
Ухілі, прашу ласкава,
ад мяне свае ты вочы,
бо яны мяне хвалююць.
Валасы твае, як стада
коз бягучых з Галяаду;
твае зубы, як атара
гладка стрыжаных авечак,
што выходзяць із купальні,
дзе па два ягняці ў кожнай,
і няма між іх бясплоднай;
а пад кудзеркамі шчокі --
сьпеласьць яблык гранатовых.
Шэсьцьдзесят царыц я маю
і васьмідзесят наложніц,
і пры тым дзяўчат бязь ліку,
ды адзіная між імі,
мая чыстая галубка;
вызначаецца адзінай
і ў свае радзімай маці.
Як пабачылі дзяўчаты, --
узьнясьлі яе высока,
і уславілі царыцы,
і наложніцы ўсхвалілі.
Хто такая, бы зарніца,
і прыгожая, бы месяц,
яснасьветлая, бы сонца,
але грозная з пагляду,
як палкі на полі бітвы?
Я пайшла у сад-арэшнік
паглядзець на цьвет даліны,
паглядзець, ці зелянеюць
вінаградавыя лозы,
ці ў прысадах расьцьвітае
гранатовых яблын вецьце?
Я ня ведаю, ня знаю,
як душа мая згарала,
мяне магнула, цягнула
да славутай калясьніцы
ўладароў майго народу.
Разьдзел VII.
Азірніся, Суляміта,
азірніся, азірніся, --
на тваё аблічча глянем.
Вам нашто на Суляміту
пазіраць, як на прыгоствы
карагодаў Манаімскіх?
О, як хораша ступаюць
твае ногі у сандалях,
імянітая дачухна!
Акругленьне тваіх кульшаў --
як цудоўнае маніста,
справа рук тварца мастацтва;
тваё чэрава, бы кубак,
у якім віно заўсёды;
тваё чэрава -- акраса,
стог пшаніцы між лілеяў;
два сыскі твае, як быццам
два казьляткі, двойні сарны;
твая шыя у маністах,
як той стоўп з касьці сланёвай;
пад брывамі твае вочы --
эсэвонскія азерцы
каля брамаў Батрабіму;
нос твой -- вежа на Лібане,
павярнутая к Дамаску;
галава твая, красуня,
як Карміл, і кудры ўюцца,
валасы твае, як пурпур,
цар захоплены тваімі
завіткамі мяккіх кудраў.
А прыгожая якая,
мілым позіркам прывабна!
Гэты стан твой схожы з пальмай,
твае грудзі -- вінагрозьдзі.
I падумаў я: узьлез-бы
я на пальму, ухапіўся-б
за раскошныя галіны;
твае грудзі мне былі-бы
заміж грозьдзяў вінаграду,
і ад ноздраў тваіх водыр,
як ад яблыкаў дасьпелых:
твае вусны сакаўныя,
як віно з гатункаў лепшых,
што цячэ да майго сябры,
вусны стомленых салодзіць.
Я належу майму сябру
і ягонае жаданьне
да мяне пакіравана.
Ты прыйдзі, прыйдзі, мой любы,
выйдзем мы з табой у поле,
і пабудзем сёньня ў сёлах;
раніцой з табою, дружа,
ў вінаграднікі мы пойдзем,
паглядзём, ці зелянеюць
вінаградавыя лозы,
ці раскрыліся пупышкі,
ці ў прысадах расьцьвітае
гранатовых яблын вецьце;
там я выкажу чульліва
да цябе замілаваньне.
Мандрагоры зацьвілі ўжо
і пусьцілі пах свой вохны,
ля дзьвярэй у нас усякіх
ёсьць пладоў, старых і новых;
заашчадзіла я гэта
для цябе, мой улюбёны.
Разьдзел VIII.
О, каб ты быў родным братам,
ссаўшы грудзі мае маці!
дык на вуліцы цябе я
пры спатканьні цалавала-б,
і мяне не пасуджалі-б.
Павяла-б цябе ў пакоі,
ў дом мае радзімай маці.
Ты мяне ўсяго вучыў-бы,
я віном цябе паіла-б,
сокам яблык гранатовых.
Пясьць рукі ягонай левай
у мяне пад галавою,
а мяне самую правай
моцна-палка абыймае.
Я з мальбою заклінаю
вас, дачкі Ерузалему, --
ня будзеце, ня трывожце
ціхі сон мае каханай.
Хто-ж усходзіць ад пустыні,
абапёршыся ласкава
на свайго каханка-сябру?
Я пад яблынай цяністай
цябе, любы, пабудзіла:
там цябе пад яснай зоркай
нарадзіла твая маці.
Палажы мяне ў каханьні,
як пячаць на тваё сэрца,
на руку тваю пярсьцёнак,
бо дужэй за сьмерць каханьне;
і страшней за пекла зайздрасьць;
стрэлы іхныя з жарніцы --
стрэлы палка-агнявыя;
і само яно, каханьне,
зыркім полымем палае.
Не згасіць вялікім водам
паланелы жар каханьня,
не заліць яго і рэкам.
А хто даў-бы ўсё багацьце
свайго дому за каханьне,
той з багацьцем быў-бы разам
прэч адрынуты з пагардай.
Ёсьць у нас сястра малая,
шчэ яна сыскоў ня мае.
Што рабіць зь сястрою нашай,
як да нас у госьці прыйдуць,
будуць сватацца за ёю?
Каб яна была сьцяною,
дык на ёй мы збудавалі-б
з срэбра пышныя палацы,
каб яна была дзьвярыма,
дык яе мы тонкай ліштвай
дошак кедравых аклалі-б.
Я сьцяна перад каханым,
і сыскі мае, як вежы;
і таму ў вачох ягоных
дасягла я паўналецьця.
Вінаграднік Салямона
быў красой Баал-Гамону;
ён аддаў той вінаграднік
вартавым, і мусіў кожны
за плады яму аплачваць
срэбра тысячу кавалкаў.
А мой сьпелы вінаграднік
у мяне. Хай, Салямоне,
табе тысяча, а дзьвесьце --
тым, хто ў ім плады пілнуе.
Засьпявай, садоў жыхарка!
Голас твой сябры пачуюць,
дай і мне яго паслухаць.
Да мяне бяжы, мой любы!
будзь падобны ты да сарны,
ці аленя маладога
на узгор'ях бальзамічных.
1947
ЭРОТАВА ІСКРЫПКА
I
Гамоніць песенная ніва,
I я на ўзьмежнай баразьне.
Калі мой лёс сьмяецца кпліва,
Тугою цісьне грудзі мне --
Ў цудоўную нырцую казку,
I ты, каханая, са мной...
Я адчуваю тваю ласку,
Тваё дыханьне за сьпіной.
Мне жарскім шэптам гаварыла:
-- Ляці, сакол, мой белазор!
Ты разгарні шырока крылы,
Шукай, зьбірай з далёкіх зор,
Ты закружыся ў мройнай высі,
Хай радасьць творчая пяе.
Імкліва долу апусьціся
На грудзі белыя мае.
I мы, няўсьцерпныя, абое
Ў чароўным полымі згарым...
Я за сталом сяджу і мрою,
Ўспамінам цешуся старым.
Я п'ю душой тваю усьмешку,
Гаворку ціхую тваю.
3 табой на бацькавым узьмежку
На сьцежцы выбітай стаю.
Дарожак стоптана нямала
Узьлескам, полем, паплавом.
Нас маладосьць зь зямлі ўзьнімала
Ад захапленьня хараством.
Ня ўсё дарэшты перажыта,
Мы не прачулі ўсёй красы!
Як нізка кланяецца жыта,
Вітаюць ветліва аўсы.
На гэта сьветлае багацьце,
Мая дрыжоная, зірні...
Здаецца, таюць твае пальцы
Ў маёй руцэ ад цяплыні.
Імглою засьцяць твае вочы.
Жар таямнічы ў тэй імгле!
I ты цяпер, твой сьпеў дзявочы --
Раскрытай кнігай на стале.
Я хочу першым кнігу гэту
У рукі ўзяць і прачытаць.
Даруй няўдаласьці паэту --
Інакш ня мог я параўнаць.
Ты -- маё слова зь лепшай песьні,
Жывы прамень з маіх грудзей.
Цябе ў салодкіх мроях песьціў,
Цябе знайшоў паміж людзей.
II
Мая сястрыца дарагая!
3 табой паўз жыта і авёс
Ішлі паслухаць гоман гаю
Ў зялёным кіпені бяроз.
I мы, шчасьлівыя на сьвеце,
Стаём вячорнаю парой
У трыюмфальных брамах вецьця,
Як гераіня і герой.
Нам спагадаючы, напэўна,
Пяе заўзята салавей.
Зь пяшчотай тонкай і налеўнай
Цябе гарну, тулю мацней.
Кроў закіпае. Я хмялею...
Я ў палынеючым агні,
Агонь сьвятарнага алею
Душу працяў да глыбіні...
I моцна струны ўжо напяты
На ціхай ліры на маёй.
Шуміць наш гай зялёным сьвятам,
Вянчае цьветлівай гульнёй.
Я не магу з тае прычыны
Быць пустацьветам і нямым.
-- Ты чуеш, любая дзяўчына,
Ігру у гомане лясным.
Вянком віюцца нашы крозы,
Карункі вяжуцца ў душы!
Згінае вецер стан бврозы...
Адно прыслухайся: ў цішы
Гальлё рыпіць, як почап зыбкі,
I плача ціха, як дзіця.
Перабірае струны йскрыпкі
Скрыпач людзкога пачуцьця.
Зайграй, Эрот! Чаго марудзіць!
Глядзі, каханьня жар бяруць,
Даўно тугой чаўрэюць грудзі,
I ў целе слодычная труць
Нам ятрыць раны, родзіць мукі
I безвач рушыцца любоў.
Наўкол растуць і таюць гукі,
Пасьля выростаюць ізноў,
Плывуць струменямі крыніцы
I пояць грэшную зямлю.
3 прадоньня іхнай таямніцы
Я зьнічкі радасьці лаўлю.
Дзяўчына туліцца ў трымценьні,
Мне шэпча, ціснучы руку:
--Ці-ж гэта йскрыпка? Лятуценьні...
Пяе салоўка у гайку...
Сьпеў дагарае, дарагая,
I прыскам тлее у крыві.
Эрота зь міту ў шуме гаю
Урой мілосна, уяві.
Ён усьміхнецца, кіне кветку
Зачараваную табе.
Пераістоцішся ў паэтку
I ўсё пазнаецца глыбей.
III
Мой матылёчак залацісты,
Краса рамонкавых лугоў!
Табе нясу я слоў маністы,
Даўгую занізь жамчугоў.
I пад Эротаву іскрыпку
Імравізую песьнятвор.
Вулькан свой жар хаваў углыбкі,
А потым зрынуў на прастор.
Я твой Вэзуві, ты -- Пампэя,
Імпэтнай лявай абыйму,
У позных прыцемках сагрэю
I на вяршыні узьніму.
Табе збудую я палацы
3 крыштальна-чыстых, весьніх мрой,
Каб кожны мог налюбавацца
Тваім абліччам і табой.
Жаўром ляту ў пачуцьцяў вырай,
Я ўцешны тым, што Беларус
Багацьце слоў для ласкі шчырай
Бярэ ня скупа, не ўнатрус.
Таму і мроі -- сьветлым роем,
I я натхненна ўзгаварыў.
Ты -- маладая ў белым строі,
Шаўковы шалік плечы ўкрыў.
Табою хочу я дзівіцца,
Палёў гарэзнае дзіця,
Зігціш, бы ўлетку бліскавіца,
У хмарах дзён майго жыцьця.
На шчоках радасную чырвань
Разьліў чарэшні сьпелы сок.
Мяне крануў, ізь сьцюжы вырваў
Твой пасмаў лёгкі завіток.
У косах -- сьціплая стакратка,
Ў вачох -- крынічная бруя.
Маё лясное любянятка,
Ты-ж бо русалачка мая.
Маю душу заказытала,
Я ўрэшце страціў супакой.
Пачаў сьпяваць.
I дум нямала
Згадана ночнаю парой.
IV
Ня моўкне музыка Эрота
I ў часе жудасных падзей,
Калі няшчасьці і гарота
Куюць кайданы для людзей.
Я бачыў бедных у палоне
Ягонай зладжанай ігры.
А небясьпека біла ў скроні,
А голад строміў капцюры,
I пад абстрэламі гарматаў
Ён не загінуў. Жыў Эрот!
Сярод людзей цяжарам зьмятых,
Кружыў пачуцьцяў карагод.
Я сам у гэтым карагодзе
Сьпяваў -- бяспраўны і чужы.
Шляхі выгнаньніка праходзіў,
Як той аснач, цягнуў гужы.
Чарнеў і сох з прыгоннай працы,
Ня мог ад зморы уцячы.
Каб да сьвятла валей дабрацца,
Сядзеў над кнігай уначы.
Там на разгорнутых балонах
Мае укоіліся сны.
У песьні песьняў Салямона,
У лепшых творах з даўніны
Знайшоў я ўсё, чаго шукала
Мая пакутная душа.
Мой боль даўгі, як плач шакала,
Яго я словам суцішаў.
Любоўнай лірыкай сагрэты,
Прывычку дзіўную займеў:
Паэму лепшага паэты
Чытаў уголас, нарасьпеў.
Нібы красалам біў аб камень
I ў сэрца іскры, як на трут.
Я жыў бліскучымі радкамі,
Сабе выносячы прысуд:
Ісьці ў жыцьцё самому зь лірай,
I ўдвох з Эротам прасьпяваць,
Што набалела -- ўціхамірыць,
Што не прачута -- прачуваць.
V
Я ў лятуценьнях... Сьвет фантазій
Мяне агортвае і я
Ў чульлівам, радасным экстазе
Гукаю: Ластаўка мая!
Вяшчуньня сонечнага лета,
Хутчэй ляці ты да мяне,
Каб я гарэў пунсовым цьветам
I палкім вершам празьвінеў!
Гадзіньнік б'е часіну шчасьця,
Мая княгіня ўжо ідзе,
Ідзе ў мае абдымкі ўпасьці,
Трымцець, як човен на вадзе.
I патануць у часе буры,
Спакой знаходзячы на дне.
Прыходзь! Бадзягу-сум пратурым,
Сьпяшайся, люба, да мяне.
Я маладосьці шчэ ня страціў,
Таму, хоць познаю вясной,
Набыў адзінае багацьце --
Каханьне, ўсьпешчанае мной.
Я разумею, што бяз слова
Яно, як чарка бязь віна.
Пытаю госьцю, ці здарова,
Ці ня журылася яна,
I запрашаю ветла сесьці,
А слова шчырае імкне.
-- Дык будзь, -- кажу сваёй нявесьце,
За гаспадыню у мяне...
Мая сьвятліца весяліцца.
Усё нязвыкла, як у сьне.
Гарою кнігі на паліцах,
Партрэты любых на сьцяне.
I ты на ўзорыстым каберцы
Цьвіцеш пралескай веснавой.
Ты заўладала маім сэрцам,
А я табой, тваёй душой.
Зачаравана маім вершам,
Спагадна слухаеш мяне.
Я да цябе прыходжу першым.
Не адштурхнула, бачу, не!
I я ў тваю адданасьць веру,
Ў тваё сяброўства,гонар твой.
На ключ зачыненыя дзьверы
Вартуюць ціхі наш спакой.
VI
Чытаю з памяці я вершы
Усхвалявана, нарасьпеў.
Твая усьмешка -- дар найлепшы --
Расьцерла, змыла мой сумлеў.
Паўзе ў пакойчык згусткам чорным
Вячорны морак праз вакно.
Нам добра ў мораку вячорным
Зьлівацца сэрцамі ў адно.
У цёмных зрэнках ласка тоне.
Здаецца, там зара лягла,
I разгараецца сутоньне
Без электрычнага сьвятла.
I ўроіў я: напагатове
Эрот зь іскрыпкаю сваёй,
У паэтычным кволым слове
Цішком стаіць перада мной.
Ён пачынае увэртуру,
Пяюньня-скрыпка аж дрыжыць,
А смык узьняты. Гукаў бура
Во-во па струнах прабяжыць.
Ужо чутно: пяюць анёлы
I вечар восенскі зачах.
Цьвітуць у цемры мацыёлы
I разьліваюць тонкі пах.
А можа тут не мацыёлы,
А ты павеяла вясной...
У тон пачуцьцяў нашых кволых
Зайграў санату за сьцяной
Сусед-музыка, мой знаёмы.
Ён часта цешыцца ігрой.
Сядзіць штодня самотна ўдому
I льле на струны свой настрой.
А можа гэта ночны сполах
Мне выяўляе здань чуцьця.
Ці можа той Эрот вясёлы
Майго гаротнага жыцьця
Зайграў на скрыпцы ў маіх крозах
Шасьценьнем жыта, шумам траў.
Вось гэтак некалі ў бярозах
Упяршыню ён нам іграў.
VII
Эрот гатовы да фіналу.
Ізноў узьняўся смык старчма,
Даткнуўся йскрыпкі, і памалу
Вакол рассоўваецца цьма.
I ты, як сонца ў зіхаценьні,
А я -- твой палкі мэтэор --
Ляту. Палае жар хаценьняў.
Згараю, зрынуты ў прастор.
Як рысь у пушчы Белавежы,
Блукаю ў пешчах я тваіх.
Блішчыць сьляза расою сьвежай,
Трапёткай лані ўжо дасьціг.
Над намі йскрыпка ціха плача,
Ўзьлятае кагаркаю смык,
Над хваляй гукаў лёгка скача,
I ўсьлед імкне з надорвай крык.
Мая палоненая ланя!
O, дар палескіх гушчароў!
Эрот узрушаны дазваньня.
Ірдзее кропелькамі кроў:
Ад струн параненыя пальцы
На грыф, як лебедзі, ляглі.
Дык годзе іскрам рассыпацца,
Калі згараюць вугалі.
Адразу змоўклі струны-чары,
Схіліўся стомлены Эрот.
Ён з разгарачанага твару
Зганяе хусткай буйны пот.
Ён мне прыветна усьміхнуўся
Ў маім чароўным міражы.
Зноў у музычнай завірусе
Душу паэты закружыў.
Я не знаходжу ў жарсьці слова,
Адно шапчу: -- Я твой, ня плач!
Ты чуеш? Грае адмыслова
3 мае рапсодыі скрыпач.
Ты чуеш? Чыстая крыніца
Зьвініць у ночнай цішыні...
Нам краска папараці сьніцца,
Мігцяць купальскія вагні.
VIII
Эрот са мною. Прызнаюся,
Ён неразлучны сябра мой.
Мы разам зь ім у Беларусі
Дуэт наладжвалі ігрой.
Я пад ягоную іскрыпку
Ў кунежнай восенскай журбе
А урачыста, а бяз крыку
На ліры выславіў цябе.
Я і цяпер цябе ня кінуў,
Цябе, мой Край і мой народ.
На карузэлі успамінаў
Са мною кружыцца Эрот.
Мільгаюць блізкія абліччы
Ў натоўпе шумным і чужым.
Сваіх братоў і сёстраў лічым,
А крывадушных мы бяжым.
Любоў на йскрыпцы мне іграе,
Пяе мне ў кожную пару.
Я разумею, дарагая,
Бяз слоў Эротаву ігру.
Няхай каторыя сьмяюцца!
-- Адно на гэтакіх зірні:
Ў куртатых, збруджаных пачуцьцях
Няма ніякай цяплыні.
Як пуста, чорна і няветла!
Злы дух гняце такіх людзей.
Яны адвыклі мроіць сьветла,
Хаваюць камень ля грудзей,
Каб кінуць лаянкай у брата,
Каб маці родную забіць,
3 душою дзікага пірата
Яны ня могуць сьвет любіць.
Яны клянуць жыцьцё людзкое,
I выюць глуха, як ваўкі,
Зьвярыным лютым непакоем
На ўсё ашчэрваюць клыкі.
Нi чалавека, ні расьліны
Яны ня ўмеюць шкадаваць.
Краіны цягнуць на руіны,
Злачыннай думкай гацяць гаць.
Крыві замала! Больш ахвяраў
Няхай напражацца ў вагні.
Ня сьціхне мроіць недавярак
Пра дні пажараў, сьмерці дні.
Эрота слухаць не жадаюць,
I паўзь яго глухімі йдуць!
Няхай! Няхай сабе мінаюць,
3 крыніцы выплешчацца муць.
IX
Сплывае ноч. Ужо сьвітае.
А я пішу. Мы удваёх.
I вера цепліцца сьвятая
Ў маіх намроеных радкох.
Як на Вялікдзень прыбяруся
Ў дзень волі, ў Дзень Сакавіка.
3 табой ізноў у Беларусі
Пайду ў гушчар маладняка.
Пайду з табою, дарагая,
Туды, дзе песьняй я гарэў,
Паслухаць вольны гоман гаю,
Дыхнуць паветрам хвойных дрэў.
Ізноў мы пойдзем па тых сьцежках
Узьлескам, полем, паплавом,
Каб свае сэрцы родным цешыць,
Каб захапляцца хараством.
Ізноў пачуем сьпеў прастораў,
I самі ў шчасьці запяем.
Вядуць надзеі нас, як зоры,
У сьветлы, родны Віфлеем.
Я веру ў добрую часіну,
Калі пазбавіцца народ
I перасьледаў нясупынных,
I ў вольнай працы перашкод.
-----------------------------
Зусім сьвітае... Мроі -- годзе!
На вокны золак вогкі лёг.
3 радкоў нярадасным выходзіць
У гэтым творы эпілёг.
I мне маркотна у самоце.
Ідзе паэма ад мяне.
Я бачу вобраз твой наўспроці,
Твой чысты вобраз бачу ў сне.
Няўжо, скажы, няма ўжо выйсьця
I сьвет зачынены стаіць.
Няўжо туга ня кіне грызьці
Майго жыцьця слабую ніць?
Красуню лашчыць Квазымода
На паняволенай зямлі.
Нас разлучыла непагода,
Завеі сьцежкі замялі.
X
Аж заскаміла маё сэрца,
Заныла чэмерна яно,
Радзімай краскі на каберцы
Ужо ня бачу я даўно.
Мая палеская пралеска,
Ці-ж ты пакінула мяне?
Ці можа мне жалобнай весткай
Адкажа вецер па вясьне,
Што ты асьмягла і завяла
I патанула ў нябыцьцё.
Як сон, як папараць Купалы
Ты увайшла ў маё жыцьцё.
Няхай лягла імгла густая
Наўкруг мяне. Праб'юся я!
Мой сад шуміць і расьцьвітае,
А ў ім ты, красачка мая.
Не надламіла злая сіла
Твайго зялёнага сьцябла,
I ты пялёсткі арасіла
Ў вапошнім вытаку цяпла.
Пяшчотай кволай акрываю
Цябе, мой прывід сьветлых мрой.
Як на дзялежы караваю --
Даю найбольш я маладой.
Табе, дзяўчына майго Краю,
Табе, княгіня, аддаю
Увесь мой скарб, усё, што маю,
Паэму лепшую маю.
Напэўна дзесьці ты на яве
Чытаеш ліст мае душы.
Дык зразумей і неўзабаве
Імя сваё мне напішы.
Тваё імя, як сьветач ясны,
На сэрцы чулым запалю.
Я з гатым полымем нязгасным
Прайду пакутную зямлю.
Мая вясёлка, мая рыбка!
Зьявіся! Сьвет мне адчыні.
Я чую --
ў страшнай цішынi
Дрыжыць Эротава іскрыпка.
Студзень, 1948
КАНТАТА САМОТНЫХ
I
Твой вобраз мілы, твой партрэт,
Як рыцар казкі амулет,
Па сьвеце ў сэрцы пранясу.
Ён часта гоіць мае раны,
Тваёй красой мой Край Забраны
Сваю выказвае красу.
Усьмешкай ветлай сьвеціць твар --
Палёў няскошаны абшар.
Кладуцца жытам пасмы кос,
3-пад іх палеская крыніца
Ў вачох пяшчотнасьцю бруіцца,
I бровы - ніцы вербалоз.
I вейкі зьлёгку жмурыш ты --
Вось так ля багнаў чараты
Ў сьпякоце ўсьцішаныя сном.
А вусны -- сьпелыя суніцы,
А грудзі -- нетраў таямніцы
Пад саматканым палатном.
Мой няўміручы Край жыве
Ў тваім цнатлівым харасьцьве.
I я ў ім радасьці таю.
За маладосьць тваю малюся
I зычу шчасьця Беларусі,
Свае кантаты ёй пяю.
Мая старонка, дзе здаўна
Ваўчыцай носіцца вайна,
Ляжыць пабітая. Ўсплылі
Людзкія сьлёзы й кроў ракою.
Ні вольнай працы, нi спакою
Няма на дзедавай зямлі.
I не здарма чакалі мы
Жабрачай кайстры і турмы,
Гнязьдзіўся страх і рос адчай.
А слова -- гнеўны рокат хвалі.
Яго ад цэнзараў хавалі,
I толькі водгук чуў наш Край.
Там, дзе хмызьняк і дзікі мох,
Наш Беларус спакойна мог
Уголас родны гімн сьпяваць.
Пасьля і ў лесе стала цесна,
Чужыя людзі ловяць песьню,
Каб у вастрог яе загнаць.
I шпегі сочаць, як сычы.
Пясьняр нядолі, замаўчы!
За слова ласкі і тугі
Нямала гіне між высланых
Ў галодных стэпах Казахстану,
Ў халодным сіверы тайгі.
Чаму? За што? Што за чума?
Нікога блізкага няма --
Цьвінтар рухомых мерцьвякоў.
I ў гэтьм часе паваротным
Я стаў з пагардаю самотным
Паміж самотных землякоў.
Я замыкаўся ў кляштар мой
Таемна зь лірыкай нямой.
На прышласьць меў пагляд такі,
Што загаворыць, засьпявае
Мая паэзія нямая,
Мае маўклівыя радкі.
Яшчэ няпэўная пара
Жывіцца праўдаю пяра.
I думкі -- смутнаю гурбой:
Народ цярпіць і марна гіне.
Мне горка, што ў маёй Краіне
Крукі кружацца над табой,
Што ты, каханая мая,
Цярпіш пакуту удвая.
Пасаг і гонар задарма
Бяруць чужынцы пад прымусам.
Стол не пакрыты тым абрусам,
Які саткала ты сама.
На ім укладзены вузор
На любату і на спазор.
Па ўскраю -- россып васількоў,
А па кутох тканіны коні
I воі ў велічы Пагоні
Паміж разьвеяных сьцягоў.
Настольнік гэты захавай.
Нам будзе памяткай няхай,
Што нашы прашчуры былі
Гаспадарамі Беларусі.
А мы... пустой кішэняй трусім,
Надзелі з гора хатылі.
Калі чужынцы бралі хлеб,
Паролі скрозь, шукалі дзе-б
Знайсьці хоць зерне і забраць,
Ці льга было сядзець спакойна
На тым відовішчы разбойным
I ў войстрым болю не згараць?
Ці льга сьцярпець, калі мой брат
Глядзеў замучаны з-за крат,
Пытаў, за што ён вязьнем стаў?
Калі чужынцы ў нашай хаце
Перабіралі ўсё багацьце
I крыжавалі зноў Хрыста,
Калі сялібы-хутары
Ўздымалі з дымам дагары,
I трэсьлі кожную сям'ю.
Ці льга сьцярпець? Ці не нарокам
Маўчаў я, хутаючы змрокам
Душу бунтоўную маю.
Калі чужынцы секлі лес, --
Сьмяротны жаль у сэрца лез,
Гадзюкай джгаліў жаль цяжкі.
Дык як памсьціць за зьдзек над Маці,
Якую каты ў казамаце
Мардуюць, рэжуць на кускі?
Ці з болю змушаны маўчаць?
Зламаць жалобную пячаць,
Што на грудзёх маіх лягла!
Глядзеце -- страшна навакола.
Сьцюдзённа! цёмна, мёртва, гола.
А ліпкі жах, нібы смала.
Я слова вымавіць ня мог,
Чуў звон кайданаў з маіх ног,
I звон зялеза з маіх рук.
Яны нябачныя віселі,
Яны нячутныя зьвінелі,
Як адгалосак маіх мук.
Ці я пазбаўлены правоў
Сыноўю выказаць любоў?
Вядома, нават Эскімос
На тундры, на пустэчу краю
Замілавана пазірае,
Бо нарадзіўся там і ўзрос.
А мы ўзрасьлі сярод палёў,
Сярод нязьлічаных лясоў,
Азёраў, рэчак і ставоў,
Дзе адвячоркам сіня-цьмяным
П'яным чаборам і цім'янам
Брынее водыр паплавоў.
Дзе пахне рутай сенажаць,
Дзе скарбы вартасьцяў ляжаць
I на ральлі і ў папарох,
Дзе краскі радасныя ў полі.
Бярозы, стромкія таполі,
Наўсьцяж абапала дарог.
I горды бусел на гнязьдзе
Клякоча, гутарку вядзе.
I сьпеў задорнага шпака,
I звонкі пошчак салаўіны
Ў кустох парэчак і маліны,
Ў зялёных кучмах вішняка.
Каля старых прысадаў ліп
Жалейкі сьціплай сумны ўсхліп
Ды лёскат пугі пастуха.
I ўсё так міла, так прыгожа,
Як за лазовай агарожай
Твой сад і чорная страха.
I ты адтуль, мая вясна,
Глядзела сонейкам з вакна
I думку песьціла маю.
Нідзе няма такога краю,
Як Беларусь. Яе кахаю,
Ёй кроў і сэрца аддаю.
II
Ніяк ня думаў ані сьніў,
Што я пайду ад родных ніў,
Дый раптам стражнік -- люты лёс
Мяне пагнаў з тугой самоты
На ўзвышша голае Гальготы
I чарку воцату паднёс.
Гады ахвяр, гады трывог
Я толькі песьняй перамог.
Сырэны жудасна гулі,
I сьмерць глядзела з-пад руінаў.
Я і тады сьпяваць ня кінуў
Каханьню й радасьцi зямлі.
Я аддаваў паклон вясне,
Што ў снох мярэсьцілася мне.
На крушнях друзаў і сьмяцьця
Я узьнімаўся з кволым словам.
Душа пад громам пяруновым
Расьціла сілу пачуцьця.
Я моцным «віват» ня крычаў,
Ня славіў з бойні крумкача,
А пеў выгнаную любоў.
I мне палітыкі-пііты
Сычэлі: «Сьціхні, замаўчы ты!
Наш век із скрыгатам зубоў.
I чалавек памізарнеў,
У ім бушуе толькі гнеў,
Скавыча ненавісьць, як зьвер.
Навошта нейкія пачуцьці,
Яны ў народзе не прачнуцца,
Навек загінулі, павер...»
Ня слухаў сьмешкі і парад.
Ня страціў сэрца ў плойме страт.
Хай лёс мне прыкрасьці рабіў --
Я не глядзеў на сьвет варожа
I не пайшоў у бездарожжа,
I веры ў праўду ня згубіў.
Лагоднай песьняй лашчыў слых
Усіх пакрыўджаных, нат злых
(А можа цешыў сам сябе?)
Мой голас гвалтам быў закуты,
Зрываўся, церпячы пакуты,
I захлынаўся на журбе.
Няўжо бяз Бацькаўшчыны мне
Ў далёкай гінуць старане?
Няўжо каханую маю
Я не пабачу, не пачую,
Ў заезьдзе дзесьці заначую
I верад-жаль не загаю?
Жыцьцё нізрынута далоў.
Няма для скаргі нават слоў,
А каб-жа меліся, каму
Патрэбны гэты згустак болю?
Маім братом няма патолі,
Прайшлі другую Калыму.
Вайна пад крыгі-туруны
Людзей хавала бяз труны.
Ламала, трушчыла скляпы.
Загуба ўсюды цікавала.
Цяпла для сэрца не ставала,
Жыў над усім інстынкт сьляпы.
Як той палярнік між ільдзін
Стаяў самотны ці адзін?
Міналі гадкія гады
Цяжкой хадой і зь небясьпекай,
А я паліў любоўнай сьпекай
Тугу бяздольнай грамады.
Ніякай радасьці нідзе.
У зморы, клопатах, нудзе
Галодны еў гнілы бурак.
I, абясьсілены, пакорны,
Ён кляў у немарасьці чорнай
За дротам лягерны барак.
Мяне таксама путаў дрот,
Ды вызваляў зь яго Эрот,
Выводзіў зь цемрадзі-глушы.
Я быў захоплены, узьняты.
I нараджаліся кантаты
Мае самотнае душы.
Так часта, часта уначы
Душыў я распач, камячыў.
I пеў, як той Тарэадор,
У небясьпечныя хвіліны
Каханьне... Мілыя ўспаміны
Мне ткалі матчыны вузор.
Пачуцьцяў хваля ў даль нясла
Мой чуткі човен безь вясла.
Ён у затоне песьняў плыў
Да мірсьцяў прыстані знаёмай,
Каб выйсьці проста ў сьпелы гоман
Усхваляваных родных ніў.
Дзяньнік я з памяці лістаў.
На ўзьлеску хутар. Ціхі стаў.
I ты. Са мною ў мроях ты --
На паплавох, на сенажаці --
Сястра, каханка, мая маці,
Мой вобраз сьветлы і сьвяты.
Заходзіў я ў зялёны храм,
А там маліліся вятрам
Бярозы й сосны. I вясьне
Малітву дзіўную шапталі,
I сьлёзы шчасьця -- рос крышталі
На вейках елак і ў мяне.
Адно я ў лесе спачываў.
Там кожны куст мне спачуваў,
I частаваў маю душу
Лясным ласункам - песьняй чыстай,
Прыгожай, весьняй, урачыстай.
Аб гэтым зь любасьцяй пішу.
III
Шумі, сасоньнік малады!
Жалейкай грай на ўсе лады.
Я чую пах смалістых хвой.
Ізноў мне Бацькаўшчына сьніцца.
Ці не стаптаная суніца
Сьцякае сокам над травой?
Цябе забыць я не магу...
I на выгнаньні п'ю тугу,
Цярплю нязвыклую жуду.
Самотай сэрца халадзее.
А ўсё-ж ня згублена надзея:
Вярнуся, любая, прыйду!
Хачу баржджэй самоту прэч
Пагнаць, як негадзь-немарэч.
Расьце, мой Божа, боль які!
Паміж чужых я адзінокі.
Перада мною шлях далёкі,
Гараць за морам маякі.
I ты, гаротная, гарыш.
I пахіліўся дзедаў крыж.
I быльнягом парос курган.
I я, разлучаны з табою,
Жыву астатняй барацьбою,
Узьняў пачуцьцяў гураган.
Табе ў самоце аддаю
Сябе самога і пяю,
Хіба ў міноры, дык прабач.
Нас безьліч вырасла самотных,
Увосень птушак пералётных
Мы разумеем сумны плач.
Прырода крылы ім дала,
Шукаюць вечнага цяпла.
Аж пазайздросьціць можна ім,
Калі яны лятуць у вырай
Сямейкай дружнай, згоднай, шчырай
Насустрач далям залатым.
Пад крык гусей і журавоў
Мой родны Край згадаю зноў.
Я крылы мрояў распрастаў --
Чакаю сонечнай пагоды,
Паміж братоў шукаю згоды,
Паважных чынаў, лепшых спраў.
Мне сьняцца нашыя лугі,
Азёраў сініх берагі,
Акрытых соннаю смугой,
Лясоў раскінутыя шаты...
Душа даўно пяе кантаты
Маёй Краіне дарагой.
1951
ПАЭМА ПРА ВУСНЫ
(Фрагмэнты)
На вялікім гэтым сьвеце
Безьліч вуснаў -- зімных, весьніх:
Мазаічнае суквецьце
Ў залатых адлітых песьнях.
Ружаў сьвежыя бутоны,
Пышны бэз лілёва-сіні.
I пялёсткі ад чырвоных
Маку, астры і вяргіні.
I пунсовыя півоні,
I гвазьдзікі палявыя,
Нібы зьнічкі у прадоньні,
Трапяткія ды жывыя.
Чырвань рознага адценьня --
Ад іржы да жару. Брызкі
Смагі, моцнага хаценьня
Ўсіх -- высокіх, звыклых, нізкіх.
................................
Сьціплы зацішак улетку
I прыгожыя мясьціны
Нам прыносяць неўзаметку
Свой утулак -- дар гасьцінны.
Адвячоркам любавацца,
Захапляцца ў парку будзем.
Хочам выйсьці мы на шпацыр
Добрай цемрай і бязьлюдзьдзем.
А куды ні ткніся -- пары,
Як сіямскія блізьняты.
Урасьліся разам твары --
Пацалунак п'юць зацяты.
Ой, да ранку шчэ далёка.
Сонца грэе, ў клёне грае,
I цярусіць жарсьці блёкат
Ды на вуснах дагарае.
Тыя -- чэпістыя п'яўкі,
Гэных -- выпятрылі сьцюжы.
Колькі іх парыўных, мляўкіх,
Смаглых, моцных і нядужых.
Маладзенькіх і старэчых,
Хітрых, зрадных, зь неспадзевам.
Дражняць, годзяцца, пярэчаць,
Плешчуць рогатам і гневам.
Не дасі ніякай рады.
Вунь, напрыклад, тое ліха
Б'е ад першага пагляду
Вас пагардаю і пыхай.
Бровы-ніткі ўгору ўзьняты,
У вачох агню нямала.
Як гарэшак нос кірпаты,
Змаляваныя няўдала
Дзьве расьціснутыя вішні,
I пагардная усьмешка:
-- Адыйдзеце! Вы тут лішні.
Я... я дама, а вы пешка.
Вішні брудзяць цыгарэту,
I ляціць пярсьцёнак дыму.
Лепш пакінем даму гэту --
Сумны згустак пудры й грыму.
Адступаючы, ня цяжка
Прыгадаць: -- Мадам, бывае
У гульні часамі ў шашках
Пешка дамку выбівае.
Гэты жарт сьцінаюць зубы,
Быццам блазан тупнуў ботам.
На багне апошняй згубы
Зацьвіла мая журбота.
Бросьне ў думках густа-часта:
-- Ці жыве мая Палешка,
Што бяз хвальшу, без памасты,
Без акторства, а з усьмешкай.
I пяюць мае ўспаміны
Аб красе былой, вясковай.
Вёсны вуснамі дзяўчыны
Выклікаюць краску слова.
Кармазынавыя стужкі
Ды завязаныя жычкі...
Вось такія у пастушкі,
У князёўны, у мужычкі.
Ціхі шэпат вуснаў пульхных,
Супраціву, просьбы жменькі:
-- Кінь, ня трэба! Не, ня слухай.
Ах, яшчэ... яшчэ... дурненькі.
I з-пад ценю так нясьмела
К сонцу цягнецца суніца.
Вуснаў ягада сасьпела,
Хоча ў мёдзе утапіцца.
Дзьве істоты. I каханьне
Ўжо расьце, вяршыняў прагне.
А далей -- як на экране
У фільмовай дыяфрагме.
Тут усё: і спрыт, і сіла
Пазнаецца жарскім чынам.
-- Ха-ха-ха, -- сьмяецца міла
Ўсхваляваная дзяўчына.
Паразьбегліся суніцы.
Горсьць рамонкавых пялёсткаў
На дзьве занізі, як быццам,
Вецер сьмехам парасплёскаў.
Юр жыве, бяжыць гульлівы
Па кустох, і кліча-надзе.
У мурынаў, як алівы
Твары ў нейкім марынадзе.
I яны ў лісьцьвянай браме,
Прытуліўшыся употай,
Зьліплі бурымі грыбамі,
Родзяць Афрыку сьпякотай.
Так сваё знаходзяць шчасьце
У жыцьці цяжкім, зьнібелым.
Паміжсобку -- сэрцы насьцеж,
I сулад на зайздрасьць белым.
.............................
Сілы роду у бясстрашшы.
Скрозь -- чаруюць і варожаць.
А страшныя мукі нашы,
А страшная наша пожадзь!
Губы ў сьвятасьці і ў брудзе,
Маюць шчырых і няшчырых.
Круташалам нэрвы прудзяць,
Іх нічым не ўціхамірыць.
Толькі ў прыязьні -- прыгожа,
А у злосьці -- гідзь-пачвара.
Дзе нянавісьць, дух варожы,
Там бязьвінная ахвяра.
Дзе каханьне, там і згода
Без маны і крывадушша.
Абмінаць закон прыроды
Ёсьць злачыннае -- нарушыць.
Нават посьніку-аскету
I самотніку манаху
Не забыць любошчаў сьвету
I... дрыжаць у Божым страху.
Словы пацерамі ніжуць,
Прыкладаючы да вуснаў
Цела срэбранае крыжу:
-- Не вядзі нас да спакусаў.
А і ў часе урачыстым
Іх любоў не пакідае --
У адзеньні белым, чыстым,
Як на шлюбе маладая.
За людзей -- братоў і сёстраў,
За ратунак душ маліцца!
Вобраз вытачаны гостра,
Лёг на кніжную паліцу.
.............................
Вусны -- зыркая паэма
Ў пачуцьцёвай завірусе.
(Мабыць злосьнік вые нема,
Што і я судзіць бяруся).
Вусны -- сонечны акраец
На ружовым небасхіле.
Нам арганы гімны граюць
I жывое слова ў сіле.
У паэты вусны ў сэрцы.
Да народу песьняй гожай
Тое сэрца, каб ня ўмерці,
Ў вусны пойдзе -- пераможа.
Спаміж кніг, як у сыгнэце
Самацьвет, так пад рукамі
Заіскрыцца, засьмяецца
Друкаванымі радкамі.
Вусны цешацца і грэшаць,
Замаўляюць ліхалецьце.
Нібы ластаўкі з падстрэшша
Разьлятаюцца па сьвеце.
Шумны порт, о людны бераг!
Не змаўкае рык суровы.
3 гулам вуліцаў на сквэры
Паміраюць, таюць словы.
Навакол, як вока схопе:
Вусны, вусны -- ружы ў цьвеце.
У жывым калейдаскопе
Мазаічнае суквецьце.
1955
НА РУIНАХ ПАЧУЦЬЦЯЎ
На прасторах краіны
Бушавала вайна.
I пачуцьцяў руіны --
Зьмізарнела яна...
I краса на пакосе,
Маладосьць не пяе.
Сьветларусыя косы
Парудзелі ў яе.
I зацьмелі, завялі
У вачох васількі.
А такіх на Купальле
Не ўпляталі ў вянкі.
Як зьмяніўся той вобраз!
Твой нахмураны твар
Ухмыльнуўся нядобра.
3 вуснаў -- горычы вар:
-- Выбачай, я ня тая,
Як калісьці была.
Не кажы: «залатая»,
Ня гукай да стала.
Не сядзець мне з табою,
Не глядзець на бяду,
На галечу з журбою.
Ад цябе я пайду.
Так сказала і зьнікла.
Зноў адзін я, адзін...
Чую сэрцам нязвыкла
Жалю дзень нарадзін.
Гэты жаль, гэты смутак
Смыліць грудзі мае.
Ходзіць сябра з пакутай,
Сябра твой не пяе.
Хіба-ж тайка і мілка
Можа прочкі пайсьці?
Ці ня злая памылка
Мулка села ў жыцьці?
Я інакшую марыў!
У вясьнянках сьпяваў
Аб Палескай Тамары --
Чысьціні хараства.
Я блукаў у блакітах
Па Эдэмскіх садох,
I стаяў ля адкрытых,
Сонцам зьлітых дарог.
Як з чароўнага зельля
Упіваўся ад слоў.
Захапленьне па целе
Асалоду нясло...
Дзе Тамара з Палесься,
Дзе ты, мара мая?
Мабыць горка сьмяешся,
Што цябе апяяў?
* * *
Што любілі -- згубілі,
Чэмер чортавы жнём.
.......................
Горад білі, бамбілі,
Разрывалі агнём.
Сотні жыцьцяў палегла
Ў сутарэньнях, мурох.
Курганы бітай цэглы,
Безьліч мёртвых дарог.
Д'ябал злосна-ўзьвярэла
Ўбіў асінавы кол:
Палымнела, гарэла
I трашчэла вакол.
Самалёты кружылі
Угары груганьнём.
Менск дзяўблі.
Менск бамбілі,
Білі, зь лютасьцяй білі
I смалілі агнём...
Дарагая сталіца,
Што зрабілі з табой?
Дзе цішы прытуліцца?
Дзе душы супакой?
Мо далёка ў прадмесьце
Або ў лес уцячы?
У ляшчыну залезьці
Ды сядзець і ўначы?
А і там небясьпека!
На шляху агнявым
Ад таго чалавека
Толькі попел і дым.
Бомбы падалі густа
Ў панадворкі, сады,
Ў Сьвіслач, вуліцы, пусташ,
На руінаў сьляды,
На прысады і плошчы,
На пляцоўні, пляжы,
I ў той кут, дзе нябожчык
Пахаваны ляжыць.
Ашалелыя бомбы
Разбуралі цьвінтар...
Можа там -- катакомбы,
Дзе маліўся сьвятар?
Можа хто і ў капліцу
Ратавацца прыбег?
Можа сьвечка цяпліцца
I на споведзі грэх?
Бомбы бухалі ўсюды;
Там, дзе вечны спакой --
Растрывожана блудам:
Мёртвы ўзмахваў рукой.
Выляталі з магілы,
3 парахнелай труны
Косьцi, чэрап пагнілы
I шматкі-лахманы.
Прывід выйшаў із склепу!
Чорных дзей абразкі:
I граніту ашчэпы,
I зялеза брускі,
I шыпшыньнік калючы,
I камлыгі зямлі,
Як заклятыя кучы
Каля ямаў ляглі.
На магільныя пліты
Ўпаў падсечаны дуб.
А пад ім лёг пабіты
I крывёю абліты
Адубелы ўжо труп...
.....................
Лепш мы вочы заплюшчым,
Каб ня бачыць бяды --
Наварожанай гушчы
Глуму, дзікай жуды.
* * *
Я на вуліцу выйшаў,
Калі сьціх гураган.
Нялюдзкое зацішша...
Менск -- трупярня, курган.
Навакола руіны.
Галавешкі і дым.
Вугаль. Бляха. Цагліны.
Друзы ў пыле рудым.
У шалёнай трывозе
Тлеўся золак надзей.
Толькі стогн па дарозе
Вырываўся з грудзей.
I заплакалі вочы
Не сьлязьмі, а тугой.
Аглядаўся і крочыў...
Роспач -- ценем за мной.
Пад нагамі хрумцела
Дробна бітае шкло.
Яно рэзала цела,
Болем сэрца пякло.
I хацелася з болю
Закрычаць на ўвесь сьвет.
Захрыпела у горле,
Гора ўбіла штылет.
Я ня мог ані слова,
Ані гуку падаць.
Сам ня свой, напалову
Няжывая пастаць.
Я ішоў праз руіны,
Праз гарачы разлом.
Я прыгадваў мясьціны...
Дзе знаёмы той дом?
Дзе той дом? Гаспадыня?
Дзе тэй песьні вясна?
I, на добрым спаміне,
Той кілішак віна?
Розрух вуліцу зьнішчыў,
Як і радасьць маю.
На пустым папялішчы
Я із жалем стаю.
...Тут гулялі, сядзелі
Аж да познай пары.
Залатыя нядзелі
Сьвяткавалі сябры.
Гаспадар быў вядомы
Весялун-жартаўнік.
Узялі яго з дому
Сьпешна ў войска,
I -- зьнік.
Зьнік, як водгалас звонкі...
Можа вернецца зноў.
А ня ўбачыць ні жонкі,
Ні даўнейшых сяброў.
Гаспадыня красуня,
Ен шукацьме цябе!
Цяжка бровы насуне
У маўклівай жальбе.
Ён цябе ня сустрэне...
Болем высеча крыж.
Ты ў глухім сутарэньні
Пад каменьнем ляжыш.
Ані ўсьмешкі тэй мілай,
Ані цёплай рукі...
Перад страшнай магілай
Я складаю радкі.
Тыя вершы -- ня песьня,
А малітва душы,
Паніхіда ў злавеснай
Неспакойнай цішы.
Зьняў я шапку і нізка
Пахіліў галаву,
Над загінутай блізкай
Чыстай мрояй плыву.
Можа сэрца уцяміць
Гэты шлях перамог?
Ціха «вечная памяць»
Ледзьве вымавіць мог.
Вее гарай, трухлінай
3-пад каменьня, зямлі,
Каміны на руінах
Чорны смутак зьвілі.
I ў вачох ажно цёмна,
I пануры мой крок.
Сонца паліць нястомна,
Курыць пыл назнарок.
Па дарозе руіны, --
I на сэрцы яны.
Праплылі успаміны
Ля знаёмай сьцяны.
Пад сьпякотаю мляўкай
Грала скрыпка бяз нот:
Каля коміну вяўкаў
Абяздолены кот.
Ён на вогнішча выйшаў
Уцалелы дарма --
Аніводнае мышы,
Анічога няма.
Нават вільгаці кропляй
Не асмагнецца кот.
Сьмерць. I цэгла на попле.
I паблытаны дрот.
............................
Невясёлае лета,
Цяжкі гораду кон.
Мне здаецца, што гэта
Ўжо ня ява, а сон.
Гэта-ж сон летаргічны,
Сон страхоцьцяў, жуды.
Ён гадзіны адлічыць --
Пройдуць дні і гады.
I хваробы, і страты,
Страх і гора ў тым сьне.
Я, каханьнем узьняты,
Прасьпяваю Вясьне.
Прагну ў шчасьці прачнуцца,
Выйсьці ў краскі праз гаць,
На руінах пачуцьцяў
Свой палац будаваць.
Хай-жа куст церамшыны
У мяне зацьвіце,
Птушкі роднай краіны
Хай зьвіняць у кусьце.
I няхай ня сцiхае
Гуркатня галубоў:
Я і ты, залатая, --
Агнявая любоў.
I разыйдуцца хмары...
Сонца ўзбудзіць мяне.
Зноў Палескай Тамары
Сьветлы вобраз мільгне.
I сьпявацьме ўсё тое,
Што на сэрцы ляжыць --
Веснавое, сьвятое
I спадзеўнае --
жыць.
Люты, 1957
|
Польскі аўкцыён
