Прыказкам у беларускай мове было прысьвечана некалькі публі­­кацыяў на старонках „Бацькаўшчыны”. У артыкуле Аб пры­каз­ках, сьвіньнях і да гэтага падобным[1] аналізуецца прыказка Абы толь­кі была лужына, а сьвіньня знойдзецца. Вы­ка­рыстоў­ваючы факт, што ў той час у Савецкім Саюзе паявіліся праблемы зь мясам у су­вязі са зьмяншэньнем сьвінога пагалоўя, аўтар публі­кацыі па­ра­фра­зуе гэтую прыказку наступным чынам: Як пры­шло ка­му­ністыч­нае безгалоўе, зьменшылася сьвіное пагалоўе.

Чарговая публікацыя аб прыказках пад назовам І б’юць, і пла­каць не даюць[2] гэта рэцэнзія на зборнік Беларускія народныя пры­каз­кі і прымаўкі, падрыхтаваны да друку Фёдарам Янкоўскім, зрэ­да­га­ваны Міхаілам Суднікам і выдадзены Акадэміяй Навук БССР. На шасна­ццаці з паловаю друкаваных аркушах зьмешчана агу­лам больш за пяць з паловаю тысяч прыказак, прымавак і ўстой­лівых зваротаў, якія былі пададзены не ў альфабэтным па­рад­ку, але ў пляне тэ­ма­тыч­на­га прынцыпу сыстэматызацыі, гэта зна­чыць у пляне ідэйна-па­лі­тыч­нага, сацыяльнага зьместу пры­ка­зак і прымавак. У сувязі з гэтым пры­казкі былі падзеленыя на дзьве часткі. У першую частку – Да­рэ­ва­люцыйныя прыказкі і пры­маўкі ўваходзяць наступныя пад­разьдзе­лы, пададзеныя – як адзна­чаецца на старонках „Бацькаўшчыны” – згод­на з савецкім ма­не­рам: Сацыяльная няроўнасьць і не­спра­вядлі­васьць у мінулым, узаема­адносіны паміж багатымі і беднымі; Бы­лыя законы і суд; Узаема­адносіны паміж працоўнымі і пры­служ­ні­ка­мі царызму і магна­таў; Рэлігія і яе сутнасьць; Рэлігійныя пры­служ­ні­кі; Ра­дзі­ма, патрыятызм; Падхалімства, махлярства, кры­ва­душ­ша, хіт­расьць, няўдзячнасьць, самалюбства, недаверлівасьць, інды­ві­дуалізм. У другую частку – Новыя прыказкі і прымаўкі ўва­хо­дзяць пад­разьдзелы: Каму­ністыч­ная партыя; Вялікі Ленін; Кастрыч­ніцкая рэ­валюцыя; Гра­ма­дзян­ская вайна; Савецкая айчы­на; Новае жыцьцё; Ка­лектывізацыя, кал­гас­ная праца; Вя­лі­кая Айчынная вайна; Супраць пад­пальшчыкаў вай­ны, ворагаў са­вец­кай радзімы і гэтак далей.

Аўтар рэцэнзіі зьвяртае ўвагу на тое, што ў камуністычны час жы­хары, выкарыстоўваючы старыя прыказкі, часта ўкладалі ў іх но­вы зьмест:

„Пэўна-ж што, савецкі чалавек, прыгадваючы пры­маўку Каб ня панскія парадкі, дык і самі былі-б гладкі мае на ўвазе не па­ноў-абшарнікаў, не магна­таў мінулага, а савецкія па­рад­кі, са­вец­кага па­на-камуністага; у прыказку Круцель на кру­цялі едзе й кру­цялём паганяе ўкладаецца зьмест са­вец­ка­га круцельства-шаль­моўства; прыказкі Бяда на бядзе ядзе, бя­дою паганяе, Жар га­рыць, вада кі­піць, толькі няма чаго ва­рыць – выказваюць бя­ду-гора, выкліканую беднасьцю й бя­спраў­насьцю са­вецага пра­цоў­нага чалавека; прыгадваючы пры­­казку Паны грызуцца, а ў му­жыкоў чубы тра­суц­ца, ча­ла­век мае на ўвазе зьмест новае, ство­­ра­нае на ейны кшталт пры­казкі У Маскве грызуцца, а ў лю­дзей ногі трасуцца; пры­маў­каю Бяз Бога ні да парога вы­каз­ваец­ца рэакцыя народу на па­лі­ты­ку камуністычнага бязбожніцтва, ад­маўленьне «ўсе­ма­гутнасьці» й «мудрасьці» камуністычнай пар­тыі й г.д.”[3]

Уладзімер Дудзіцкі заўважае, што бальшыня да­рэ­ва­лю­цый­ных пры­казак і прымавак вельмі добра ілюструе бальшавіцкую ня­волю ў Бе­ларусі, напрыклад: Аднаму льецца, а другому нават ня капае; Для ха­луя й ката адна падрыхтавана плата; І не­дасту­піў – б’юць, і пе­расту­піў – б’юць; Каторы конь цягне, таго й па­га­няюць; Ня п’ём, не гу­ляем, а нічога ня маем; Прымусовая ра­бо­та самая цяжкая; Сыты га­лоднаму не спрагадае; Ядзім хлеб траякі: чорны, белы й ніякі.

Другая частка зборніка Новыя прыказкі й прымаўкі – па сло­вах аўта­ра рэцэнзіі – ня мае нічога супольнага з народнай твор­часьцю. Гэ­так званыя новыя прыказкі й прымаўкі – гэта баль­ша­віцкія лёзунгі кшталту: Ад ленінскай навукі мацнеюць розум і ру­кі. Аўтар рэцэнзіі па­рафразуе яе наступным чынам: Ад ле­нін­скай навукі сохнуць розум і ру­кі. Згодна з гэтым прынцыпам, у публі­кацыі прыводзіцца цэлы шэ­раг прыказак і прымавак: Баль­ша­віку, як і чорту, нічым не дагодзіш; Масква плачу ня верыць, а лю­дзі Маскве; На калгасным полі ні хлеба, ні волі; У калгасным за­секу – ні мышы, ні чалавеку; Царкву зачынілі, каб у турме ма­лі­лі­ся; Чалавек любіць партыю, як кот сабаку; Ад ле­нін­скага за­паве­ту гора цэламу сьвету; Баіцца, як камуніст крыжа і гэ­так далей.

Але-ж будзе й на нашай вуліцы кірмаш – верыць аўтар рэ­цэнзіі Бе­ларускіх народных прыказак і прымавак.